Ahmet Hamdi Tanpınar'ın "Her Şey Yerli Yerinde" Adlı Şiirini Özdeşleyimci Kurama Göre Okuma Denemesi
Öz
İnsanın nesneyle kurduğu bağı ve
kurulan bu bağ sonucu kişinin o objeyle özdeşleşmesini inceleyen Einfühlung
(Özdeşleyim) kuramı, süjenin söz konusu objeye bir duygu hâli yüklemesiyle
ilgilenir. Temel ilkeleri Thedore Lipps tarafından oluşturulan Özdeşleyim
kuramına göre insanlar birçok nesne, durum, olayla karşı karşıya kalır ve
bunlardan etkilenir. Özne, etkileşimde bulunduğu nesneye bir duygu hâli yükler
ve nesne de “kendisine bakan”ın duygularıyla anlamlandırılır. Ahmet Hamdi
Tanpınar da “Her Şey Yerli Yerinde” adlı şiirinde eşyaya bir duygu hâli
yüklemiş ve şiirini “nesne” odaklı söylemler üzerine kurgulamıştır. Eşyaları
parnasizimde olduğu gibi mutlak gerçeklik ilkesiyle değil, onlara bir duygu
hâli yükleyerek sembolik bir anlatımla kullanan Tanpınar, aynı zamanda
eşyalarla şiir öznesi arasında bir özdeşleyim kurarak öznenin duygu durumunu
nesne üzerinden anlatmış; nesneyi de anlatının dinamik bir unsuru, odak noktası
olarak anlatının merkezine koymuştur.
Anahtar Kelimeler
Özdeşleyimci Kuram,Her Şey Yerli Yerinde,Ahmet Hamdi Tanpınar,Özne,Nesne-Eşya
Kaynakça
- Ayvazoğlu, Beşir (2002). Aşk Estetiği. İstanbul: Ötüken Yayınları.
- Berger, John (2013). Görme Biçimleri. İstanbul: Metis Yayıncılık.
- Göknil, Nazan (1945). “Estetik Haz, Psikolojik ve Fenomenolojik Estetik Hakkında Bir Araştırma”. Felsefe Arkivi. Sayı 1. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Yayınları.
- Hitchcock, Louise (2013). Kuramlar ve Kuramcılar. İstanbul: İletişim Yayınları.
- Kolcu, Ali İhsan (2011). “Einfühlung Kuramı”. Edebiyat Kuramları. Erzurum: Salkımsöğüt Yayınevi.
- Moran, Berna (2013). Edebiyat Kuramları ve Eleştiri, İstanbul: İletişim Yayınları.
- Uçar, Aslı (2012). Teselliyi Eşyada Aramak: Türkçe Romanda Nesneler. Doktora Tezi. Ankara: Bilkent Üniversitesi.
- Worringer, Wilhelm (1985). Soyutlama ve Özdeşleyim. Çev: İsmail Tunalı. İstanbul: Remzi Kitabevi.
