ORTAOKUL ÖĞRENCİLERİNDE FİZİKSEL AKTİVİTE, AKADEMİK BAŞARI ve BEDEN KÜTLE İNDEKSİ: ALT SOSYOEKONOMİK DÜZEYDE BİR İNCELEME

Öz

Bu çalışma, düşük sosyoekonomik düzeyden gelen ortaokul öğrencileri arasında fiziksel aktivite, akademik başarı ve beden kütle indeksi (BKİ) arasındaki ilişkiyi incelemektedir. Çalışma grubunu 11–14 yaş aralığında 387 çocuk oluşturmuştur. Veriler, Kişisel Bilgi Formu, Fiziksel Aktivite Anketi, Akademik Başarı Puanları ve BKİ ölçümleri kullanılarak toplanmıştır. Parametrik varsayımlar test edilmiştir. İki grup karşılaştırmalarında bağımsız örneklemler t-testi, ikiden fazla grup için tek yönlü ANOVA ve varyans homojenliği sağlanmadığında Welch testi kullanılmıştır. Öğrenciler orta düzeyde fiziksel aktiviteye, sağlıklı BKİ değerlerine ve yüksek akademik başarıya sahiptir. Erkeklerin fiziksel aktivite ve BKİ düzeyleri anlamlı şekilde daha yüksektir (p<.05); akademik başarı açısından ise cinsiyet farkı bulunmamıştır. BKİ, sınıf düzeyi arttıkça anlamlı biçimde yükselmiştir (p<.05). Fiziksel aktivite sınıf düzeyine göre farklılık göstermemiştir. Akademik başarıda erkekler arasında anlamlı farklar görülmüştür (p<.05). Kız öğrencilerde anlamlı bir ilişki bulunmazken, erkeklerde BKİ ile akademik başarı ve yapılandırılmamış fiziksel aktivite ile başarı arasında zayıf ancak anlamlı negatif ilişkiler saptanmıştır (p<.05). Düşük sosyoekonomik düzeydeki öğrencilerin genel olarak sağlıklı BKİ ve orta düzeyde fiziksel aktiviteye sahip olmalarına rağmen, erkeklerde BKİ ve yapılandırılmamış fiziksel aktivite ile akademik başarı arasındaki zayıf fakat anlamlı olumsuz ilişki, okul temelli yapılandırılmış fiziksel aktivite, beslenme rehberliği ve düzenli BKİ takibinin özellikle erkek öğrenciler için önceliklendirilmesi gerektiğini göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Fiziksel Aktivite
• Akademik Başarı
• Beden Kütle İndeksi
• Öğrenci

Destekleyen Kurum

Çalışmaya herhangi bir kurum tarafından finansal veya altyapı desteği sağlanmamıştır.

Etik Beyan

Araştırmanın tüm süreçleri Helsinki Bildirgesi’nde belirtilen etik ilkeler doğrultusunda yürütülmüştür. Çalışmaya başlamadan önce Sakarya Uygulamalı Bilimler Üniversitesi Etik Kurulu’ndan (29/04/2022-26428519) onay alınmış, ayrıca ……………. İl Milli Eğitim Müdürlüğü’nden araştırma izni (10.05.2022-36762342-100-4686) temin edilmiştir. Çalışmaya dahil edilen çocukların velileri ve öğretmenleri, gönüllü katılım konusunda bilgilendirilmiş ve gerekli bilgilendirilmiş onamlar sağlanmıştır.

AN INVESTIGATION INTO PHYSICAL ACTIVITY, ACADEMIC ACHIEVEMENT, and BODY MASS INDEX AMONG MIDDLE SCHOOL STUDENT IN A LOW SOCIECONOMIC CONTEXT

Öz

This study examines the relationship between physical activity, academic achievement, and BMI among middle school students from low socioeconomic backgrounds. The study group consisted of 387 children aged 11–14. Data were collected using a Personal Information Form, Physical Activity Questionnaire, Academic Achievement Scores, and BMI measurements. Parametric assumptions were tested. Independent samples t-test was used for two-group comparisons, one-way ANOVA for more than two, and Welch’s test when variance homogeneity was not ensured. Students showed moderate physical activity, healthy BMI values, and high academic achievement. Males had significantly higher physical activity and BMI (p<.05); no gender difference in academic achievement was found. BMI significantly increased with grade level (p<.05). Physical activity did not differ across grades. Significant differences in academic achievement appeared among males (p<.05). For females, no correlations emerged, while males showed weak but significant negative correlations between BMI and academic achievement, and between unstructured physical activity and achievement (p<.05). Although students from low socioeconomic contexts generally had healthy BMI and moderate activity levels, the weak but significant negative relationship between BMI/unstructured physical activity and achievement in males suggests structured school-based activity, nutritional guidance, and regular BMI monitoring should be prioritised, especially for male students.

Anahtar Kelimeler

• Physical Activity
• Academic Achievement
• Body Mass Index
• Student

Destekleyen Kurum

No financial or infrastructural support was provided by any institution for this study.

Etik Beyan

The entire research process was conducted in accordance with the ethical principles outlined in the Declaration of Helsinki. Prior to the start of the study, approval was obtained from the Sakarya University of Applied Sciences Ethics Committee (29/04/2022-26428519), and permission for the research was granted by the ……………… Provincial Directorate of National Education (10.05.2022-36762342-100-4686). The parents and teachers of the children included in the study were informed about voluntary participation, and the necessary informed consents were obtained.

Kaynakça

1. Akman, C. T., & Garipağaoğlu, M. (2019). Adölesanlarda fiziksel aktivite, spor ve beslenme. Türkiye Klinikleri Nutrition and Dietetics-Special Topics, 5(1), 75–80. https://www.turkiyeklinikleri.com/adolesanlarda-fiziksel-aktivite-spor-ve-beslenme-84642.html (Erişim tarihi: 8 Mayıs 2025)
2. Álvarez-Bueno, C., Pesce, C., Cavero-Redondo, I., Sánchez-López, M., Pardo-Guijarro, M. J., & Martínez-Vizcaíno, V. (2016). Association of physical activity with cognition, metacognition and academic performance in children and adolescents: A protocol for systematic review and meta-analysis. BMJ Open, 6(6), e011065. https://doi.org/10.1136/bmjopen-2016-011065
3. Bahar, H. H., Özen, Y., & Gülaçtı, F. (2009). Eğitim fakültesi öğrencilerinin cinsiyet ve branşa göre akademik başarı durumları ile öğrenme stillerinin incelenmesi. Ankara University Journal of Faculty of Educational Sciences (JFES), 42(1), 69–86. https://doi.org/10.1501/Egifak_0000001138
4. Bilgin, E., Bulca, Y., & Demirhan, G. (2020). Fiziksel aktivite düzeyi, fiziksel uygunluk, akademik başarı ve akademik benlik kavramı arasındaki ilişkinin incelenmesi. Eğitim ve Bilim, 45(202). https://doi.org/10.15390/EB.2020.8343
5. Centers for Disease Control and Prevention. (2017). Prevalence of obesity among adults and youth: United States.https://www.cdc.gov (Erişim tarihi: 12 Nisan 2025)
6. Centers for Disease Control and Prevention. (2024). Adult BMI categories. https://www.cdc.gov (Erişim tarihi: 12 Nisan 2025)
7. Chu, C. H., Chen, F. T., Pontifex, M. B., Sun, Y., & Chang, Y. K. (2019). Health-related physical fitness, academic achievement, and neuroelectric measures in children and adolescents. International Journal of Sport and Exercise Psychology, 17(2), 117–132. https://doi.org/10.1080/1612197X.2016.1223420
8. Cla, T. (2018). Time to tackle the physical activity gender gap. The Lancet Public Health, 6, e1077–e1086. https://doi.org/10.1016/S2468-2667(19)30135-5

9. Coşkun, A., & Karagöz, Ş. (2021). Adölesan dönemdeki çocuklarda obezite sıklığı, fiziksel aktivite düzeyi ve sağlıklı yaşam biçimi davranışlarının incelenmesi. Türkiye Spor Bilimleri Dergisi, 5(2), 63–72. https://doi.org/10.32706/tusbid.995216
10. Dahl, R. E., & Gunnar, M. R. (2009). Heightened stress responsiveness and emotional reactivity during pubertal maturation: Implications for psychopathology. Development and Psychopathology, 21(1), 1–6. https://doi.org/10.1017/S0954579409000017
11. de Looze, M., Elgar, F. J., Currie, C., Kolip, P., & Stevens, G. W. (2019). Gender inequality and sex differences in physical fighting, physical activity, and injury among adolescents across 36 countries. Journal of Adolescent Health, 64(5), 657–663. https://doi.org/10.1016/j.jadohealth.2018.11.007
12. Donnelly, J. E., Hillman, C. H., Castelli, D., Etnier, J. L., Lee, S., Tomporowski, P., & Szabo-Reed, A. N. (2016). Physical activity, fitness, cognitive function, and academic achievement in children: A systematic review. Medicine & Science in Sports & Exercise, 48(6), 1197–1222. https://doi.org/10.1249/MSS.0000000000000901
13. Donnelly, J. E., & Lambourne, K. (2011). Classroom-based physical activity, cognition, and academic achievement. Preventive Medicine, 52, S36–S42. https://doi.org/10.1016/j.ypmed.2011.01.021
14. Ellez, A. M. (2004). Etkin öğrenme, strateji kullanımı, matematik başarısı, güdü ve cinsiyet ilişkileri (Yayınlanmamış doktora tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi, İzmir.
15. Eren, C., & Cecen, S. (2020). The relationship between childhood obesity with inflammatory mediators. JPMA, 70, 1737. https://doi.org/10.5455/JPMA.27772
16. Ermiş, Ş. A. (2022). Spor-sağlık. In Ç. Akın, B. Özkara, & S. Zengin (Eds.), Spor-eğitim-sağlık (1. baskı, ss. 3–20). Efeakademi Yayınları. Esteban-Cornejo, I., Tejero-González, C. M., Sallis, J. F., & Veiga, O. L. (2015). Physical activity and cognition in adolescents: A systematic review. Journal of Science and Medicine in Sport, 18(5), 534–539. https://doi.org/10.1016/j.sams.2014.07.007
17. Gordon-Larsen, P., Nelson, M. C., Page, P., & Popkin, B. M. (2006). Inequality in the built environment underlies key health disparities in physical activity and obesity. Pediatrics, 117(2), 417–424. https://doi.org/10.1542/peds.2005-0058
18. Hallal, P. C., Bauman, A. E., Heath, G. W., Kohl, H. W., Lee, I. M., & Pratt, M. (2012). Physical activity: More of the same is not enough. The Lancet, 380(9838), 190–191. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(12)61027-7
19. Hanson, M. D., & Chen, E. (2007). Socioeconomic status and health behaviors in adolescence: A review of the literature. Journal of Behavioral Medicine, 30, 263–285. https://doi.org/10.1007/s10865-007-9098-3
20. Janssen, I., & LeBlanc, A. G. (2010). Systematic review of the health benefits of physical activity and fitness in school-aged children and youth. International Journal of Behavioral Nutrition and Physical Activity, 7, 1–16. https://doi.org/10.1186/1479-5868-7-40
21. Karaburçak, S., Turhan, S., & Akalan, C. (2021). Akademik başarı, fiziksel aktivite, egzersiz ve spor ilişkisi: 2015’ten günümüze bibliyografi tabanlı sistematik derleme. Journal of International Social Research, 14(76). https://doi.org/10.17719/jisr.11463
22. Kılınç, E., & Kartal, A. (2022). Lise öğrencilerinde sedanter yaşam, beslenme davranışları ve fazla kiloluluk-obezite arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi: Bir vaka kontrol çalışması. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Elektronik Dergisi, 15(1), 30–39. https://doi.org/10.46483/deuhfed.898847
23. Kowalski, K. C., Crocker, P. R. E., & Donen, R. M. (1997). Validation of the Physical Activity Questionnaire for Older Children. Pediatric Exercise Science, 9(2), 174–186. https://doi.org/10.1123/pes.9.2.174
24. Mavilidi, M. F., Drew, R., Morgan, P. J., Lubans, D. R., Schmidt, M., & Riley, N. (2020). Effects of different types of classroom physical activity breaks on children’s on-task behaviour, academic achievement, and cognition. Acta Paediatrica, 109(1), 158–165. https://doi.org/10.1111/apa.14892
25. Millî Eğitim Bakanlığı. (2025). e-Okul yönetim bilgi sistemi. http://e-okul.meb.gov.tr (Erişim tarihi: 14 Haziran 2025)
26. Monteiro, C. A., Moura, E. C., Conde, W. L., & Popkin, B. M. (2004). Socioeconomic status and obesity in adult populations of developing countries: A review. Bulletin of the World Health Organization, 82(12), 940–946. https://www.scielosp.org/pdf/bwho/v82n12/v82n12a11.pdf
27. Orhan, R. (2019). Çocuk gelişiminde fiziksel aktivite ve sporun önemi. Kırıkkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 9(1), 157-176.
28. Owen, K. B., Parker, P. D., Astell-Burt, T., & Lonsdale, C. (2018). Regular physical activity and educational outcomes in youth: A longitudinal study. Journal of Adolescent Health, 62, 334–340. https://doi.org/10.1016/j.jadohealth.2017.09.014
29. Rashmi, & Jaswal, S. (2012). Obesity and academic performance in adolescents. International Journal of Educational Science, 4(3), 275–278. https://doi.org/10.1080/09751122.2012.11890053
30. Ricardo, L. I. C., Wendt, A., dos Santos Costa, C., Mielke, G. I., Brazo-Sayavera, J., Khan, A., & Crochemore-Silva, I. (2022). Gender inequalities in physical activity among adolescents from 64 Global South countries. Journal of Sport and Health Science, 11(4), 509–520. https://doi.org/10.1016/j.jshs.2022.01.007
31. Roberts, C. K., Freed, B., & McCarthy, W. J. (2010). Low aerobic fitness and obesity are associated with lower standardized test scores in children. The Journal of Pediatrics, 156(5), 711–718. https://doi.org/10.1016/j.jpeds.2009.11.039
32. Ruiz-Ariza, A., Ruiz, J. R., de la Torre-Cruz, M., Latorre-Román, P., & Martínez-López, E. J. (2016). Influencia del nivel de atracción hacia la actividad física en el rendimiento académico de los adolescentes. Revista Latinoamericana de Psicología, 48(1), 42–50. https://doi.org/10.1016/j.rlp.2015.09.005
33. Sabia, J. J. (2007). The effect of body weight on adolescent academic performance. Southern Economic Journal, 73(4), 871–900. https://doi.org/10.1002/j.2325-8012.2007.tb00809.x
34. Sert, Z. E., & Temel, A. B. (2014). Fiziksel aktivite formu geçerlik güvenirlik çalışması. DEUHYO ED, 7(2), 109–114. http://www.deuhyoedergi.org/ (Erişim tarihi: 10 Mart 2025)
35. Singh, A. S., Saliasi, E., van den Berg, V., Uijtdewilligen, L., de Groot, R. H. M., Jolles, J., & Chinapaw, M. J. M. (2019). Effects of physical activity interventions on cognitive and academic performance in children and adolescents: A novel combination of a systematic review and recommendations from an expert panel. British Journal of Sports Medicine, 53(10), 640–647. https://doi.org/10.1136/bjsports-2017-098136
36. Singh, A. S., Uijtdewilligen, L., Twisk, J. W. R., van Mechelen, W., & Chinapaw, M. J. M. (2012). Physical activity and performance at school: A systematic review of the literature including a methodological quality assessment. Archives of Pediatrics & Adolescent Medicine, 166(1), 49–55. https://doi.org/10.1001/archpediatrics.2012.337
37. Singh, G. K., Siahpush, M., & Kogan, M. D. (2010). Rising social inequalities in U.S. childhood obesity, 2003–2007. Annals of Epidemiology, 20(1), 40–52. https://doi.org/10.1016/j.annepidem.2009.09.008
38. Slusser, W. (2008). Family physicians and the childhood obesity epidemic. American Family Physician, 78(1), 36–37. https://www.aafp.org (Erişim tarihi: 14 Haziran 2025)
39. Steinberg, L. (2011). Adolescence (9th ed.). McGraw-Hill Education.
40. Takehara, K., Togoobaatar, G., Kikuchi, A., Lkhagvasuren, G., Lkhagvasuren, A., Aoki, A., & Soya, H. (2021). Exercise intervention for academic achievement among children: A randomized controlled trial. Pediatrics, 148(5), e2021052808. https://doi.org/10.1542/peds.2021-052808
41. Telford, R. D., Cunningham, R. B., Telford, R. M., & Abhayaratna, W. P. (2012). Schools with fitter children achieve better literacy and numeracy results: Evidence of a school cultural effect. Pediatric Exercise Science, 24(1), 45–57. https://doi.org/10.1123/pes.24.1.45
42. Türkiye Beslenme ve Sağlık Araştırması. (2014). Türkiye beslenme ve sağlık araştırması 2010: Beslenme durumu ve alışkanlıklarının değerlendirilmesi sonuç raporu. Sağlık Bakanlığı Sağlık Araştırmaları Genel Müdürlüğü. http://www.sagem.gov.tr/TBSA_Beslenme_Yayini.pdf (Erişim tarihi: 5 Şubat 2025)
43. Welk, G. J., Jackson, A. W., Morrow Jr., J. R., Haskell, W. H., Meredith, M. D., & Cooper, K. H. (2010). The association of health-related fitness with indicators of academic performance in Texas schools. Research Quarterly for Exercise and Sport, 81(Suppl. 3), S16–S23. https://doi.org/10.1080/02701367.2010.10599690
44. WHO Regional Office for Europe. (2014). European childhood obesity surveillance initiative: Implementation of round 1 (2007/2008) and round 2 (2009/2010). https://www.cabidigitallibrary.org (Erişim tarihi: 8 Nisan 2025)
45. World Health Organization. (2010). Adolescent health: A life-course approach. World Health Organization. http://www.who.int/health-topics/adolescent-health (Erişim tarihi: 17 Şubat 2025)
46. Yngve, A., de Bourdeaudhuij, I., Wolf, A., Grjibovski, A., Brug, J., Due, P., Ehrenblad, B., Elmadfa, I., Franchini, B., Klepp, K.-I., Poortvliet, E., Rasmussen, M., Thorsdottir, I., & Pérez-Rodrigo, C. (2008). Differences in prevalence of overweight and stunting in 11-year-olds across Europe: The Pro Children Study. European Journal of Public Health, 18(2), 126–130. https://doi.org/10.1093/eurpub/ckm099