Mücadeleye omuz vermek: George Woodcock’un Anarşizm eserinin Türkçe yeniden çevirilerinde yayın politikaları ve dil siyasası

Yıl 2026, Cilt: 11 Sayı: 1, 266 - 291, 26.03.2026

Göksenin Abdal

https://doi.org/10.29110/soylemdergi.1853527

https://izlik.org/JA46HY25LP

Öz

Kanadalı anarşist düşünür, filozof ve deneme yazarı George Woodcock (1912-1995), anarşizm ve tarihteki anarşist şahsiyetler üzerine yazdığı birçok önemli kitapla, sadece kendi ülkesinde değil, yurt dışında da anarşist düşüncenin gelişmesine katkıda bulunmuştur. Yoksul bir ailede doğan, hayatı boyunca çeşitli işler deneyen ancak yazar olarak kendi yolunu çizmeyi başaran Woodcock, döneminin önde gelen anarşisti George Orwell ile çatışmaya girme cesaretini bile göstermiştir. Anarşizm hakkındaki görüşleri, Kanada'da milliyetçiliğin yükselişte olduğu bir dönemde okurları, milliyet ve ırk gibi verili kategorilerin ötesinde düşünmeye teşvik etmiştir. Bu çalışma, George Woodcock'un önde gelen eseri Anarchism: A History of Libertarian Ideas and Movements’in (1962) Türkçe yeniden çevirilerinde ideolojinin nasıl yansıdığını ortaya koymayı amaçlamaktadır. İlk kısım, Osmanlı İmparatorluğu'ndan modern cumhuriyete kadar Türkiye'deki anarşist düşüncenin tarihsel yolculuğuna odaklanmaktadır. İkinci kısım, ilk kez 1967'de yayımlanan ve Proudhon'un çığır açan eseri Mülkiyet Nedir?'den sonra ülkede anarşizm üzerine en sık yeniden çevrilen eser haline gelen George Woodcock'un Anarşizm adlı eserinin Türkçe yeniden çevirilerinde, sosyo-politik ortam ve yayıncılık politikaları arasındaki ilişkiler ışığında yeniden çeviri kavramsallaştırmasını ele almaktadır. Üçüncü kısım, çeviri kararlarından örnekler ışığında, Woodcock'un Anarşizm kitabının Türkçe çevirilerinde dil politikasının etkilerini merkeze alır. Bu çalışma sonucunda, günümüz yayıncılık dünyasında, yayıncılık politikalarının ve dil siyasasının yeniden çeviri motivasyonları üzerindeki etkileri düşünüldüğünde, özellikle finansal kaygılar ve ticari çabalar bağlamında yeniden çeviri hipotezinin geçersiz olabileceği ortaya çıkmıştır.

Anahtar Kelimeler

Yeniden çeviri , ideoloji , George Woodcock , anarşizm , yayın politikaları

To lend a hand in the struggle: Publishing policies and language politics in the Turkish retranslations of George Woodcock’s Anarchism

https://izlik.org/JA46HY25LP

Öz

Canadian anarchist thinker, philosopher and essayist George Woodcock (1912-1995) contributed to the development of anarchist thinking not only inside but also outside of his homeland with his several seminal books on anarchism and anarchist figures in history. Born into a poor family, trying various jobs throughout his life but managing to carve out his own path as a writer, Woodcock was bold enough to risk conflict with George Orwell, the leading anarchist of his era. His outlook on anarchism inspired readers to think beyond the given categories of nationality and race in a time when nationalism was on the rise in Canada. This study aims to reveal how ideology is reflected in the Turkish retranslations of Woodcock’s prominent work, Anarchism: A History of Libertarian Ideas and Movements (1962). This study comprises three parts. The first part centers upon the historical journey of anarchist thought in Türkiye from Ottoman Empire to the modern republic. The second part discusses the conceptualization of retranslation in the light of the relationalities between socio-political environment and publishing policies surrounding the Turkish retranslations of George Woodcock’s Anarchism, which was firstly published in 1967 and subsequently became the most frequently retranslated work on anarchism in the country after Proudhon's seminal text What is Property? The third part focuses on the impacts of language politics in the Turkish retranslations of Woodcock’s Anarchism with insights on translatorial decisions. In conclusion, it has been revealed that retranslation hypothesis can be invalidated in the context of financial concerns and commercial efforts through the effects of publishing policies and language politics over the motives of retranslation in today's publishing world.

Anahtar Kelimeler

Retranslation , ideology , George Woodcock , Anarchism , publishing policies

Kaynakça

• “Alev Türker.” Kitapyurdu. https://www.kitapyurdu.com/index.php?route=product/search&f ilter_name=alev%20t%C3% BCrker (Access Date: December 30, 2025).
• Alkan, Mehmet (2022). “Brüksel’den İstanbul’a Manifesto Üzerine Notlar”. In D. Y. Çetinkaya (Comp.), Osmanlı'da Marksizm ve Sosyalizm: Yeni Kuşak Çalışmalar (pp. 233-244). Ankara: İletişim Yayınları.
• “Anarchism.” (n.d.). Merriam-Webster. https://www.merriam-webster.com/dictionary/anarchism. (Access date: 20 December 2025).
• Ataman, Bora (2014). “Türkiye’de İlk Basın Yasakları ve Abdülhamid Sansürü”. Marmara İletişim Dergisi, 14(14), 21-49.
• “Hakkımızda.” Kaos Yayınları. https://www.kaosyayinlari.com/hakkimizda (Access Date: December 29, 2025).
• “Hakkımızda”,Alter.https://www.alteryayinlari.com/index.php?route=information/information&information_id=4 (Access Date: December 29, 2025).
• “Sertaç Turgal.” Nadir Kitap. https://www.nadirkitap.com/kitapara.php?ara=kitap&tip=ki tap&ceviren=SERTA%C7+TURGAL&siralama=fiyatartan (Access Date: December 31, 2025).
• Başusta, Veysel (2023). “Türkiye’de Anarşist Tayıncılığın Başlangıcı: Kara ve Efendisiz Dergileri”. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 25(4), 1840-1882. https://doi.org/10.16953/deusosbil.1319414
• Baykal, Ece (2014). “Türkiye’de Anarşist Yazının Gelişimi ve Siyahi Dergisi”. Marmara İletişim Dergisi, 13(13), 1-19.
• Berman, Antoine (1990). “La retraduction comme espace de traduction.” Palimpsestes, 13, 1-7.
• Bertal, Gazi (2013). “’Federal Kantonlar Önerimize Kürt Hareketi Yıllar Sonra Geldi’.” In B. Soydan (Ed.), Türkiye’de Anarşizm – Yüz Yıllık Gecikme (pp. 177-194). Ankara: İletişim Yayınları.
• Beytar, Halil (2013). “Liberter Sürece Eleştirel Bakış.” In B. Soydan (Ed.), Türkiye’de Anarşizm – Yüz Yıllık Gecikme (pp. 195-199). Ankara: İletişim Yayınları.
• Bruce, Donald (1994). “Translating the Commune: Cultural Politics and The Historical Specificity of the Anarchist Text”. TTR, 7(1), 47–76. https://doi.org/10.7202/037168ar
• Bulunmaz, Barış (2012). “Türk Basın Tarihi İçerisinde Demokrat Parti Dönemi ve Sansür Uygulamaları”. Öneri Dergisi, 10(37), 203-214. https://doi.org/10.14783/od.v10i37.1012000184
• Campanella, Lucia (2022). “Multilingualism in Anarchist Periodicals: Language Politics within Anarchist Multilingual Communities in El perseguido (Buenos Aires, 1890–97)”. Journal of European Periodical Studies 7(1), 34–37.
• Cesur, Ertuğrul (2017). “Osmanlı Dönemi Sosyalizm Tartışmaları ve ‘İştirâk’ Kavramı”. Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 5(3), 865-878.
• Constitution of the Turkish Republic (1961). (Trans. S. Balkan, A. E. Uysal and K. H. Karpat). https://www.anayasa.gen.tr/1961constitution-text.pdf
• Corlu, Axel (2016). “Anarchists and Anarchism in the Ottoman Empire, 1850–1917”. In S. Karahasanoğlu and C. D. Demir (Eds.). History from Below: A Tribute in Memory of Donald Quataert (pp. 553–583). İstanbul: Istanbul Bilgi University Press.
• Coşgel, Metin M.; Miceli, Thomas J.; Rubin, Jared (2012). “The Political Economy of Mass Printing: Legitimacy and Technological Change in the Ottoman Empire.” Journal of Comparative Economics, 40(3), 357–371. DOI: https://doi.org/10.1016/j.jce.2012.01.002
• Çelik, Bilal (2014). “Haydar Rifat Yorulmaz'ın Çevirileri (1908-1940): Bir Sol Düşünce "Repertuvarı"nın Kuruluşu”. Istanbul Okan University, Social Sciences Institute, Department of Translation Studies. Unpublished MA Thesis.
• Çetinkaya, Doğan Y. (2022). “Osmanlıca Marksizm”. In D. Y. Çetinkaya (Comp.), Osmanlı'da Marksizm ve Sosyalizm: Yeni Kuşak Çalışmalar (pp. 13-56). Ankara: İletişim Yayınları.
• Demirel, Fatmagül (2007). II. Abdülhamid Döneminde Sansür. İstanbul: Bağlam Yayınları.
• Dorlion (n.d.), Dorlion. https://dorlionyayinlari.com/index.html
• Dursun Pınarbaşı, Esra (2024). “Türkiye’de anarşist düşüncenin tarihsel seyrine ilişkin bir değerlendirme”. İktisadi ve İdari Yaklaşımlar Dergisi, 6(2), 92-103. https://doi.org/10.47138/jeaa.1563708
• Eren, Abdurrahman (2008). “Türkiye’de uygulanan %10 genel seçim barajının serbest seçim hakkını ihlal sorunu”. Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 16(2), 63-110. https://doi.org/10.15337/SUHFD.2017.130
• Filanti, Rita (2021). “’We Must Dig Our Trenches, and Win or Die’: Voltairine de Cleyre’s Transnational Anarchism”. Transatlantica, (2), 1-21. https://doi.org/10.4000/transatla ntica.17839
• Güzel, Cemal (2008). “Türkiye’de Maddecilik ile Maddecilik Karşıtı Görüşler”. In M. Gültekingil (Ed.), Modern Türkiye’de Siyasî Düşünce, Cilt 8: Sol (pp. 49-67). Ankara: İletişim Yayınları.
• İnan, Erkan (2023). “Türkiye İşçi Partisi’nin İnşa ve Gelişimini Tetikleyen Koşullar (1960 – 1966)”. Uluslararası Politik Araştırmalar Dergisi, 9(2), 19-33. https://doi.org/10.25272/icps.1306719
• Keskin, Yusuf Ziya (2020). “Türkiye Siyaseti ve Devlet Örgütlenmesinde 12 Mart Muhtırasının Etkileri”. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (22) (TBMM’nin 100. Yılı ve Millî İrade Özel Sayısı), 1-15. https://doi.org/10.32709/akusosbil.766752
• Land, Chris and Daniel King (2014). “Organizing Otherwise: Translating Anarchism in a Voluntary Sector Organization”. ephemera: theory & politics in organization, 14(4): 923-950.
• Mainer, Sergi (2017). “Rote Zora in Spanish. Anarcha-Feminist Activism in Translation”. In O. Castro, E. Ergün (Eds.), Feminist Translation Studies. Local and Transnational Perspectives (pp. 181-194). London and New York: Routledge.
• Marshall, Gordon (Ed.) (1998). Oxford Dictionary of Sociology. Oxford and New York: Oxford University Press.
• Munday, Jeremy (2012). “A Translation Studies Perspective on the Translation of Political Concepts”. In M. J. Burke and M. Richter (Eds.), Why Concepts Matter (pp. 41-58). London: Brill.
• Odabaşı, Arda İ. (2022). “Kızıllaşan Türkler: Osmanlı'da Erken Türk Sosyalizmi (1904-1910)”. In D. Y. Çetinkaya (Comp.), Osmanlı'da Marksizm ve Sosyalizm: Yeni Kuşak Çalışmalar (pp. 57-122). Ankara: İletişim Yayınları.
• Oğuzhan, Esra (2009). “Atatürk Döneminde Basın ve Basın Özgürlüğü”. İstanbul Aydın Üniversitesi Dergisi, 1(1), 106-122.
• Özcan, Ufuk (2013). “’Birey Odaklı Dünya Görüşünün Tam Zamanıydı’.” In B. Soydan (Ed.), Türkiye’de Anarşizm – Yüz Yıllık Gecikme (pp. 123-133). Ankara: İletişim Yayınları.
• Özmen, Ceyda (2019). “Retranslating in a Censorial Context: H. C. Armstrong’s Grey Wolf in Turkish.” In Ö. B. Albachten, Ş. Tahir Gürçağlar (Eds.), Perspectives on Retranslation: Ideology, Paratexts, Methods (pp. 45-64). London and New York: Routledge.
• Paloposki, Outi and Kaisa Koskinen (2004). “A Thousand and One Translations - Revisiting Retranslation”. In G. Hansen, K. Malmkjær, D. Gile (Eds.), Claims, Changes and Challenges in Translation Studies (pp. 27-38). Amsterdam: John Benjamins Publishing Company.
• Sarıaslan, Fatma (2023). “II. Meşrutiyet Dönemi ve Kanun-ı Esâsî: Siyasal Sistem Tartışmaları Ekseninde Bir İnceleme”. Türkiye Adalet Akademisi Dergisi, 54, 161-192. https://doi.org/10.54049/taad.1274413
• Sarıcaoğlu, Fikret (2000). “Osmanlı Muhalefet Geleneğinde Yeni Bir Dönem: İlk Siyasî Bildiriler”. Belleten, 64(241), 901-920.
• Seyitdanlıoğlu, Mehmet (1998). “The Rise and Development of the Liberal Thought in Turkey.” Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, (15), 151-161.
• Soysal, Levent (2017). “Kültürün (Yeniden Keşfi): Notlar ve Değinmeler, Doksanlara Giriş: Berlin, 1989”. In R. F. Barbaros, E. J. Zurcher (Eds.), Modernizmin Yansımaları: 90’lı Yıllarda Türkiye (pp. 211-224). Eflatun.
• Tahir Gürçağlar, Şehnaz (2009). “Retranslation.” In M. Baker, G. Saldanha (Eds.), The Routledge Encyclopedia of Translation Studies (2nd Edition), (pp. 232-236). London and New York: Routledge.
• Tătăran, Adrian (2016). “Anarchism, Antirepresentationalism and the Translation Paradigm”. Metacritic Journal for Comparative Studies and Theory, 2(2), 115-138.
• Tătăran, Adrian (2022). “Political Culture, Translation, and the Emergence of Anarchism in Romania at the Turn of the 20th Century”. Transylvanian Review, (xxxi), 87-99.
• Ter Minassian, Anahide (1994). “The Role of the Armenian Community in the Foundation and Development of the Socialist Movement in the Ottoman Empire and Turkey: 1876-1923”. In M. Tunçay, E. J. Zürcher (Eds.), Socialism and Nationalism in the Ottoman Empire 1876-1923 (pp. 109-156). London and New York: British Academic Press.
• Uslu, Muazzez (2019). “The Indicative Role of Retranslations for the Turkish Leftist Discourse: Using Berman’s Translation Criticism Path to Analyze Manifest der Kommunistischen Partei as a Case”. In Ö. B. Albachten, Ş. Tahir Gürçağlar (Eds.), Studies from a Retranslation Culture: The Turkish Context (pp. 95-116). Singapore: Springer.
• Ünal, Erkal (2008). “Sol Düşüncenin Ortasında ve Kıyısında: Çeviri Kitaplar”. In M. Gültekingil (Ed.), Modern Türkiye’de Siyasî Düşünce, Cilt 8: Sol (pp. 418-431). Ankara: İletişim Yayınları.
• Van Poucke, Piet (2019). “Retranslation History and its Contribution to Translation History: The Case of Russian-Dutch Retranslation.” In Ö. B. Albachten, Ş. Tahir Gürçağlar (Eds.), Perspectives on Retranslation: Ideology, Paratexts, Methods (pp. 195-211). London and New York: Routledge.
• Venuti, Lawrence (2013). Translation Changes Everything: Theory and Practice. London and New York: Routledge.
• Woodcock, George (1962). Anarchism: A History of Libertarian Ideas and Movements. Cleveland and New York: Meridian Books.
• Woodcock, George (1967). Anarşizm. (Trans. Ergün Tuncalı). İstanbul: Kitapçılık Ticaret Limited Şirketi Yayınları.
• Woodcock, George (1996). Anarşizm: Bir Düşünce ve Hareketin Tarihi. (Trans. Alev Türker). İstanbul: Kaos Yayınları.
• Woodcock, George (1996). Anarşizmin Kısa Tarihi. (Trans. Sertaç Turgal). Ankara: Alter Yayınları.
• Yılmaz, Hüseyin (2003). “Osmanlı Tarihçiliğinde Tanzimat Öncesi Siyaset Düşüncesine Yaklaşımlar.” Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi, 1(2), 231-298.
• Zileli, Gün and Emine Özkaya (2007). “Türkiye’de Anarşizm”. In M. Gültekingil (Ed.), Modern Türkiye’de Siyasî Düşünce, Cilt 8: Sol (pp. 1153-1168). Ankara: İletişim Yayınları.