AB YAPAY ZEKÂ YASASI UYARINCA DEPLOYER KAVRAMI: YASAMA SÜRECİNDEKİ SEYRİ, GETİRDİKLERİ VE TÜRKÇE KARŞILIĞI SORUNU

Öz

YZ Yasası’nın hem Türkiye’deki YZ operatörlerine doğrudan uygulanabilirliği hem de olası ulusal düzenlemeye model alınabilirliği nedeniyle Türkçeye aktarılması ve Türkçede anlaşılması önemlidir. Bununla birlikte YZ Yasası’nın düzenlediği aktörlerden birini tanımlamak üzere tercih ettiği deployer kavramının Türkçe karşılığı konusunda belirsizlik mevcuttur. Çalışma, kavramın Türkçede farklılaşan kullanımlarını değerlendirerek, en azından YZ Yasası’nın Türkçe çevirisi ve olası ulusal düzenleme bağlamında uygun karşılığın belirlenmesine katkıda bulunmayı amaçlamaktadır. Bu doğrultuda çalışmada öncelikle kavramın AB yasama sürecindeki seyrine ve tercih edilme nedenine odaklanılmakta, YZ Yasası uyarınca deployer olarak nitelendirilmenin koşulları ve bu nitelendirmenin getirdikleri açıklanmakta, kavramın AB resmî dillerindeki karşılıkları gösterilmekte ve buradan hareketle bazı saptamalarda bulunulmaktadır. Bunu takiben Türkçedeki belirli kullanımların neden yerinde olmadığı tartışılmakta ve benimsenebilecek karşılıklar önerilmekte ve gerekçelendirilmektedir. Her halükârda, bu konuda olası ulusal düzenlemede tercih edilecek deyimin yasa koyucunun takdirinde olduğunun ve bu tercihin kaçınılmaz olarak hukuk öğretisi ve uygulamasındaki kullanımı da şekillendireceğinin farkında olarak, kanıta dayalı bir tercih yapılması gerektiği vurgulanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Avrupa Birliği
• Yapay Zekâ Yasası
• Yapay Zekâ
• Deployer
• Teknolojik Kavram
• Hukuk Dili
• Çok Dilli Hukuk

THE CONCEPT OF “DEPLOYER” UNDER THE EU’S AI ACT: EVOLUTION IN THE LEGISLATIVE PROCESS, IMPLICATIONS, AND THE PROBLEM OF ITS TURKISH EQUIVALENT

Öz

The AI Act is important to be translated into Turkish and understood in Turkish, both because of its direct applicability to AI operators in Turkey and because it can be taken as a model for a potential regulation in Turkey. However, there is uncertainty about the Turkish equivalent of the concept of ‘deployer’, which is preferred by the AI Act to define one of the actors it regulates. This paper, by evaluating the different terms used in Turkish to cover ‘deployer’, aims to contribute to the determination of the appropriate equivalent, at least in the context of the Turkish translation of the AI Act and potential domestic regulation. In line with this aim, the paper focuses on the course of the concept in the EU’s legislative process and the reason for its preference. It explains the conditions for qualifying as a ‘deployer’ under the AI Act and the implications of this qualification. It demonstrates the equivalents of the concept in the official languages of the EU and makes some conclusions based on this. The paper, later, discusses why certain Turkish terms are not appropriate. It recommends possible equivalents and justifies them. In any case, it emphasises that an evidence-based choice should be made, being aware that the choice of the term to be preferred in a potential domestic regulation on this subject is at the discretion of the legislator and that such choice will inevitably shape the use in legal doctrine and practice.

Anahtar Kelimeler

• European Union
• Artificial Intelligence Act
• Artificial Intelligence
• Deployer
• Technological Concept
• Legal Language
• Multilingual Law

Kaynakça

1. ALMADA, Marco/RADU, Anca: “The Brussels Side-Effect: How the AI Act Can Reduce the Global Reach of EU Policy”, German Law Journal, C. 25, S. 4, 2024, s. 646-663.
2. BARBERÁ, Isabel, AI Act Series: Deployers and Affected Persons, 23 Nisan 2024, https://rhite.tech/blog/2024/04/ai-act-series-deployers-and-affected-users/. BENZER, Ekrem: “Yapay Zekânın AB Hukuk Düzenindeki Görünümü: AB Yapay Zekâ Tüzüğü”, Bilişim Hukuku
3. Dergisi, C. 7, S. 1, 2025, s. 187-221.
4. BRADFORD, Anu: The Brussels Effect: How the European Union Rules the World, OUP, New York 2020.
5. Cambridge Sözlüğü, https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english.
6. Collins Sözlüğü, https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english.
7. Cumhurbaşkanlığı Dijital Dönüşüm Ofisi, Ulusal Yapay Zekâ Stratejisi 2021-2025, https://cbddo.gov.tr/uyzs.
8. Cumhurbaşkanlığı Dijital Dönüşüm Ofisi, Ulusal Yapay Zekâ Stratejisi 2024-2025 Eylem Planı, https://cbddo.gov.tr/SharedFolderServer/Genel/File/UlusalYapayZekaStratejisi2024-2025EylemPlani.pdf.

9. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı, Orta Vadeli Program (2025-2027), https://www.sbb.gov.tr/wp- content/uploads/2024/09/Orta-Vadeli-Program_2025-2027.pdf.
10. DOCZEKALSKA, Agnieszka: Drafting or Translation – Production of Multilingual Legal Texts, Olsen, Frances/Lorz, Alexander/Stein (Editörler), Translation Issues in Language and Law, Basingstoke, Palgrave Macmillan 2009, s. 116-135.
11. DÖNMEZ, Zeynep: “Yapay Zekânın Hukuki Gelişimi ve AB Yapay Zekâ Yasası”, Adalet Dergisi, S. 74, 2025, s. 947- 975.
12. EU Artificial Intelligence Act, https://artificialintelligenceact.eu/documents/.
13. EUR-Lex, https://eur-lex.europa.eu/homepage.html.
14. European Commission, https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/library/commission-publishes-guidelines-ai-system-definition-facilitate-first-ai-acts-rules-application.
15. European Commission, https://health.ec.europa.eu/system/files/2022-04/md_eu-turkey_customs- union_en.pdf.
16. European Commission, https://single-market-economy.ec.europa.eu/single-market/goods/new-
17. legislative-framework_en.
18. European Commission, Proposal for Regulation of the European Parliament and of the Council Laying Down Harmonised Rules on Artificial Intelligence (Artificial Intelligence Act) and Amending Certain Union Legislative Acts, COM(2021) 206 Final, 2021/0106 (COD), 21 Nisan 2021.
19. European Commission, Study to Support an Impact Assessment of Regulatory Requirements for Artificial Intelligence in Europe, Nisan 2021.
20. European Commission, White Paper on Artificial Intelligence – A European Approach to Excellence and Trust, COM(2020) 65 Final, 19 Şubat 2020.
21. European Parliament, Activity Report, https://www.europarl.europa.eu/cmsdata/289671/1305846_EN.pdf.
22. European Parliament, https://oeil.secure.europarl.europa.eu/oeil/en/procedure-file? reference=2021/0106(COD).
23. European Parliament, Rules of Procedure, https://www.europarl.europa.eu/rules/rules20240716/Rules20240716_EN.pdf.
24. GÜÇLÜTÜRK, Osman Gazi: Kodlar ve Kanunlar: Yapay Zekânın Regülasyon Rotası ve AB Yapay Zekâ Tüzüğü, Yapay Zekâ Teknolojilerine Akademik Bakış, Adalet Yayınevi 2025, s. 109-178.
25. İletişim Başkanlığı Dezenformasyonla Mücadele Merkezi, https://www.dmm.gov.tr.
26. İstanbul Barosu Bilişim Hukuku Komisyonu Yapay Zekâ Çalışma Grubu, Yapay Zekâya İlişkin Uyumlaştırılmış Kurallara (Yapay Zekâ Düzenlemesi) ve Birlik’in Yasal Düzenlemelerinin Değiştirilmesine Yönelik Avrupa Parlamentosu ve Avrupa Birliği Konseyi Tüzüğü Teklifi, Haziran 2021 (İstanbul Barosu Çevirisi). https://www.istanbulbarosu.org.tr/files/docs/AvrupaBirligiYapayZekayaİliskinTuzukTeklifiTurkceTercumesi.pdf.
27. İzmir Barosu Bilişim Hukuku Komisyonu Yapay Zekâ Alt Çalışma Grubu, AB Yapay Zekâ Yasası’nda Yer Alan Tanımların Türkçe Çevirisi, Ekim 2023, s. 7, 9, 10, 17, 22 (İzmir Barosu Çevirisi). https://www.izmirbarosu.org.tr/Upload/files/AB_Yapay_Zeka_Yasasi.pdf.
28. KARACAN, Pınar / IRGIZ, Doğa, Yapay Zekâ Kullanımı İçin Hukuksal Çerçeve İhtiyacı, 20 Temmuz 2023, https://blog.lexpera.com.tr/yapay-zeka-kullanimi-icin-hukuksal-cerceve-ihtiyaci/.
29. KARADENİZ, Salih: “Avrupa Birliği Yapay Zekâ Kanunu’nun Risk Grupları ve İlgililerin Yükümlülükleri Bağlamında
30. İncelenmesi”, Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 29, S. 1, 2025, s. 307-365.
31. KELLERBAUER, Manuel/KLAMERT, Marcus/TOMKIN, Jonathan: The EU Treaties and the Charter of Fundamental Rights: A Commentary, Birleşik Krallık 2019.
32. Kişisel Verileri Koruma Kurumu: Deepfake Bilgi Notu, 19 Ocak 2024.
33. Kubbealtı Lugatı, https://lugatim.com/s/KONUŞLANDIRMAK.
34. KÜZECİ, Elif: Kişisel Verilerin Korunması, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul 2020.
35. Lexis Larousse Fransızca Türkçe Sözlük, Bilge Yayıncılık, İstanbul, 2017.
36. Merriam-Webster Sözlüğü, https://www.merriam-webster.com/dictionary.
37. Nişanyan Sözlük, https://www.nisanyansozluk.com/kelime/konuşlandır-.
38. Oxford Sözlüğü, https://www.oed.com/search/dictionary.
39. OZAN ÖZPARLAK, Başak: İstihdamda Yapay Zekâ, Yapay Zekâ Teknolojilerine Akademik Bakış, Adalet Yayınevi 2025, s. 305-339.
40. Ödeme ve Elektronik Para Derneği, Avrupa Birliği Ödeme Hizmetleri Direktifi – 2,
41. https://oded2016.wordpress.com/wp-content/uploads/2017/12/oded_avrupa_birligi_odeme_hizmetleri_direktifi_2.pdf. PACHO ALJANATI, Lucía: The Court of Justice of the European Union’s Case Law on Linguistic Divergences (2007-2013): Interpretation Criteria and Implications for the Translation of EU Legislation, Yayınlanmamış Doktora Tezi, 2015, https://core.ac.uk/download/pdf/78531876.pdf.
42. PYM, Anthony: “The European Union and Its Future Languages: Questions for Language Policies and Translation Theories”, Across Languages and Cultures, C. 1, S. 1, 2000, s. 1-17.
43. RINGE, Nils: The Language(s) of Politics: Multilingual Policy-Making in the European Union, Ann Arbor, 2022.
44. ŠARČEVIĆ, Susan: “Multilingual Lawmaking and Legal (Un)Certainty in the European Union”, International Journal of Law, Language & Discourse, S. 3, 2013, s. 1-29. TBMM, https://www.tbmm.gov.tr/Yasama/KanunTeklifi/12d348f9-77ee-4f09-8b78-019a5e27521f.
45. TBMM, https://www.tbmm.gov.tr/Yasama/KanunTeklifi/e21539a0-888a-4500-81be-01904a918c53.
46. TDK Güncel Türkçe Sözlük, https://sozluk.gov.tr.
47. TURAN BAŞARA, Gamze: “Avrupa Dijital Düzenleme Sisteminde Yapay Zekâ Yasası”, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 73, S. 4, 2024, s. 2983-3016.
48. Türkiye Bilişim Derneği, Bilişim Terimleri Karşılıklar Sözlüğü, https://eski.tbd.org.tr.
49. VAN DER JEUGHT, Stefaan: “Current Practices With Regard to the Interpretation of Multilingual EU Law: How To Deal With Diverging Language Versions”, European Journal of Legal Studies, C. 11, S. 1, 2018, s. 5-38.
50. VELAZQUEZ, Daniel, Luxembourgish in the EU Parliament? Nee, Luxembourg Times, 22 Ekim 2024, https://www.luxtimes.lu/luxembourg/luxembourgish-in-the-eu-parliament-nee./23672933.html.
51. YANKOVA, Diana, How Harmonious Is Harmonisation of Legislation, içinde Language and the Law: International Outlooks (der. K. Kredens, S. Grozdz-Roszkowski), Frankfurt am Main, Peter Lang, 2007, s. 98-107.
52. YEŞİLTUNA, Oğuzhan: “Following the EU’s AI Act? An Analysis of the First Steps Towards Regulating AI”, AIRe –
53. Journal of AI Law and Regulation, C. 1, S. 4, 2024, s. 465-470, https://doi.org/10.21552/aire/2024/4/11.
54. YEŞİLTUNA, Oğuzhan: Hakikat ya da Neticeler: İfade Özgürlüğü Bağlamında Çevrimiçi Bilgi Çarpıtmayla Mücadele, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul 2023.