Geleneksel Türk Tıbbında Zamanın Ontolojisi

This study examines the sacred and therapeutic meanings attributed to specific days of the week in the Turkish folk medicine tradition. In Turkish folk medicine, treatment practices and beliefs have generally been associated with specific days of the week, with these days playing a significant role in the healing process. The special meanings attributed to days are not only limited to the timing of practices but have also been effective on the prayers to be recited during treatment, the plants to be used, and the form of the practices. When regional variations are examined, it is observed that day-oriented practices in different geographies exhibit similar characteristics but are shaped by local cultural characteristics. This situation reveals that the ways of perceiving and using time in Turkish culture are similarly maintained in different regions. It is seen that the practices performed on certain days in folk medicine are important not only in terms of timing but also in terms of the materials used, how the rituals are performed, and the effects expected from the treatment. All these elements indicate that traditional Turkish medicine perceives time not only as a criterion but as an integral part of the treatment. As a matter of fact, every stage, from the diagnosis of diseases to the treatment methods, is based on an understanding of time that is compatible with the way the universe is perceived. As a result, time in Turkish folk medicine does not play a role as a chronological parameter but as a therapeutic tool. The sacred meanings attributed to days are a reflection of the holistic approach of this tradition and also offer important data for modern medical anthropology. The research was carried out using a qualitative analysis method supported by data obtained from literature review and regional field studies.

Bu çalışma, Türk halk hekimliği geleneğinde haftanın belirli günlerine atfedilen kutsal ve tedavi edici anlamları incelemektedir. Türk halk hekimliğinde tedavi uygulamaları ve inanışlar genellikle haftanın belirli günleriyle ilişkilendirilmiş, bu günler tedavi sürecinde önemli bir rol oynamıştır. Günlere atfedilen özel anlamlar sadece uygulamaların zamanlamasıyla sınırlı kalmayıp, tedavi sırasında okunacak dualar, kullanılacak bitkiler ve uygulamaların şekli üzerinde de etkili olmuştur. Bölgesel varyasyonlar incelendiğinde, farklı coğrafyalarda gün odaklı uygulamaların benzer karakteristikler sergilediği, ancak yerel kültürel özelliklerle şekillendiği gözlemlenmektedir. Bu durum, Türk kültüründe zamanı algılama ve kullanma biçimlerinin farklı bölgelerde benzer şekilde yaşatıldığını ortaya koymaktadır. Halk hekimliğinde belirli günlerde yapılan uygulamaların yalnızca zamanlama açısından değil; kullanılan malzemeler, ritüellerin nasıl gerçekleştirildiği ve tedaviden beklenen etkiler bakımından da önem taşıdığını görülüyor. Tüm bu unsurlar, geleneksel Türk tıbbının zamanı yalnızca bir ölçüt olarak değil, tedavinin ayrılmaz bir parçası olarak algıladığını ifade etmektedir. Nitekim hastalıkların teşhisinden tedavi yöntemlerine kadar her aşama, evrenin algılanma biçimiyle uyumlu bir zaman anlayışı üzerine kuruludur. Sonuç olarak, Türk halk hekimliğinde zaman kronolojik bir parametre değil, tedavi edici bir araç olarak rol oynamaktadır. Günlere atfedilen kutsal anlamlar, bu geleneğin bütüncül yaklaşımının yansıması olup modern tıp antropolojisi için önemli veriler de sunmaktadır. Araştırma, literatür taraması ve bölgesel saha çalışmalarından elde edilen verilerle desteklenen nitel analiz yöntemi kullanılarak gerçekleştirilmiştir.