Eski Uygur Türkçesi Tıp Metinlerinde Tedavi Usulleri
Öz
Eski Uygur Türkçesi tıp metinleri, Uygurlardan kalan geç tarihli metinler olarak değerlendirilmektedir. Bu metinler, yalnızca barındırdıkları dilsel ve kültürel özellikleriyle değil, aynı zamanda dönemin tıp anlayışını ve tedavi şekillerini yansıtması bakımından da önem taşımaktadır. Bu metinler üzerinde geleneksel Hint tıbbının büyük bir tesiri olduğu, söz konusu metinlerin Aṣṭāṅgahrdayasamhitā, Yogasataka ve Siddhasāra gibi temel Hint metinlerinden tercüme edildikleri bilinmektedir. Bu sebeple bu metinlerde yer alan tedavi usulleri, Uygurların içinde bulunduğu medeniyet dairesinin bilgi birikimini ve kültürel etkileşimlerini yansıtan bir yapıya sahiptir. Bu metinlerde hastalığın niteliğine göre çoğunlukla maddi tedavi uygulamaları karşımıza çıksa da birtakım majik müdahale biçimlerine de rastlanmaktadır. Bu çalışmada EUT tıp metinlerinde yer alan çeşitli hastalıkların tedavisine dair uygulamalar, birincil ve ikincil uygulamalar olmak üzere iki ana gruba ayrılmıştır. Bu çalışma aynı zamanda Eski Uygur Türkçesi devrinden miras kalan din dışı malzemenin hekimlik uygulamaları ile sınırlı olan kısmını konu edinmekte ve tarihsel Türk tıbbı bağlamında alan yazınına katkı sunmayı amaçlamaktadır.
Anahtar Kelimeler
Eski Uygur Türkçesi,, tıp, tıp metinleri, tedavi usulleri, geleneksel Hint tıbbı
Destekleyen Kurum
Yok
Proje Numarası
Yok
Etik Beyan
Yok
Teşekkür
Yok
Kaynakça
- Ağca, Ferruh (2021). Dillik Ölçütlere Göre Eski Uygurca Metinlerin Tarihlendirilmesi. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
- Arat, Reşit Rahmeti (2007). Kutadgu Bilig I Metin. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
- Argunşah, Mustafa ve Galip Güner (2015). Codex Cumanicus. İstanbul: Kesit Yayınları.
- Bailey, Harold Walter (1953). “Medical plant names in Uigur Turkish”. Mélanges Fuad Köprülü / 60. Doğum Yılı Münasebetiyle Fuad Köprülü Armağanı. Ankara: Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi Yayını, 51-56.
- Bayat, Ali Haydar (2016). Tıp Tarihi. İstanbul: Zeytinburnu Belediyesi Yayınları.
- Baykuzu, Tilla Deniz (2023). “İslamiyet Öncesi Dönemde İlk Türk Hekimleri”. GTTAD Genel Türk Tarihi Araştırmaları Dergisi 5(9), 83-90.
- Clauson, Sir Gerard (1972). An Etymological Dictionary of Pre-Thirteenth-Century Turkish. Oxford: At The Clarendon Press.
- Dutt, Udoy Chand (1877), The Materia Medica of the Hindus Compiled from Sanskrit Medical Works. Calcutta: Thacker, Spink & Co.
- Ercilasun, Ahmet Bican ve Ziyat Akkoyunlu (2015). Dîvânü Lugâti’t-Türk. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
- Erdal, Marcel (1991). Old Turkic Word Formation I-II. Wiesbaden: Otto Harrassowitz.
