Sporcularda Dikkat ve Karar Verme Becerileri Arasındaki İlişki: Demografik Değişkenlere Göre Kesitsel Bir Analiz

Öz

Spor sadece fiziksel becerilerin sergilendiği bir alan değildir; aynı zamanda dikkat ve karar verme becerilerinin de kritik bir şekilde sınandığı bir alandır. Dolayısıyla her spor dalında başarıya ulaşmak için bu zihinsel becerilerin ustalıkla kullanılması gerekir. Bu nedenle, bu çalışmanın amacı sporcuların dikkat becerilerini ve karar verme düzeylerini incelemektir. Çalışma grubunu Rize ili sınırları içerisinde yer alan spor kulüplerindeki 121 sporcu oluşturmaktadır. Veri toplama aracı olarak Kişisel Bilgi Formu, Burdon Dikkat Testi ve Melbourne Karar Verme Ölçeği kullanılmıştır. Verilerin analizinde; tanımlayıcı istatistiklerden sonra cinsiyet ve spor dalı değişkenlerine göre Mann-Whitney U testi, yaş ve lisanslı spor yapma yılı değişkenlerine göre ise Kruskal-Wallis testi kullanılmıştır. Son olarak, dikkat beceri düzeyleri ile karar verme beceri düzeyleri arasındaki ilişkiyi belirlemek için Spearman korelasyon analizi kullanılmıştır. Bulgulara göre, sporcuların benlik saygısı ile karar vermede dikkat becerileri arasında pozitif ve zayıf düzeyde anlamlı bir ilişki vardır. Ayrıca çalışmada demografik özellikler ile bağımlı değişkenler arasında anlamlı bir farklılık olup olmadığı da analiz edilmiştir. Bu bağlamda cinsiyet, spor branşı türü, yaş ve spor yılı değişkenleri sporcuların karar vermede dikkat düzeyleri ve öz saygıları üzerinde farklılık göstermemiştir. Elde edilen sonuçlara göre dikkat testindeki başarı düzeyi ile karar vermede özsaygı alt boyutları arasındaki ilişkinin istatistiksel olarak anlamlı olduğu görülmüştür. Daha açık bir ifadeyle, sporcuların dikkat düzeyleri arttıkça özgüvenleri de artmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Sporcu
• dikkat
• karar verme
• özsaygı

The Relationship Between Attention And Decision-Making Skills İn Athletes: A Cross-Sectional Analysis According To Demographic Variables

Öz

Spor sadece fiziksel becerilerin sergilendiği bir alan değildir; aynı zamanda dikkat ve karar verme becerilerinin de kritik bir şekilde sınandığı bir alandır. Dolayısıyla her spor dalında başarıya ulaşmak için bu zihinsel becerilerin ustalıkla kullanılması gerekir. Bu nedenle, bu çalışmanın amacı sporcuların dikkat becerilerini ve karar verme düzeylerini incelemektir. Çalışma grubunu Rize ili sınırları içerisinde yer alan spor kulüplerindeki 121 sporcu oluşturmaktadır. Veri toplama aracı olarak Kişisel Bilgi Formu, Burdon Dikkat Testi ve Melbourne Karar Verme Ölçeği kullanılmıştır. Verilerin analizinde; tanımlayıcı istatistiklerden sonra cinsiyet ve spor dalı değişkenlerine göre Mann-Whitney U testi, yaş ve lisanslı spor yapma yılı değişkenlerine göre ise Kruskal-Wallis testi kullanılmıştır. Son olarak, dikkat beceri düzeyleri ile karar verme beceri düzeyleri arasındaki ilişkiyi belirlemek için Spearman korelasyon analizi kullanılmıştır. Bulgulara göre, sporcuların benlik saygısı ile karar vermede dikkat becerileri arasında pozitif ve zayıf düzeyde anlamlı bir ilişki vardır. Ayrıca çalışmada demografik özellikler ile bağımlı değişkenler arasında anlamlı bir farklılık olup olmadığı da analiz edilmiştir. Bu bağlamda cinsiyet, spor branşı türü, yaş ve spor yılı değişkenleri sporcuların karar vermede dikkat düzeyleri ve öz saygıları üzerinde farklılık göstermemiştir. Elde edilen sonuçlara göre dikkat testindeki başarı düzeyi ile karar vermede özsaygı alt boyutları arasındaki ilişkinin istatistiksel olarak anlamlı olduğu görülmüştür. Daha açık bir ifadeyle, sporcuların dikkat düzeyleri arttıkça özgüvenleri de artmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Athlete
• attention
• decision making
• self-esteem

Kaynakça

1. Abdollahipour, R., Wulf, G., Psotta, R., & Palomo Nieto, M. (2015). Performance of gymnastics skill benefits from an external focus of attention. Journal of sports sciences, 33(17), 1807-1813.
2. Abernethy, B. (1991). Visual search strategies and decision-making in sport. International Journal of Sport Psychology, 22(3-4), 189-210.
3. Adsız, E. (2010). İlköğretim çağındaki öğrencilerde düzenli yapılan sporun dikkat üzerine etkisinin araştırılması (Master's thesis, Sağlık Bilimleri Enstitüsü).
4. Akpınar, Ö., Temel, V., Birol, S. Ş., Akpınar, S., & Kazım, N. A. S. (2015). Üniversitede Okuyan Hokey Sporcularinin Karar Verme Stillerinin Belirlenmesi. Kastamonu Üniversitesi İktisadi Ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 9(3), 92-99.
5. Altincit, U. (2019). Sportif rekreasyon faaliyeti olarak badminton sporunu yapan 11-16 yaş çocuklarda, dikkat ve karar verme özelliğinin incelenmesi (Master's thesis, Sosyal Bilimler Enstitüsü).
6. Asan, R. (2011). Sekiz haftalık masa tenisi egzersizinin 9-13 yaş arası çocuklarda dikkat üzerine etkisi (Master's thesis, Sağlık Bilimleri Enstitüsü).
7. Ashford, M., Abraham, A., & Poolton, J. (2021). Understanding a player’s decision-making process in team sports: a systematic review of empirical evidence. Sports, 9(5), 65.
8. Avşaroğlu, S., & Ömer, Ü. R. E. (2007). Üniversite öğrencilerinin karar vermede özsaygi, karar verme ve stresle başaçikma stillerinin benlik saygisi ve bazi değişkenler açisindan incelenmesi. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (18), 85-100.

9. Baddeley, A. D. (1997). Human memory: Theory and practice. psychology press.
10. Barreiros, A. N., & Abreu, A. M. (2017). Sports expertise: is nature or nurture to bleme? No, its the brain!. Revista iberoamericana de psicología del ejercicio y el deporte, 12(2), 307-312.
11. Bennett, K. J., Novak, A. R., Pluss, M. A., Coutts, A. J., & Fransen, J. (2019). Assessing the validity of a video-based decision-making assessment for talent identification in youth soccer. Journal of science and medicine in sport, 22(6), 729-734.
12. Brown, T. E. (2013). Dikkat eksikliği bozukluğu. E. Çetintaş Sönmez, Çev.) Ankara: ODTÜ Geliştirme Vakfı Yayıncılık ve İletişim AŞ.
13. Certel, Z., Bahadır, Z., & Sönmez, T. G. (2013). Takım Sporları Açısından Empati ve Karar Vermede Öz Saygı ve KararVerme Stillerine Yönelik Bir Çalışma. Niğde Üniversitesi beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 7(1), 16-27.
14. Ceylan, A. Ö., Çulha, M., & Karakas, S. (2014). Üniversite Ögrencilerinde Dikkat Eksikligi Hiperaktivite Bozuklugu Belirtilerinin Elektrofizyolojik Bilesenler ve MMPI-2 Puanlariyla Iliskisi. Türk Psikoloji Dergisi, 29(74), 66.
15. Cohen, R., Lohr, I., Paul, R., & Boland, R. (2001). Impairments of attention and effort among patients with major affective disorders. The Journal of neuropsychiatry and clinical neurosciences, 13(3), 385-395.
16. Çağlar, E., & Koruç, Z. (2006). D2 dikkat testinin sporcularda güvenirliği ve geçerliği. Spor Bilimleri Dergisi, 17(2), 58-80.
17. Davids, K., Williams, A. M., & Williams, J. G. (2005). Visual perception and action in sport. Routledge.
18. del Campo, D. G. D., Villora, S. G., Lopez, L. M. G., & Mitchell, S. (2011). Differences in decision-making development between expert and novice invasion game players. Perceptual and motor skills, 112(3), 871-888.
19. Demir, G. T., Namlı, S., Hazar, Z., Türkeli, A., & Cicioğlu, H. İ. (2018). Bireysel Ve Takım Sporcularının Karar Verme Stilleri Ve Mental İyi Oluş Düzeyleri. Cbü Beden Eğitimi Ve Spor Bilimleri Dergisi, 13(1), 176-191.
20. Demir-Tekkurşun, G., Namlı, S., Hazar, Z., Türkeli, A., & Cicioğlu, İ. (2018). Bireysel ve takım sporcularının karar verme stilleri ve mental iyi oluş düzeyleri. CBÜ Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 13(1), 176–191.
21. Deniz, M. (2004). Üniversite öğrencilerinin karar vermede öz saygı karar verme stilleri ve problem çözme becerileri arasındaki ilişkinin incelenmesi üzerine bir araştırma. Eurasian Journal of Educational Research, (15), 23-35.
22. Dilmaç, B., & Bozgeyikli, H. (2009). Öğretmen Adaylarinin Öznel İyi Olma ve Karar Verme Stillerinin İncelenmesi. Erzincan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 11(1), 171-187.
23. Donohue, B., & Brooks, K. (2024). The Optımum Performance Program In Sports (Topps). Mental Health And Well-Being Interventions İn Sport: Research, Theory And Practice, 2.
24. Duman, O. P. (2016). Sekiz istasyonlu dairesel antrenman programının, 10-12 yaş arası çocukların Bourdon dikkat testi sonuçları üzerine etkisi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Çağ Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Psikoloji Anabilim Dalı, Mersin.
25. Eynur, B. R., Eynur, A., & Erzeybek, M. S. (2017). Studying attention levels of the university students from various sport branches. In SHS Web of Conferences (Vol. 37, p. 01059). EDP Sciences.
26. Gallahue, D. L. (1982). Developmental movement experiences for children. (No Title).
27. Gliner, A. J., Morgan A. G., & Leech L. N. (2015), Uygulamada Araştırma Yöntemleri, (S. Turan, Çev.) Ankara: Nobel Yayıncılık.
28. Goldstein, E. B. (2013). Bilişsel psikoloji. Kaknüs Yayınları.
29. Gordon, A. D., Montenegro, L., Culbertson, W., & Zillmer, E. A. (1997). A normative study of the d2 test with American adults. Archives of Clinical Neuropsychology, 4(12), 325.
30. Göktepe, M., Akalın, T. C., & Göktepe, M. M. (2016). Kayak sporu yapan çocukların dikkat düzeylerinin incelenmesi. International Journal of Science Culture and Sport, 4(3), 722-731.
31. Greene, M. (2000). Releasing the imagination: Essays on education, the arts, and social change. John Wiley & Sons.
32. Güçray, S. S. (2001). Ergenlerde karar verme davranışlarının öz saygı ve problem çözme becerileri algısı ile ilişkisi. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 8(8),106-121.
33. İslamoğlu, A. H., ve Alnıaçık, Ü. (2019). Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri, Beta Yayınevi, Istanbul.
34. Jin, P., Ge, Z., & Fan, T. (2023). Research on visual search behaviors of basketball players at different levels of sports expertise. Scientific Reports, 13(1), 1406.
35. Johnson, A., & Proctor, R. W. (2004). Attention: Theory and practice. Sage.
36. Karaduman, B. D. (2004) Dikkat toplama eğitim programının ilköğretim 4. ve 5. sınıf öğrencilerinin dikkat toplama düzeyi, benlik algısı ve başarı düzeylerine etkisi. Yayınlanmamış Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
37. Karakulaklı, H. (2017). Ortaöğretim öğrencilerinin dikkat kontrol düzeylerinin spor ve farklı değişkenler açısından incelenmesi (Bayburt ili örneği) (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Atatürk Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Beden Eğitimi ve Spor Öğretmenliği Anabilim Dalı.
38. Kartal, R., Dereceli, Ç., & Kartal, A. (2016). Eskrim Sporu Yapan Ve Yapmayan 10-12 Yaş Arası Çocukların Dikkat Düzeylerinin İncelenmesi. Sportif Bakış: Spor Ve Eğitim Bilimleri Dergisi, 3(2), 82-88.
39. Kelecek, S., Altıntaş, A., & Aşçı, F. H. (2013). Sporcuların karar verme stillerinin belirlenmesi. CBÜ Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 8(1), 21-27.
40. Kösem, G. M. (2019). Üst düzey sporcular ve bilgisayar oyuncularının karar verme stilleri ile görsel reaksiyon zamanlarının incelenmesi (Doctoral dissertation, Bursa Uludag University (Turkey)).
41. Kula, E. (2018). Dikkat becerisi geliştirmeye dayalı programın dikkat eksikliği olan ilkokul öğrencileri üzerindeki etkisinin incelenmesi (Doctoral dissertation, Necmettin Erbakan University (Turkey)).
42. Leveaux, R. R. (2010). Facilitating referee's decision making in sport via the application of technology. Communications of the IBIMA.
43. Mann, D.L., Causer, J., Nakamoto, H. & Runswick (2019). OR Visual search behavior in expert perceptual judgments. Prediction and Decision Making in Sports, 59–78
44. Mann, L., Radford, M., Burnett, P., Ford, S., Bond, M., Leung, K., ... & Yang, K. S. (1998). Cross‐cultural differences in self‐reported decision‐making style and confidence. International journal of psychology, 33(5), 325-335.
45. Martens, R. (1987). Coaches guide to sport psychology: A publication for the American Coaching Effectiveness Program: Level 2 sport science curriculum. Human Kinetics Books.
46. Memmert, D., & Furley, P. (2007). “I spy with my little eye!”: Breadth of attention, inattentional blindness, and tactical decision making in team sports. Journal of Sport and Exercise Psychology, 29(3), 365-381.
47. Memmert, D., & Roth, K. (2007). The effects of non-specific and specific concepts on tactical creativity in team ball sports. Journal of Sports Sciences, 25(12), 1423-1432.
48. Memmert, D., Simons, D. J., & Grimme, T. (2009). The relationship between visual attention and expertise in sports. Psychology of Sport and Exercise, 10(1), 146-151.
49. Mesulam, M. M., & Gürvit, İ. H. (Eds.). (2004). Davranışsal ve kognitif nörolojinin ilkeleri. Yelkovan Yayıncılık. Murray, N. P. & Hunfalvay, M (2017). Comparison of visual search strategies of elite and non-elite tennis players via cluster analysis. J. Sports Sciences. (35), 241–246.
50. Musculus, L., Raab, M., Belling, P., & Lobinger, B. (2018). Linking self-efficacy and decision-making processes in developing soccer players. Psychology of Sport and Exercise, 39, 72-80.
51. Natsuhara, T., Kato, T., Nakayama, M., Yoshida, T., Sasaki, R., Matsutake, T., & Asai, T. (2020). Decision-making while passing and visual search strategy during ball receiving in team sport play. Perceptual and motor skills, 127(2), 468-489.
52. Nougier, V., & Rossi, B. (1999). The development of expertise in the orienting of attention. International Journal of Sport Psychology, 30, 246-260.
53. Orhan, S. (2018). Oyun eğitiminin sedanter çocukların dikkat ve düzeyi düzeyi ile el-göz koordinasyonuna etkisi (Yüksek Lisans Tezi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü).
54. Özer, Ö. (2018). Sağlık Yönetimi Öğrencilerinin Karar Verme Stillerinin İncelenmesi. Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 11(1), 421-432.
55. Pashler, H. (1988). Familiarity and visual change detection. Perception & psychophysics, 44, 369-378.
56. Pişkin, N. E., & Alpay, C. B. (2019). 8 Haftalık Kort Tenis Antrenmanının 10-12 Yaş Aralığındaki Çocuklarda Dikkat Gelişimleri Üzerine Etkisi. Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 13(1).
57. Raab, M., & Gigerenzer, G. (2015). The power of simplicity: A fast-and-frugal heuristics approach to performance science. Frontiers in Psychology, 6, 1672.
58. Rahimi, A., Roberts, S. D., Baker, J. R., & Wojtowicz, M. (2022). Attention and executive control in varsity athletes engaging in strategic and static sports. PloS one, 17(4), e0266933.
59. Renk, M., İbiş, S., & Aktuğ, Z. B. (2019). 10-13 Yaş Grubu Çocuklarda Oyunsal Etkinliklerin Dikkat Gelişimine Etkisi. Gaziantep Üniversitesi Spor Bilimleri Dergisi, 5(2), 181-193.
60. Sargeant, G. (1997). Developing a Mental Skills Training Program-Concentration Part 5. Sports Coach, 20, 33-35.
61. Sergeant, J. A. (1995). A theory of attention: An information processing perspective.
62. Sevil Serrano, J., Praxedes Pizarro, A., García-González, L., Moreno Dominguez, A., & del Villar Álvarez, F. (2017). Evolution of tactical behavior of soccer players across their development. International Journal of Performance Analysis in Sport, 17(6), 885-901.
63. Singer, R. N., Cauraugh, J. H., Tennant, L. K., & Murphey, M. (1991). Attention and distractors: Considerations for enhancing sport performances. International Journal of Sport Psychology.
64. Tabachnick, B. G., & Fidell, L. S. (2013). Using multivariate statistics, 6th Edn. Northridge. CA: California State University.
65. Thompson, T., Steffert, T., Ros, T., Leach, J., & Gruzelier, J. (2008). EEG applications for sport and performance. Methods, 45(4), 279-288.
66. Uğur, O. A. (2017). Üniversiteler arası spor müsabakalarına katılan öğrencilerin bazı demografik değişkenler açısından problem çözme becerileri ve karar verme stilleri. Journal of International Social Research, 10(51), 1363-1372.
67. Ulaş, H. A., Epçaçan, C., Epçaçan, C., & Koçak, B. (2015). Examining self-respect level of pre-service teachers in decision-making and their decisionmaking modes. Turkish Studies International Periodical for The Languages, Literature and History of Turkish, 10(3), 1031-1052.
68. Ulukan, M. & Özdemir, N. (2021). Okçularda Dikkat ve Performansın İncelenmesi. Journal of History School, 54, 3637-3657.
69. Vaeyens, R., Lenoir, M., Williams, A. M., Mazyn, L., & Philippaerts, R. M. (2007). The effects of task constraints on visual search behavior and decision-making skill in youth soccer players. Journal of Sport and Exercise Psychology, 29(2), 147-169.
70. Vine, S. J., Moore, L. J., & Wilson, M. R. (2011). Quiet eye training: Effects on learning and performance under pressure. Journal of Applied Sport Psychology, 23(3), 327-341.
71. Williams, J. M. E. (1993). Applied sport psychology: Personal growth to peak performance. Mayfield Publishing Co.
72. Woods, C. T., Raynor, A. J., Bruce, L., & McDonald, Z. (2016). Discriminating talent-identified junior Australian football players using a video decision-making task. Journal of sports sciences, 34(4), 342-347.
73. Yamakawa, KK, Nishiwaki, R. ve Takeda, T. (2024). Farklı başlangıç hızlarının sonraki süzülme ve su altı dalgalı yüzme üzerindeki etkileri. Spor Biyomekaniği , 1-18.