Frankofon Yazar Ahmadou Kourouma’nın Allah N’est Pas Obligé (Allah Mecbur Değil Ki) Adlı Yapıtı Üzerine Çeviri Göstergebilimi Bağlamında Bir İnceleme

This study aims to examine the novel Allah n’est pas obligé by Ahmadou Kourouma and its Turkish translation within the context of translation semiotics. The novel, translated by Aykut Derman from its original French into Turkish as Allah mecbur değil ki (2002), deals with the issue of child soldiers, a topic frequently encountered in Africa. The methodology of this study is based on the concept of “watermark translation” (traduction en filigrane), proposed by translation studies researcher Sündüz Öztürk Kasar. “Watermark translation” essentially refers to the author of the original text writing their work by passing it through a mental translation process. Moreover, the concept is divided into two parts according to the direction and place of the mental translation: “watermark translation from the original context to the foreign context” and “watermark translation from the foreign context to the original context.” Accordingly, literary texts written by African writers can also be examined within the framework of the concept of “watermark translation”. In this respect, the novel Allah n’est pas obligé can be considered an example of “watermark translation” because it transfers the realities of the author’s own culture to a foreign language and cultural space through French. In this context, 20 examples selected from the source work, which are evaluated as examples of “watermark translation”, were examined comparatively with the Turkish translation, the relevant concept was traced in the examples and as a result, it was revealed how the elements specific to African culture were presented to the Turkish reader.

Bu çalışmada, Ahmadou Kourouma’nın Allah n’est pas obligé adlı romanı ve Türkçe çevirisi üzerine çeviri göstergebilimi bağlamında bir inceleme yapılması amaçlanmaktadır. Çevirmen Aykut Derman tarafından Fransızca aslından Türkçeye Allah mecbur değil ki (2002) adıyla çevrilen romanın temel konusu Afrika’da sıkça karşılaşılan çocuk askerler meselesidir. Bu çalışmanın yöntemini, çeviribilim araştırmacısı Sündüz Öztürk Kasar’ın önerdiği “özde çeviri” (traduction en filigrane) kavramı oluşturmaktadır. “Özde çeviri” temelde, özgün metnin yazarının metnini zihinsel bir çeviri sürecinden geçirerek yazmasını ifade eder. Ayrıca ilgili kavram, zihinsel çevirinin çıkış yerine ve doğrultusuna göre “öz bağlamdan yabancı bağlama giden özde çeviri” ve “yabancı bağlamdan öz bağlama giden özde çeviri” olarak iki kısma ayrılmıştır. Buna göre, Afrikalı yazarlar tarafından kaleme alınan edebi metinler de “özde çeviri” kavramı çerçevesinde incelenebilir. Bu yönüyle, Allah n’est pas obligé adlı roman, yazarın kendi kültürüne ait gerçeklikleri yabancı bir dil ve kültür uzamına Fransızca yoluyla aktardığı için bir “özde çeviri” örneği olarak değerlendirilebilir. Bu kapsamda, “özde çeviri” örneği olarak değerlendirilen kaynak eserden seçilen 20 örnek, “dolaylı özde çeviri” olarak kabul edilen Türkçe çevirisi ile karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Kültüre özgü unsurlar çerçevesinde seçilen örnekler üzerinde “özde çeviri” kavramının izleri sürülmüş ve sonuç olarak Afrika kültürüne özgü unsurların Türk okura nasıl sunulduğu irdelenmiştir.