EİNİGE ÜBERLEGUNGEN ZUM WİDERRUFSRECHT DES VERBRAUCHERS İM HİNBLİCK AUF DAS GELTENDE RECHT UND DAS RECHT, DAS ES SEİN SOLLTE

Yıl 2025, Cilt: 33 Sayı: 2, 1059 - 1097, 30.06.2025

Arif Kalkan

https://doi.org/10.15337/suhfd.1619134

Öz

ZUSAMMENFASSUNG
Die Parteien des Verbrauchervertrags befinden sich nicht in einer gleichberechtigten Position. Zum Zeitpunkt des Abschlusses dieses Vertrags ist der Verbraucher schwach; der Unternehmer (Verkäufer/ Dienstleister) ist in einer starken Position. Dieses Machtungleichgewicht zwischen den Parteien führt dazu, dass die Vertragsgerechtigkeit nicht erreicht werden kann. Das Widerrufsrecht ist eine der Lösungen, die eingeführt wurden, um die Vertragsgerechtigkeit zwischen dem Verbraucher und dem Unternehmer zu erreichen.
Rechtsgrundlage des Widerrufsrechts ist das Verbraucherschutzgesetz. Anstatt das Widerrufsrecht in einem allgemeinen Artikel zu regeln, regelt der Gesetzgeber es in bestimmten Verbraucherverträgen gesondert. Auch das Widerrufsrecht wird in der einschlägigen Verordnung für diese Verbraucherverträge ausführlich abgehandelt.
Eine der allgemeinen Begründungen für die Verabschiedung des Verbraucherschutzgesetzes ist die vollständige Harmonisierung mit den Richtlinien der Europäischen Union. Die Richtlinie 2011/83/EU über die Rechte der Verbraucher ist für unser Thema wichtig. Denn diese Richtlinie enthält detaillierte Informationen über das Widerrufsrecht des Verbrauchers. In dieser Studie werden einige Überlegungen zum Widerrufsrecht des Verbrauchers im Hinblick auf das geltende Recht und das Recht, das es sein sollte, unter Berücksichtigung der bestehenden Vorschriften abgehandelt.

Anahtar Kelimeler

Widerrusrecht , Abzahlungsvertrag , Außergescäftsraumvertrag , Fernabsatzvertrag , Abonnementvertrag

SOME REFLECTIONS ON THE CONSUMER'S RIGHT OF WITHDRAWAL IN THE LIGHT OF THE LAW AS IT STANDS AND THE LAW AS IT SHOULD BE SUMMARY

Öz

The parties to the Consumer Contract are not in a position of equality. At the time of the conclusion of this contract, the consumer is weak; the trader (seller/service provider) is in a strong position. This imbalance of power between the parties means that contractual fairness cannot be achieved. The right of withdrawal is one of the solutions introduced to achieve contractual fairness between the con-sumer and the trader.
The legal basis for the right of withdrawal is the Consumer Protection Act. Ins-tead of regulating the right of withdrawal in a general article, the legislator regu-lates it separately in certain consumer contracts. The right of withdrawal is also dealt with in detail in the relevant regulation for these consumer contracts.
One of the general justifications for the adoption of the Consumer Protection Act is full harmonization with European Union directives. Directive 2011/83/EU on consumer rights is important for our topic.This is because this directive contains detailed information on the consumer's right of withdrawal. In this study, some considerations on the consumer's right of withdrawal are dealt with with regard to the current law and the right it should be, taking into account the existing regu-lations.

Anahtar Kelimeler

Right of withdrawal , İnstallment contract , Off-premises contract , Distance contract , Subscription contract

TÜKETİCİNİN CAYMA HAKKI ÜZERİNE OLAN VE OLMASI GEREKEN HUKUK BAKIMINDAN BAZI DÜŞÜNCELER

Öz

Tüketici sözleşmesini akdeden taraflar, eşit konumda yer almazlar. Bu sözleşmenin akdedilmesi sırasında, tüketici zayıf; girişimci (satıcı/sağlayıcı) güçlü konumdadır. Taraflar arasında ortaya çıkan söz konusu güç dengesizliği, sözleşme adaletinin sağlanamamasına neden olur. İşte tüketici ile girişimci arasında, sözleşme adaletinin sağlanması için getirilen çözümlerden biri de cayma hakkıdır.
Cayma hakkının kanuni dayanağını Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun oluşturur. Kanun koyucu cayma hakkını genel bir madde ile düzenlemek yerine bazı belirli tüketici sözleşmelerinde ayrı ayrı düzenler. Bu tüketici sözleşmelerinin ilgili yönetmeliğinde de cayma hakkı detaylı bir şekilde ele alınır.
Tüketicinin Korunması Hakkında Kanunun yürürlüğe girmesinin genel gerekçelerinden biri de Avrupa Birliği Direktifleri ile tam uyum sağlanmasıdır. Konumuz bakımından 2011/83/AB sayılı Tüketici Hakları Direktifi önem arz eder. Çünkü bu Direktifte tüketicinin cayma hakkına ilişkin detaylı bilgiler yer alır. İşte bu çalışmada, mevcut düzenlemeler dikkate alınarak tüketicinin cayma hakkı üzerine olan ve olması gereken hukuk bakımından bazı düşünceler incelenir.

Anahtar Kelimeler

Cayma Hakkı , Taksitle Satış Sözleşmesi , Abonelik Sözleşmesi , Mesafeli Sözleşmeler , İş Yeri Dışında Kurulan Satış Sözleşmesi

Kaynakça

• AKİPEK, Şebnem: Türk Hukuku ve Mukayeseli Hukuk Açısından Tüketici Kredisi, Ankara 1999.
• AKİPEK-ÖCAL, Şebnem / KARA, İlhan, Tüketici Hukuku Dersleri, Ankara 2021.
• ALTIN - ŞAHİN, Hayrunnisa: “İnternet Yoluyla Kurulan Mesafeli Söz-leşmelerde Tüketicinin Cayma Hakkının İstisnaları”, Bilişim Hu-kuku Dergisi, S. 2, Ankara 2023, s. 225-280.
• ALTINER-YOLCU, Fatma Zeynep: “İsviçre Federal Mahkemesinin Ka-pıdan Satış Sözleşmelerinde Cayma Hakkının Kullanılması ile Doğacak İade Taleplerinin Hukuki Niteliğine ve Bu Taleplere Uygulanacak Zamanaşımı Süresine İlişkin BGE 137 IUı 243 No.lu Kararı ve Benzer Uyuşmazlıkta Yargıtayın Tutumu”, Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi / Prof. Dr. Ferit Hakan Baykal Armağanı, C. 25, S. 2, İstanbul 2019, s. 541-564.
• ALTINOK - ORMANCI, Pınar: Sürekli Borç İlişkilerinin Haklı Sebep-le Feshi, İstanbul 2011.
• ASLAN, Mehmet: “Tüketicilerle Yapılan Abonelik Sözleşmelerinin Sözleş-me Özgürlüğü İlkesi Bakımından İncelenmesi”, Anadolu Üniver-sitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 6, S. 1, Eskişehir 2020, s. 159-182.
• ATAMER, Yeşim M.: Kredi ve Diğer Finansman Sözleşmelerinde Tü-keticinin Korunması, İstanbul 2016.
• AYDOĞDU, Murat / KAHVECİ, Nalan: Tüketici Hukuku Dersleri, Ankara 2021.
• AYDOĞDU, Murat: 4077 Sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanuna Göre Kapıdan Satışlar, İzmir 1998.
• BAL, Yakup: 6502 Sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun Kapsamında Abonelik Sözleşmeleri, Ankara 2020.
• BARNIKOL, Michael: Die Schutzinstrumente des schweizerischen Konsumkreditrechts, Bern 2014.
• BAŞ-SÜZEL, Ece: “Mesafeli Sözleşmelerde Tüketicinin Sözleşmenin Ku-rulmasından Sonra Korunması: Cayma Hakkı”, Bahçeşehir Üni-versitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 13, S. 169-170, İstanbul 2018, s. 257-307.
• BAYSAL, Başak: “Cayma Hakkının Sözleşme Hukukundaki Yeri”, İstan-bul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası, C. 75, S. 1, İstan-bul 2017, s. 273-292.
• BUDAK, Muhammed Alpaslan / ŞENGÜL, Mehmet, Devre Mülk ve Devre Tatil Sözleşmesi, Ankara 2024.
• BUZ, Vedat: Yenilik Doğuran Haklar, Ankara 2005.
• ÇABRİ, Sezer: Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun Şerhi, 2. Bas-kı, Ankara 2021.
• ÇAĞLAYAN-AYGÜN: Gözde, “Borçlar Kanunu Açısından Taksitle Sa-tış Sözleşmelerinde Alıcıyı Koruyan Geri Alma Hakkı”, Yıldırım Beyazıt Hukuk Dergisi, S. 1, Ankara 2023, s. 359-385.
• DEMİR, Mehmet: “Mesafeli Sözleşmelerle İlgili AB Yönergesine Göre Tü-keticinin Geri Alma Hakkı”, Ankara Hacı Bayram Veli Üniver-sitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 7, S. 2, Ankara 2003, s. 61-90. (AB)
• DEMİR, Mehmet: Kapıdan İşlemlerde Tüketiciyi Koruyan Geri Alma Hakkı, Ankara 2002. (Kapıdan Satış)
• DEMİR, Mehmet: Mesafeli Sözleşmelerin İnternet Üzerinden Kurul-ması, Ankara 2004 (Mesafeli Sözleşme).
• DEMİRBAŞ, Harun, Yenilik Doğuran Haklar, İstanbul 2007.
• DONAUER, Daniel / MÖRİ, Barbara A.: “Widerrufsrecht im schweize-rischen Konsumentenschutz – Aktuelle Entwicklungen”, Aktuelle Juristische Praxis / Pratique Juridique Actuelle Zeitschrift, C. 2, Zürich 2015, s. 339-350.
• ENGİN, Baki İlkay / YILMAZ, Elif Merve: “İş Yeri Dışında Kurulan Sözleşmeler”, Türk Hukukunun Avrupa Birliği Hukukuna Uyumu, Editör: Arslan Kaya, İstanbul 2020, s. 885-904.
• ERDOĞAN, Kemal: “Taahhütlü Abonelik Sözleşmesinin Sona Ermesi ve Sonuçları”, Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 26, S. 3, Konya 2018, s. 271-330.
• ERTEM, Göktuğ: “6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun Kapsamında İş Yeri Dışında Kurulan Sözleşmeler”, Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, , Yayınlanmamış Yük-sek Lisans Tezi, İzmir 2023.
• FISCHER, Damian A.: UWGKom, UWG Art. 4 / IV. – VII.
• GEZDER, Ümit: Erzurumlu Şerhi Mesafeli Sözleşmeler, İstanbul 2006.
• GÖKSU, Tarkan: “Vorb. Art. 1–40f”, Präjudizienbuch OR Die Rechtsprechung des Bundesgerichts (1875-2020), Editör: Ga-uch, Peter / Stöckli, Hubert, Zürich 2012.
• HAİDMAYER, Barbara: "Das neue Widerrufsrecht im Telefonhandel", Schweizrische Juriste-Zeitung, C. 1, Zürich 2016, s. 1-9.
• HEİSS, Helmut / LOACKER, Leander D.: “2 Konsumentenschutz – eine Typologie, II. Der rechtliche Schutz von Konsumenten”, Grundfragen des Konsumentenrechts, Zürich 2020.
• HONSELL, Heinrich / MAYER-MALY, Theo: Rechtswissenschaft, 7. Auflage, Bern 2017.
• IŞINTAN, Pelin: “Türk Hukukunda İnternet Ortamında Mal Satışına Yö-nelik Sözleşmelerde Cayma Hakkının Kullanılması”, MEF Üniver-sitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 1, S. 2, İstanbul 2022, s. 239-275.
• İKİZLER, Metin, “4822 Sayılı Kanun’la Değişik Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun Işığında / Kapıdan Satışların Unsurları”, Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 5, S. 2, İzmir 2003, s. 77-108.
• İNAL, Tamer: Borca Aykırılık Dönme ve Fesih, 4. Bası, Ankara 2014.
• İNCEOĞLU, Mehmet Murat: “Das neue türkische Verbraucherschutzge-setz”, Recht der Internationalen Wirtschaft 2016, S. 9, s. 572-577.
• KABAŞ, Esen: “6502 Sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanunla İş Yeri Dışında Kurulan Sözleşmelere İlişkin Olarak Getirilen Deği-şiklikler”, Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 19, S. 3, Ankara 20015, s. 73-100.
• KABAŞ, Esen: “İş Yeri Dışında Kurulan Sözleşmelerde Tüketicinin Ko-runması”, Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayın-lanmamış Yüksek Lisans Tezi, Ankara 2015.
• KANDEMİR, Burcu, Taksitle Satış Sözleşmesinde Tüketicinin Korun-ması, Ankara 2021.
• KARA, Gülşah: “Abonelik Sözleşmesinin Feshi ve Sonuçları”, Kocaeli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 9, S. 17, Kocaeli 2018, s. 137-156.
• KİTZİG, Florian, "Der Verbraucherwiderruf - ein umweltschädliches Recht?", Institut für Nachhaltigkeit, Unternehmensrecht und Reporting der Universität zu Köln, https://blog.uni-koeln.de/inur-blog/der-verbraucherwiderruf-einumweltschadliches -recht/.
• KÖKSAL, Mehmet: “Tüketici Kredilerinde Cayma Hakkı ve Hukuki Nite-liği”, Legal Hukuk Dergisi, C. 19, S. 217, İstanbul 2021, s. 33-52.
• KUHN, Hans: Schweizerisches Kreditsicherungsrecht, Bern 2023.
• KURT, Leyla Müjde: “TKHK Açısından Kapıdan Sözleşmelerde Tüketiciyi Koruyan Geri Alma Hakkı”, Ankara Barosu Dergisi, S. 2, Anka-ra 2011, s. 44-68.
• KUT, Ahmet / BAUER, Christoph: “OR Art. 40g”, CHK - Handkom-mentar zum Schweizer Privatrecht, Zürich 2023.
• KÜÇÜKAYDIN, Emine Aslı: Tüketiciyi Koruyucu Nitelikli Geri Alma Hakkı, İstanbul 2018.
• LOACKER, Leander D.: “Pacta non semper servanda sunt: Überlegungen zu gesetzlichen Widerrufsrechten am Beispiel des Versicherungs-vertrages”, Festschrift für Wolfgang Portmann, Editör: Roland, A. Müller, Zürich 2020.
• MERİÇ, Nedim: “Mesafeli Sözleşmelerin Kurulması İle Cayma Hakkının Kullanılmasına İlişkin 4077 Sayılı Kanunun Hükümlerinin TBK ve HMK Bakımından Değerlendirilmesi”, İstanbul Kültür Üniversi-tesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 12, S. 1, İstanbul 2013, s. 103-104.
• OĞUZ, Cemal: "Kapıdan Satışlarda Tüketiciye Tanınan Cayma Hakkının Kullanılmasının Şartları ve Caymanın Sonuçları”, Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 8, S. 2, Ankara 2004, s. 33-48.
• OZANOĞLU, Hasan Seçkin: “Tüketici Sözleşmeleri Kavramı (Tüketici-nin Korunması Hakkında Kanun'un Maddi Anlamda Uygulanma Alanı)”, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 50, S. 1, Ankara 2001, s. 55-90.
• ÖKSÜZ, Ayşe Gül: 6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu ve 6502 Sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun'a Göre Taksitle Satış Sözleşmesi, Ankara 2016.
• ÖKTEM - ÇEVİK, Seda: “Elektronik Haberleşme Sektöründe Abonelik Sözleşmelerinin Şekline ve Feshine İlişkin Sorunların Değerlendi-rilmesi”, Bahçeşehir Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 17, S. 206, İstanbul 2022, s. 9-38.
• ÖZ, Muhammed Emir: Elektronik Haberleşme Abonelik Sözleşmesi, Ankara 2021.
• ÖZEL, Çağlar: Mukayeseli Hukuk Işığında Tüketiciyi Koruyan Geri Alma Hakkı, Ankara 1998.
• ÖZEN, Burak: Tüketici Kredilerinde Cayma Hakkının Kullanılması. 4. Tüketici Hukuku Kongresi, İstanbul 2014.
• PROBST, Thomas: "Konsumentenschutz durch Information und Vertrag-sentbindung / III. – IV”, Grundfragen des Konsumentenrechts, Editör: Helmut, Heiss / Leander, D. Loacker, Zürich 2020.
• SCHNEGG, Antoine: “Allgemeine Anforderungen an Verbraucher-verträge-VIII. Widerrufsrecht”, Verbrauchervertragsrecht der Europäischen Union, Editör: Tobias Baumgartner / Alexander Brunner / Dirk Thomas Trüten, Österreich 2017.
• SEROZAN, Rona: “Tüketiciyi Koruma Kanununun Sözleşme Hukuku Alanındaki Düzenlemesinin Eleştirisi”, Yasa Hukuk Dergisi, C. 15, S. 173/4, İstanbul 1996, s. 579-598.
• SEROZAN, Rona: Sözleşmeden Dönme, İstanbul 2007. (Dönme)
• SERT - SÜTÇÜ, Selin: 6502 Sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun Hükümlerine Göre Tüketicinin Cayma Hakkı, Ankara, 2016.
• SİRMEN, Lale: “Tüketici Hukukunun Amacı ve Özellikleri”, Yaşar Üni-versitesi E-Dergisi, C. 8, S. Ö, İstanbul 2013, s. 2465-2476.
• ÜNALDI, Rabia: Cayma Hakkı ve Ön Ödemeli Konut Satış Sözleşme-sinde Cayma Hakkının Kullanılması, Ankara 2020.
• ÜNLÜTEPE, Mustafa: “6502 Sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’a Göre Taksitle Satış Sözleşmesi”, Ankara Barosu Dergisi, S. 2, Ankara 2014, s. 293-358.
• VARDAR - HAMAMCIOĞLU, Gülşah, “İfa Edilmiş Bağışlama Sözleşmesinde Geri Alma Hakkının Hukukî Niteliği”, Maltepe Üni-versitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, İstanbul 2019, S. 2, s. 257 – 273.
• YILDIRIM, Abdulkerim: Mesafeli Sözleşmelerde Tüketicinin Korun-ması, İstanbul 2009.
• YÜCEDAĞ - GÖZTEPE, Nafiye, “Mesafeli Sözleşmelerde Tüketicinin Cayma Hakkı”, Türkiye Adalet Akademisi Dergisi, S. 27, An-kara 2016, s. 667 – 690.
• ZEVKLİLER, Aydın / ÖZEL, Çağlar, Tüketicinin Korunması Hukuku, Ankara 2016.