Hareket’in Eleştiri, Mizah ve Polemik Kalemi: Ahmet Kabaklı

Yıl 2025, Cilt: 10 Sayı: 3, 1461 - 1482, 28.12.2025

Ferudun Ay

https://doi.org/10.29110/soylemdergi.1776222

Öz

Türk fikir hareketi içerisinde tek parti döneminde aydınların bir kesiminin yer aldığı hatta okul niteliğinde işlev gören Hareket dergisi, Nurettin Topçu’nun benimsediği “hareket (aksiyon)” felsefesi bağlamında adlandırılarak yayınlar yapar. Bu çalışmada, Ahmet Kabaklı’nın Hareket dergisi etrafında şekillenen fikrî ve edebî kimliği, onun erken dönem polemik, eleştiri ve mizah yazılarından hareketle incelenmektedir. Cumhuriyet döneminde düşünce hayatına yön veren önemli yayınlardan biri olan Hareket, genç Ahmet Kabaklı’ya hem bir fikrî zemin teşkil etmiş hem de üslubunu şekillendirmiştir. Kabaklı burada “Ayın Hercümerci” başlığıyla kaleme aldığı metinlerde dönemin kültürel, siyasi ve toplumsal meselelerine keskin fakat tutarlı bir perspektifle yaklaşmıştır. Ahmet Kabaklı’nın yazıları, yalnızca polemikçi tavrıyla değil, aynı zamanda millî kültür, dil, medeniyet, ahlak ve tarih bilinci etrafında gelişen bir düşünce sistematiğiyle dikkati çeker. Ahmet Kabaklı’nın Harput’ta başlayan kültür birikimi, üniversite yıllarında Mehmet Kaplan, Reşit Rahmeti Arat ve Nurettin Topçu gibi isimlerin etkisiyle derinleşmiştir. Bu süreç onun hem muhafazakâr-milliyetçi düşüncenin hem de güçlü bir eleştiri geleneğinin temsilcisi hâline gelmesini sağlamıştır. Çalışmada Ahmet Kabaklı’nın Hareket’teki yazıları kronolojik ve tematik açıdan değerlendirilmiş, onun Türk düşünce hayatındaki konumu tarihsel bağlamıyla ele alınmıştır. Sonuçta Ahmet Kabaklı'nın, Türk kültür ve edebiyatını koruma ve gelecek nesillere aktarma amacıyla süreklilik arz eden bir fikrî çaba ortaya koyduğu görülmektedir.

Anahtar Kelimeler

Türk Edebiyatı , Medeniyet , Türk Fikir Hareketi , Eleştiri , Mizah , Hareket , Ahmet Kabaklı

Etik Beyan

Özgün bir makaledir.

The Pen of Criticism, Humor, and Polemic in Hareket: Ahmet Kabaklı

Öz

The journal Hareket, which served almost like a school for a group of intellectuals during the single-party period of Turkish thought, took its name from Nurettin Topçu’s philosophy of “action.” This study explores Ahmet Kabaklı’s intellectual and literary identity as it was shaped around Hareket, especially through his early polemical, critical, and humorous writings. As one of the key publications that influenced intellectual life in the early Republic, Hareket provided the young Ahmet Kabaklı with both an intellectual foundation and a space to develop his style. In the pieces he wrote under the column “Ayın Hercümerci” he approached the cultural, political, and social issues of the period with a sharp but consistent viewpoint. His writings stand out not only for their polemical character but also for their reflection of a coherent system of thought focused on national culture, language, civilization, morality, and historical awareness. Ahmet Kabaklı’s cultural formation, which began in Harput, deepened during his university years under the influence of scholars such as Mehmet Kaplan, Reşit Rahmeti Arat, and Nurettin Topçu. This background helped him become a representative of both conservative-nationalist thinking and a strong critical tradition. The study evaluates his Hareket writings both chronologically and thematically and situates his role in Turkish intellectual life within its historical setting. Ultimately, it shows that Ahmet Kabaklı pursued a sustained intellectual effort to preserve Turkish culture and literature and to pass them on to future generations.

Anahtar Kelimeler

Turkish Literature , Civilization , Turkish Intellectual Movement , Criticism , Humor , Hareket , Ahmet Kabaklı

Kaynakça

• Adıbeş, Mahir (2001, Mart-Nisan). “Atlılar Sessiz Sedasız Gittiler”. Türk Edebiyatı Aylık Fikir ve Sanat Dergisi (329-330), s. 151.
• Aydemir, Şerif (2024). Doğumunun 100. Yılında Şeyhülmuharrirîn Ahmet Kabaklı Armağanı. İstanbul: Türk Edebiyatı Vakfı Yayınları, s. 129-132.
• Ayvazoğlu, Beşir (2006). “Ahmet Kabaklı”. Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi, IV(8), s. 549-558.
• Ayvazoğlu, Beşir (2024). “Göllübağ’dan Köşe Yazarlığına Yürüyen Yetim:Ahmet Kabaklı”. Doğumunun 100.
• Yılında Şeyhülmuharrirîn Ahmet Kabaklı Armağanı. İmdat Avşar (Ed.) İstanbul: Türk Edebiyatı Vakfı Yayınları, s. 183-186.
• Ayvazoğlu, Beşir (2001). “Ahmet Kabaklı”. Ömer Faruk Akün (Ed.) içinde, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 1 (24), s. 9-10.
• Birinci, Ali (2001, Mayıs). “Ahmet Kabaklı Hocanın Ardından”. Türk Yurdu, XXI (165), s. 41.
• Canıtatlı, Mehmet (2001, Mart-Nisan). “Ahmet Kabakli İle Röportaj ‘Bana Bir Günde Elli Beş Dava Açılmıştı’”. Türk Edebiyatı Aylık Fikir ve Sanat Dergisi (329-330), s. 169-173.
• Deliorman, Altan (2001, Mart-Nisan). “Eski Albümde Yaşayan Çehreler “‘Bayrağı Yükseğe Kaldıran Adam’". Türk Edebiyatı Aylık Fikir ve Sanat Dergisi (329-330), s. 39-53.
• Demirel, Yurdal (2025). “Gün Işığında Tanıdığım Ahmet Kabaklı”. Doğumunun 100. Yılında Şeyhülmuharrirîn Ahmet Kabaklı Armağanı. İstanbul: Türk Edebiyatı Vakfı Yayınları, s. 347-368.
• Doğan, Süleyman (2024). “Harputlu Bir Yetim: Ahmet Kabaklı”. Doğumunun 100. Yılında Şeyhülmuharrirîn Ahmet Kabaklı Armağanı. İmdat Avşar (Ed.) İstanbul: Türk Edebiyatı Vakfı Yayınları, s. 321-328.