Türkiye’de Makine Çevirisi Üzerine Yapılan Çalışmaların Sistematik İncelenmesi: Yöntemsel Sorunlar ve Çözüm Önerileri

Çeviri teknolojilerindeki gelişmeler, Çeviribilim araştırmacılarının bu alana yönelmesinde bir etken olarak özellikle son yıllarda makine çevirisi konulu çalışmaları yaygın hale getirmiştir. Bu bağlamda literatür incelendiğinde özellikle ürün odaklı çalışmaların sayıca fazla olduğu göze çarpmaktadır. Ancak alanın Çeviribilim içerisindeki diğer alt çalışma alanlarına kıyasla daha güncel bir çalışma alanı olması ve araştırmacıların alana günden güne artan ilgisi ortaya konan çalışmalarda metodolojik sorunları da beraberinde getirmiştir. Özellikle Nöral Makine Çevirisi sistemlerinin görünür hale geldiği 2016 yılından beri çeviride kalitenin arttığına yönelik bir algı oluşmuştur. Kalitedeki bu artış her ne kadar bazı metin türlerinde kanıtlansa da makine çevirisinin özellikle ön-düzeltme işlemi yapılmamış çoğu metin için henüz insan çevirisi kalitesinde ürün ortaya koymadığı ve makine çevirisi sonrası düzeltme işlemine gerek duyulduğu açıktır. Ayrıca ön düzeltme, kontrollü dil kuralları gibi işlemlerin yanı sıra bir metnin bağlamının da makine çevirisinden çıkan ham çeviri metnin üzerinde etkisinin olduğu dolayısıyla tam bir metnin çevrilecek kısmının değişmesinin ham çeviri çıktısı üzerinde değişikliğe neden olabileceği bilinmektedir. Ancak Türkiye özelinde yapılan çalışmalara bakıldığında çalışmaların daha çok belirlenen metnin bir kesitinin farklı makine çevirisi motorlarındaki çevirilerinin kıyaslanmasına odaklandığı, metodolojik olarak bir tutarlılığın temin edilmesine çalışılmadığı, bu kesitler makine çevirisine verilirken metnin nihai kalitesi üzerinde etki edebilecek parametrelerin dışarıda bırakıldığı gözlemlenmiştir. Bu çalışmada 2016 yılından günümüze değin makine çevirisi konulu çalışmalar incelenip metodolojik sorunlar ve bu sorunlara yönelik çözüm önerileri sunulmaya çalışılmıştır.

Recent developments in translation technologies have made translation scholars become more interested in this field of study and this, in turn, has led to a proliferation of machine translation research. In this context, the review of the literature shows that there has been a great number of product-oriented studies in recent years. However, the fact that the field is a more emerging one compared to other subfields within Translation Studies and an abrupt interest of researchers in the field have brought about methodological problems as well. Especially since 2016, when Neural Machine Translation systems became visible, there has been an understanding that the quality of translation has increased. Although this increase in quality has been proven in some text types, it is clear that machine translation does not yet give a human-quality translation product, especially for texts that have not been pre-edited, and this renders post-editing an inevitable part of the translation process. In addition to processes such as pre-editing and controlled language rules, the context of a text also has an effect on the raw machine translation output, and therefore, changing a part of a complete text may cause a change in the raw translation output. However, the analysis of the studies on machine translation in Türkiye shows that the studies mostly focus on comparing the translations of a section of the specified text using different machine translation engines, and fail to ensure methodological consistency, and the parameters that may affect the final quality of the text are left out when a part of a text is translated by machine translation. Against this background, employing a systematic review of the literature, this study aims to give an overview of the studies on machine translation in Türkiye since 2016 and tries to explain methodological problems encountered and presents recommendations for future research.