Ontolojide Yankı Kavramı: Magritte’in “İmgelerin İhaneti” Eseri Üzerine Göstergebilimsel Bir Okuma

Yıl 2025, Cilt: 6 Sayı: 11, 321 - 336, 29.12.2025

Tahir Çelikbağ

https://doi.org/10.65660/stardergisi.1784732

Öz

Bu araştırma, René Magritte’in İmgelerin İhaneti adlı yapıtının, görsel temsilin gerçeklikle doğrudan bir özdeşlik taşımadığını ortaya koyarak sanatın ontolojik düzeyde bir yankı alanı olarak işlev görebileceğini göstermektedir. Magritte’in yapıtı, sanat felsefesi bağlamında ontolojik bir bakışla ele alınmıştır. Eserdeki imge (pipo) ile “Bu bir pipo değildir.” ifadesi arasındaki gerilim, temsil ile gerçeklik ilişkisini sorgulamakta ve dil ile görsel göstergelerin anlam üretimindeki sınırlarını ortaya koymaktadır. Heidegger’e göre bu sanat eseri, temsilin ötesinde, “yer” ile “dünya” arasındaki diyalektiği somutlaştıran bir ontolojik yankı yapısı olarak işlev görür. Barthes’ın yaklaşımı ise imge (pipo) ile eserin alt kısmında yazılı “Bu bir pipo değildir.” ifadesi arasındaki paradoks üzerinden, gösteren ile gösterilen arasındaki ilişkinin kırılganlığını ortaya koyar. Ayrıca Michel Foucault, dil, bilgi ve iktidar ilişkileri üzerine geliştirdiği çözümlemeler bağlamında, eserinin alt kısmında yer alan “Bu bir pipo değildir.” ifadesinin yalnızca bireysel bir algı kırılması yaratmakla kalmayıp, aynı zamanda temsil ve gerçek arasında bir direnç mekânı oluşturduğunu vurgular. Bu çalışmada nitel desen, doküman inceleme ve tematik içerik analizi yöntemi kullanılmıştır. Sonuç olarak, Magritte’in İmgelerin İhaneti adlı yapıtı, sanatın ontolojik yankısını ve epistemolojik sınırlarını yeniden tanımlayan çok katmanlı bir gösterge olarak felsefi ve sanatsal tartışmalar için zengin bir analiz alanı sunmuştur.

Anahtar Kelimeler

Magritte , Sanat yapıtı , Varlık , Yankı , Temsil.

The Concept of Echo in Ontology: A Semiotic Reading of Magritte's “The Treachery of Images”

Öz

TThis study demonstrates that René Magritte’s work The Treachery of Images reveals that visual representation does not have a direct identity with reality, showing that art can function as a field of ontological resonance. Magritte’s work has been examined from an ontological perspective within the context of art philosophy. The tension between the image (pipe) and the statement “This is not a pipe” questions the relationship between representation and reality and highlights the limits of meaning production in language and visual signs. According to Heidegger, this artwork functions, beyond mere representation, as an ontological resonance structure that embodies the dialectic between “place” and “world.” Barthes’ approach, on the other hand, highlights the fragility of the relationship between the signifier and the signified through the paradox between the image (pipe) and the statement “This is not a pipe” written at the bottom of the work. Additionally, Michel Foucault emphasizes, within the context of his analyses on language, knowledge, and power relations, that the statement “This is not a pipe” at the bottom of the artwork not only creates an individual perceptual disruption but also establishes a space of resistance between representation and reality. In this study, qualitative design, document analysis, and thematic content analysis methods were employed. In conclusion, Magritte’s The Treachery of Images offers a rich field of analysis for philosophical and artistic discussions as a multilayered sign that redefines the ontological resonance of art and its epistemological boundaries.

Anahtar Kelimeler

Magritte , Work of art , Being , Echo , Representation.

Kaynakça

• Adorno, T. W. (1997). Aesthetic theory (R. Hullot-Kentor, Trans.). Minnesota: University of Minnesota.
• Abram, D. (1996). The spell of the sensuous: Perception and language in a more-than-human world. New York: Pantheon Books.
• Barthes, R. (2014). Görüntünün retoriği: Sanat ve müzik (A. Koç- B. Albayrak, Çev.). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
• Barthes, R. (1988). Anlatıların yapısal çözümlemesine giriş (M. Rifat-S. Rifat, Çev.). İstanbul: Gerçek Yayınevi.
• Barthes, R. (1979). Gösterge bilim ilkeleri (B. Vardar - M. Rifat, Çev. ). Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.
• Derrida, J. (1973). Speech and phenomena: And other essays on Husserl's theory of signs (D. B. Allison, Trans.). Chicago: Northwestern University Press.
• Derrida, J. (1994). Göstergebilim ve gramatoloji (T. Akşin, Çev.). İstanbul: Afa Yayınları.
• Dreyfus, H. L. (1990). Being-in-the-world: A commentary on Heidegger’s Being and Time, Division I. Cambridge: The MIT Press.
• Duncum, P. (2016). İmaj analizine giriş: karma yöntemlerin değeri üzerine. Görsel araştırma yöntemleri teori, uygulama ve örnek. Suzan Duygu Erişti Bedir (Ed.). Ankara: Pegem Akademi.
• Deleuze, G. (1995). Kantın eleştirel felsefesi (T. Altuğ, Çev.). İstanbul: Payel Yayınevi.
• Erkman, F.(1987). Göstergebilime giriş. İstanbul: Alan Yayıncılık.
• Foucault, M. (2001). Kelimeler ve şeyler (M. A. Kılıçbay, Çev.). Ankara: İmge Kitabevi.
• Foucault, M. (2022). Bu bir pipo değildir (S. Hilav, Çev.). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
• Heidegger, M. (1971). Poetry, language, thought. (A. Hofstadter, Trans.). New York: Harper & Row.
• Heidegger, M. (2003). Varlık ve zaman (K. Çüçen, Çev.). Bursa: Asa Kitabevi.
• Heidegger, M. (2011). Sanat eserinin kökeni (F. Tepebaşılı, Çev.). Ankara: De Ki Yayınları.
• Kant, I. (2001). Yargı yetisi eleştirisi (A. Yardımlı, Çev.). İstanbul: İdea Yayınevi.
• Lynton, N. (1982). Modern sanatın öyküsü (C. Çapan - S. Özis, Çev.). İstanbul: Remzi Kitabevi.
• Merleau-Ponty, M. (2017). Algının fenomenolojisi (E. Sarıkartal - E. Hacımuratoğlu, Çev.). İstanbul: İthaki Yayınları.
• Mitchell, W. J. T. (1994). Picture theory: Essays on verbal and visual representation. Chicago: The University of Chicago Press.
• Steiner, G. (1996). Martin Heidegger (S. Kalkan, Çev.). İstanbul: Vadi Yayınları.
• Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık.
• Young, J. (2001). Heidegger’s philosophy of art. Cambridge, UK: Cambridge University Press.