Kazak Dil Bilincinin Oluşumunda 20. Yüzyılın İlk Yarısındaki Fikir Hareketlerine Genel Bir Bakış

Toplum çok katmanlı bağların bireyleri bir arada tuttuğu organik bir yapıdır. Bu yapının temel taşları içinde kültür kodları, ortak ritüeller, tarih, dil, inanç gibi birçok farklı değerler bulunur. Bu değerler her biri kendi etki alanında toplumsal yapının bir arada durmasını ve devamlılığını sağlamakla yükümlüdürler ve tek tek kişileri toplum adını verdiğimiz yapıya dâhil ederler. Dil ve dil bilinci şüphesiz bu yapının en önemli birleştirici ve/veya ayırıcı unsurudur. Avrupa temelli başlayan fikir akımları neticesinde, çok uluslu devlet yapılarının dağılmasında ve dünya haritasının yeniden şekillenmesinde “millet ve milliyetçilik” kavramlarının olduğu bilinmektedir. Fikir akımları siyasi gündemi belirlerken siyaset de sosyolojik yapıyı şekillendirir. Dil bilincinin oluşmasında sosyolojik arka planın yanında ele alınması gereken önemli unsurlardan biri de kuşkusuz edebiyat ve bu edebiyatın ürettiği eserlerdir. Edebî eser sanatsal görüntüsünün ardında taşıdığı fikir dünyasıyla çoğu zaman bireylerin bilinçlenmesinde bir vasıta olarak kullanılmıştır. 20. yüzyılın ilk yarısında gerçekleşen siyasi ve sosyal olaylar tüm dünyada olduğu gibi Türkistan coğrafyasını da derinden etkilemiştir. Çalışmada, dönemin önemli fikir akımlarının üzerinde durularak eserden topluma edebiyatın dil üzerindeki etkisi ve bu etkinin “dil bilinci” oluşturmadaki rolüne bakılacaktır. Araştırma yapılacak alanın genişliği göz önünde bulundurulduğunda bu çalışma, fikir akımlarının Kazak dil bilincinin şekillenmesindeki etkisi ile sınırlandırılmaktadır. Dönemin roman, şiir, hikâye, tiyatro gibi edebî türlerine yansıyan, şair ve yazarların bilinçli veya rastlantısal “dil bilincini” uyandırmaya yönelik örnekleri tespit edilecektir. Neticede, Kazak dil bilincinin oluşumunda ve bunun toplumsal boyutunda edebî eserin rolü ve etkisi değerlendirilecektir.

Society is an organic structure where multi-layered ties hold individuals together. The foundational elements of this structure include various values such as cultural codes, shared rituals, history, language, and belief systems. Each of these values operates within its own sphere of influence, ensuring the cohesion and continuity of the social structure while incorporating individuals into what is collectively referred to as society. There is little doubt that language and linguistic awareness constitute the most significant unifying and/or distinguishing factors within this structure. There is broad agreement that the concepts of “nation” and “nationalism” played a central role in the dissolution of multinational states and the reshaping of the world map as a result of European-originated intellectual movements. While ideological movements shape political agendas, politics, in turn, influences sociological structures. In addition to the sociological background, one of the key elements that must be considered in the formation of linguistic awareness is undoubtedly literature and the works it produces. Beyond its artistic form, literary works have often served as a means of fostering individual consciousness through the ideas they convey. The political and social events of the first half of the 20th century profoundly affected the Turkestan region, as they did the rest of the world. This study will examine the impact of literature on language by focusing on the major intellectual movements of the period and will explore the role of this influence in the formation of “linguistic awareness”. Given the vast scope of the research area, this study will be limited to analyzing the impact of these intellectual movements on the development of Kazakh linguistic awareness. Examples of conscious or incidental attempts by poets and writers to awaken “linguistic awareness” will be identified in various literary genres of the period, including novels, poetry, short stories, and drama. Ultimately, the role and influence of literary works in shaping Kazakh linguistic awareness and its societal dimensions will be evaluated.