DEVELOPMENT OF SCALE OF INTENTION TO CONTINUE SPORTS: VALIDITY AND RELIABILITY STUDY BASED ON ITEM RESPONSE THEORY AND CLASSICAL TEST THEORY

Öz

This study aimed to develop a valid and reliable scale to determine the intentions to continue sports of individuals engaged in both licensed and recreational sports to continue their participation. In the preliminary phase, a pool of 16 items was created by reviewing the literature and relevant scales on the intention to continue sports. This item pool was subsequently presented to four field experts holding doctoral degrees. Based on the feedback received, the pool was reduced to 11 items, resulting in a draft version of the scale. The format of the scale was determined as a 5-point Likert scale, with responses ranging from 1 to 5. The draft form was then applied to a small group of 30 individuals with characteristics similar to the target population, serving as a pilot study. Following the pilot study, the scale was administered to 627 athletes (X̄age = 20.42±7.86) from various sports branches, both licensed and recreational, and exploratory analyses were conducted to examine the dimensionality of the measurement tool. Outliers were detected at a rate of 1.92%, leading to the exclusion of 12 observations, and exploratory factor analysis (EFA) was performed on 615 observations, revealing a one-dimensional structure consisting of six items. As with the exploratory phase, the final six-item form was administered to 550 athletes (X̄age = 20.36±7.95) with similar characteristics to the target population, and 28 observations were excluded due to outliers (5%). Confirmatory studies based on Classical Test Theory (CTT) were conducted with 522 observations, and the structure was confirmed. The goodness-of-fit indices indicated a high level of model-data fit (χ2/df = 3.04, RMSEA = .06, RMR = .004, SRMR = .004, CFI = .99, NFI = .99, NNFI (TLI) = .99, GFI = .99, AGFI = .96, RFI = .99, and IFI = .99). Measurement invariance was tested in subgroups of licensed and recreational athletes, and scalar invariance was achieved. Evidence for convergent validity was obtained, indicating that the items were consistent with one another and related to the underlying factor. Additionally, the relationship between the intention to continue sports and the enjoyment variable, which has been shown in the literature to have a moderate and positive correlation with the intention to continue, was examined in a group of 107 athletes with similar characteristics, providing evidence for criterion validity (r = .59, p < .001). To assess the reliability of the scale, internal consistency coefficients were calculated from a single administration, and the results demonstrated that the scale was highly reliable (α = .98, ω = .99, Hoyt's variance analysis = .98, Split-Half Reliability Coefficient = .98). Furthermore, test-retest reliability was assessed with 42 observations having similar characteristics, and the intraclass correlation coefficient was found to be high (ICC(A, 2) .92 [.85 < ICC < .958]). Confirmatory studies based on the Graded Response Model (GRM), an Item Response Theory (IRT) model, were subsequently conducted. The fit indices from the IRT analysis indicated a high level of model-data fit (C2 = 33.44, df = 9, RMSEA = .071, SRMR = .01, TLI = .99, CFI = .99). Additionally, item discrimination and item difficulty parameters were calculated, and graphical analyses were conducted at both the item and total score levels. The scale was found to be highly discriminative for individuals in the theta range of -2.5 to 1, and the 5-point Likert scale was deemed appropriate for the structure. Based on theta levels and standard errors, the empirical reliability coefficient was calculated, showing that the scale was highly reliable. The findings based on both CTT and IRT provided psychometric evidence of the validity and reliability of the scale, confirming that it is a suitable tool for measuring the intention to continue sports participation.

Anahtar Kelimeler

• Sports;
• intention to continue sports;
• scale development; item response theory (IRT); classical test theory (CTT)

SPORA DEVAM ETME NİYETİ ÖLÇEĞİNİN GELİŞTİRİLMESİ: MADDE TEPKİ KURAMI VE KLASİK TEST KURAMINA DAYALI GEÇERLİK VE GÜVENİRLİK ÇALIŞMASI

Öz

Bu araştırmada, lisanslı ve rekreatif amaçlı spor yapan bireylerin spora devam etme niyetlerini belirlemeye yönelik geçerli ve güvenilir bir ölçme aracının geliştirilmesi amaçlanmıştır. Ön çalışmada, alan yazın ve devam etme niyetine ilişkin ölçekler incelenerek hazırlanan 16 maddelik havuz, doktora mezunu dört alan uzmanının görüşüne sunulmuştur. Uzman görüşleri doğrultusunda madde havuzu 11 maddeye düşürülmüş ve taslak form oluşturulmuştur. Ölçek formatı, Likert tipi ölçek olarak belirlenmiş ve 1-5 arasında puanlanan 5’li Likert tipi derecelendirme ile ölçeklendirilmiştir. Taslak form hedef kitleye benzer özellikleri taşıyan 30 kişilik küçük bir gruba uygulanmış ve pilot uygulama gerçekleştirilmiştir. Pilot uygulama sonrasında lisanslı ve rekreatif amaçlı çeşitli branşlarda spor yapan 627 sporcuya (X̄yaş = 20.42±7.86) uygulanmış ve ölçme aracının boyut yapısına ilişkin keşfedici çalışmalar gerçekleştirilmiştir. %1.92 oranında uç değer tespit edilerek 12 gözlem analiz dışı bırakılmış ve 615 gözlem ile Temel Bileşenler Analizi (TBA) ile altı maddeden oluşan tek boyutlu yapı ortaya konmuştur. Keşfedici çalışmada olduğu gibi hedef kitleye uygun 550 sporcuya (X̄yaş = 20.36±7.95) altı maddelik nihai form uygulanmıştır ve %5 oranında uç değer tespit edilerek 28 gözlem analiz dışı bırakılmıştır. 522 gözlem ile Klasik Test Kuramı’na (KTK) dayalı doğrulayıcı çalışmalar gerçekleştirilmiş ve yapı doğrulanmıştır. Modelin uyum iyiliği indeksleri yüksek düzeyde model-veri uyumunun sağlandığını göstermiştir (χ2 / sd = 3.04, RMSEA = .06, RMR = .004, SRMR = .004, CFI = .99, NFI = .99, NNFI(TLI) = .99, GFI = .99, AGFI = .96, RFI = .99 ve IFI = .99). Lisanslı ve rekreatif sporcu alt gruplarında ölçme değişmezliği test edilmiş ve ölçüm modelinin skalar değişmezliğe ulaştığı gözlenmiştir. Ölçeğin yakınsak geçerliğine ilişkin kanıtlar sağlanmış ve ölçeği oluşturan maddelerin birbiriyle uyumlu ve faktörle ilişkili olduğu gözlenmiştir. Spora devam etme niyeti yapısının literatürde orta düzeyde pozitif yönlü ilişkili olduğu kanıtlanmış keyif alma değişkeni ile ilişkisi benzer özelliklere sahip 107 bireyden oluşan sporcu grubunda incelenmiş ve ölçüt geçerliği için kanıt sağlanmıştır (r = .59 ve p < .001). Ölçeğin güvenirliğini tespit etmek için tek uygulamaya dayalı iç tutarlılık katsayıları hesaplanmıştır ve çok yüksek düzeyde güvenilir olduğu gözlenmiştir (α = .98, ω = .99, Hoyt’un varyans analizi = .98, İki Yarı Güvenirlik Katsayısı = .98). Ek olarak çoklu uygulamaya dayalı test – tekrar test yöntemi ile benzer özelliklere sahip 42 gözlemden elde edilen verilerle sınıf içi korelasyon katsayısı hesaplanmış ve yüksek düzeyde güvenilir olduğu gözlenmiştir (ICC(A, 2) .92 [.85 < ICC < .958]). Daha sonra Madde Tepki Kuramı’na (MTK) dayalı Kademeli Tepki Modeli ile doğrulayıcı çalışmalar gerçekleştirilmiştir. MTK’ya dayalı uyum iyiliği indeksleri yüksek düzeyde model-veri uyumunun sağlandığını göstermiştir (C2 = 33.44, sd = 9, RMSEA = .071, SRMR = .01, TLI = .99, CFI = .99). Ayrıca madde ayırt edicilik ve madde güçlük parametreleri hesaplanmış, madde düzeyinde ve toplam puan düzeyinde grafiksel incelemeler gerçekleştirilmiştir. Ölçeğin -2.5 ile 1 theta aralığındaki bireyler için yüksek düzeyde ayırt edici olduğu, 5’li Likert tipi derecelendirmenin yapı için uygun olduğu tespit edilmiştir. Theta düzeyi ve standart hatalarına dayalı olarak ölçeğin görgül güvenirlik katsayısı hesaplanmış ve yüksek düzeyde güvenilir olduğu gözlenmiştir. KTK ve MTK’ya dayalı olarak elde edilen bulgular sonucunda ölçeğin geçerlik ve güvenirliğine ilişkin psikometrik kanıtlar sağlanmış geçerli-güvenilir bir araç olarak kullanımının uygun olduğu belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Spor;
• devam etme niyeti;
• ölçek geliştirme;
• madde tepki kuramı;
• klasik test kuramı

Kaynakça

1. Adams, R. J. & Khoo, S. T. (1996). Quest: The interactive test analysis system version 2.1. Victoria: The Australian Council for Educational Research.
2. Ahmadi, M., Amani, J., & Behzadnia, B. (2015). Autonomy-supportive and controlling environment, motivation, and intention to continue sport participation in adolescents: study of self-determination theory. Sport Psychology Studies, 3(10), 99-112.
3. Altın, Y. (2025). Spor Yapan Bireyleri Spora Yönlendiren Temel Nedenlerin Thurstone’un İkili Karşılaştırmalara Dayalı Ölçekleme Yöntemi ile Ölçeklenmesi. Journal of Physical Education and Sports Studies, 17(1), 27-40. https://doi.org/10.55929/besad.1524530
4. Ajzen, I. (1985). From intentions to actions: A theory of planned behavior. In J. Kuhl & J. Beckman (Eds.), Action-Control: From cognition to behavior (pp. 11–39), Berlin, Heidelberg: Springer Berlin Heidelberg.
5. Ajzen, I., (1991). The theory of planned behaviour. Organization Behaviour and Human Decision Process, 50(2), 179-211.
6. Ajzen, I. (2020). The theory of planned behavior: Frequently asked questions. Human Behavior and Emerging Technologies, 2(4), 314-324.
7. Ajzen, I., & Driver, B. L. (1992). Application of the theory of planned behavior to leisure choice. Journal of Leisure Research, 24(3), 207-224.
8. Ajzen, I., & Fishbein, M. (2005). The influence of attitudes on behavior. In D. Albarracin, B. T. et al. (Eds.), The Handbook of Attitudes (pp. 173-221). Erlbaum, Mahwah, NJ.

9. Ajzen, I., & Madden, T. J. (1986). Prediction of goal-directed behavior: Attitudes, intentions, and perceived behavioral control. Journal of Experimental Social Psychology, 22(5), 453-474.
10. Ayhan, C., Eskiler, E., & Soyer, F. (2020). Rekreasyonel katılımcılarda akış deneyiminin ölçülmesi: Ölçek geliştirme ve doğrulama. Journal of Human Sciences, 17(4), 1297-1311.
11. Bentler, P. M., & Bonett, D. G. (1980). Significance tests and goodness of fit in the analysis of covariance structures. Psychological Bulletin, 88(3), 588–606. https://doi.org/10.1037/0033-2909.88.3.588
12. Bozkurt, A. K., & Avcıkurt, C. (2019). Planlanmış davranış teorisi ile yerli y kuşağı turistlerin destinasyon tercih etme niyetlerinin belirlenmesi. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 21(4), 1294-1307.
13. Chalmers, R. P. (2012). mirt: A Multidimensional Item Response Theory Package for the R Environment. Journal of Statistical Software, 48(6), 1-29. doi:10.18637/jss.v048.i06.
14. Chatzisarantis, N. L., Biddle, S. J., & Meek, G. A. (1997). A self‐determination theory approach to the study of intentions and the intention–behaviour relationship in children's physical activity. British Journal of Health Psychology, 2(4), 343-360.
15. DeVellis, R. F. (2017). Scale Development: Theory and Applications (4th ed.). Thousand Oaks, CA: Sage.
16. Drasgow, F., Levine, M. V., & Williams, E. A. (1985). Appropriateness measurement with polychotomous item response models and standardized indices. British Journal of Mathematical and Statistical Psychology, 38(1), 67-86. doi: 10.1111/j.2044-8317.1985.tb00817.x
17. Emons, W. M. (2008) Nonparametric person-fit analysis of polytomous item scores. Applied Psychological Measurement, 32(3), 224--247.
18. Epskamp, S. (2022). _semPlot: Path Diagrams and Visual Analysis of Various SEM Packages' Output_. R package version 1.1.6, .
19. Eroğlu, F. (2021). Davranış Bilimleri. İstanbul: Beta Yayınları, 16. Baskı.
20. Erten, S. (2002). Planlanmış davranış teorisi ile uygulamalı ders işleme öğretim metodu. Hacettepe Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi Dergisi, 19(2), 217- 233.
21. Eskiler, E., & Altunışık, R. (2017). Rol model alma davranışının pozitif sözlü iletişim ve satın alma niyeti üzerine etkisinde marka bağlılığının aracılık rolü. Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi, 13(13), 687-696.
22. Fishbein, M., & Ajzen, I. (1975). Belief, attitude, intention and behavior: An introduction to theory and research. Reading, MA: Addison-Wesley
23. Gardner, L. A., Magee, C. A., & Vella, S. A. (2016). Social climate profiles in adolescent sports: Associations with enjoyment and intention to continue. Journal of Adolescence, 52, 112-123.
24. Gümüşay, A., & Argan, M. (2019). Sporda temel ihtiyaçlar tatmin ölçeği geçerlik ve güvenirlik çalışması: (Üç-boyutlu yapı). Spormetre Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 18(3), 86-97.
25. Gündüz, M. M. (2019). Gazzâli’ye göre niyet eğitiminin mahiyeti. Şırnak Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 10(22), 134-162.
26. Hair, J.F., Black, W.C., Babin, B.J. and Anderson, R.E. (2010) Multivariate Data Analysis. 7th Edition, Pearson, New York.
27. Hodgson, D. (2012). The Consequences of Human Behavior. Humanities, 1(3), 205-228. doi:10.3390/h1030205
28. Horn, J. L. (1965). A Rationale and Test for the Number of Factors in Factor Analysis. Psychometrika, 30, 179-185. https://doi.org/10.1007/BF02289447
29. Hoyt, C. (1941). Test reliability estimated by analysis of variance. Psychometrica, 6, 153-160. https://doi.org/10.1007/BF02289270
30. Hyun, M., & Jordan, J. S. (2020). Athletic goal achievement: A critical antecedent of event satisfaction, re-participation intention, and future exercise intention in participant sport event. Sport Management Review, 23, 256–270.
31. Karayağız Muslu, G., & Başbakkal, Z. (2013). Planlı davranış teorisi ve emzirme davranışı. Türkiye Klinikleri Journal of Nursing, 5(1), 28-40.
32. Keshtidar, M., & Behzadnia, B. (2017). Prediction of intention to continue sport in athlete students: A self-determination theory approach. PloS one, 12(2), e0171673.
33. Kline, R. B. (2016). Principles and Practice of Structural Equation Modeling (4th ed.). New York, NY: The Guilford Press.
34. Kocagöz, E., & Dursun, Y. (2010). Algılanan davranışsal kontrol, Ajzen'in teorisinde nasıl Konumlanır? Alternatif model analizleri. KMÜ Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 12(19), 139-152.
35. Koo, T. K., & Li, M. Y. (2016). A Guideline of Selecting and Reporting Intraclass Correlation Coefficients for Reliability Research. Journal of chiropractic medicine, 15(2), 155–163. https://doi.org/10.1016/j.jcm.2016.02.012
36. Küçük, E. (2011). Planlanmış davranış teorisi çerçevesinde mali müşavir SMMM olma niyetinin altında yatan faktörlerin analizi. Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi, 7(14), 145-162.
37. McConnell, J. V. (1974). Understanding human behavior: An introduction to psychology. Holt, Rinehart & Winston.
38. McDonald, R. P. (1999). Test theory: A unified treatment. Mahwah, NJ: Lawrence Erlbaum.
39. Molenaar, I. W. (1991) A weighted Loevinger H-coefficient extending Mokken scaling to multicategory items. Kwantitatieve Methoden, 12(37), 97--117.
40. Muraki, E. (1992). A generalized partial credit model: Application of an em algorithm. ETS Research Report Series, 1992(1), i–30. doi:10.1002/j.2333-8504.1992.tb01436.x
41. Özer, L., Kement, Ü., & Gültekin, B. (2015). Genişletilmiş planlanmış davranış teorisi kapsamında yeşil yıldızlı otelleri tekrar ziyaret etme niyeti. Hacettepe Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 33(4), 59-85.
42. Özkurt, B. (2023). Elit güreşçilerde motivasyonel belirleyicilerin spora devam etme niyeti üzerindeki etkisi: Keyif almanın aracı rolü. Doktora Tezi. Sakarya Uygulamalı Bilimler Üniversitesi, Lisansüstüeğitim Enstitüsü.
43. Özkurt, B., Küçükibiş, H. F., & Eskiler, E. (2022a). Fiziksel Aktivitelerden Keyif Alma Ölçeği (FAKÖ): Türk Kültürüne Uyarlama, Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması. Anemon Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 10(1), 21-37.
44. Özkurt, B., Küçükibiş, H. F., & Altın, Y. (2022b). Lise ve Üniversite Öğrencilerinin Fiziksel Aktivitelerden Keyif Alma Düzeylerinin İncelenmesi. Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Spor Bilimleri Dergisi, 3(3), 91-98.
45. Parsons, S., (2021). splithalf: robust estimates of split half reliability. Journal of Open Source Software, 6(60), 3041, https://doi.org/10.21105/joss.03041
46. Passer, M. W., & Smith, R. E. (2004). Psychology: The science of mind and behavior. McGraw-Hill.
47. R Core Team (2023). _R: A Language and Environment for Statistical Computing_. R Foundation for Statistical Computing, Vienna, Austria. .
48. Revelle, W. (2024). _psych: Procedures for Psychological, Psychometric, and Personality Research_. Northwestern University, Evanston, Illinois. R package version 2.4.3, .
49. Rosseel, Y. (2012). lavaan: An R Package for Structural Equation Modeling. Journal of Statistical Software, 48(2), 1-36. https://doi.org/10.18637/jss.v048.i02
50. Samejima, F. (1969). Estimation of latent ability using a response pattern of graded scores. Psychometrika Monograph Supplement, 34(4, Pt. 2), 100.
51. Sarrazin, P., Vallerand, R., Guillet, E., Pelletier, L., & Cury, F. (2002). Motivation and dropout in female handballers: A 21‐month prospective study. European Journal of Social Psychology, 32(3), 395-418.
52. Schermelleh-Engel, K., Moosbrugger, H., & Müller, H. (2003). Evaluating the Fit of Structural Equation Models: Tests of Significance and Descriptive Goodness-of-Fit Measures. Methods of Psychological Research, 8(2), 23–74.
53. Standage, M., Duda, J. L., & Ntoumanis, N. (2003). A model of contextual motivation in physical education: Using constructs from self-determination and achievement goal theories to predict physical activity intentions. Journal of Educational Psychology, 95(1), 97.
54. Şahin, F. (2011). Lider-üye etkileşimi ile işten ayrılma niyeti arasındaki ilişki üzerinde cinsiyetin etkisi. Ege Akademik Bakış, 11(2), 277-288.
55. Şimşek, Ş. M., Çelik, A., & Akgemci, T. (2015). Davranış Bilimlerine Giriş ve Örgütlerde Davranış (9. Baskı). Eğitim Yayınevi. ISBN: 9786055176662A.
56. Tavakol, M., & Dennick, R. (2011). Making sense of Cronbach's alpha. International journal of medical education, 2, 53–55. https://doi.org/10.5116/ijme.4dfb.8dfd
57. Tendeiro, J. N., Meijer, R. R., & Niessen, A. S. M. (2016). PerFit: An R Package for Person-Fit Analysis in IRT. Journal of Statistical Software, 74(5), 1–27. https://doi.org/10.18637/jss.v074.i05
58. Yıldız, A., Altıntaş, A., Elmas, S., & Aşçı, F. H. (2019). Investigating the psychometric properties of Sport Motivation Scale-II. Spor Hekimliği Dergisi, 54(1), 033-044.
59. Wickham, H., François, R., Henry, L., Müller, K., & Vaughan, D. (2023). _dplyr: A Grammar of Data Manipulation_. R package version 1.1.4, .