BİRLEŞİK KRALLIK YAPAY ZEKA DÜZENLEMELERİNİN YAPAY ZEKA İLE ANALİZİ VE DEĞERLENDİRİLMESİ

Öz

Yapay zekâ teknolojilerinin hızla ilerlemesi, ekonomi, toplum ve güvenlik alanlarında önemli dönüşümler yaratmış ve bu alanlardaki etkileri giderek daha belirgin hale gelmiştir. Bu durum, düzenleyici otoriteleri, yapay zekâ sistemlerinin yönetimi için yeni politika ve hukuki çerçeveler geliştirmeye zorlamaktadır. Bu doğrultuda bu çalışmada, doğal dil işleme ve duygu analizi teknikleri kullanılarak Birleşik Krallık yapay zeka düzenlemeleri incelenmiştir. Analiz sonuçları, belgelerin büyük ölçüde nötr ve yönlendirici bir dil kullandığını, inovasyonu teşvik eden pozitif ifadeler içerdiğini, ancak katı yaptırımlar öngörmediğini göstermektedir. Kelime frekans analizi ve kavramsal haritalar, düzenlemelerin veri yönetimi, risk denetimi ve sektörel yönetişim üzerine inşa edildiğini ortaya koymuştur. Birleşik Krallık’ın esnek ve sektör bazlı yapay zekâ düzenleme modeli, Avrupa Birliği’nin risk bazlı yaklaşımından ayrışarak daha inovasyon dostu bir çerçeve sunduğunu göstermektedir. Türkiye açısından, henüz yapay zekâya özgü bir yasal düzenleme bulunmamakta olup, Birleşik Krallık’ın sektör bazlı ve inovasyonu teşvik eden düzenleme modeli, Türkiye için sürdürülebilir bir örnek oluşturabilir.

Anahtar Kelimeler

• Bilişim Hukuku
• Doğal Dil İşleme
• Duygu Analizi
• Sektör Bazlı Yaklaşım
• Yapay Zekâ Düzenlemeleri.

ANALYSIS AND EVALUATION OF THE UNITED KINGDOM'S AI REGULATIONS USING ARTIFICIAL INTELLIGENCE METHODS

Öz

The rapid advancement of artificial intelligence technologies has affected all fields. This situation forces regulatory authorities to develop new policy and legal frameworks for the management of artificial intelligence systems. Accordingly, this study analyzes the UK AI regulations using natural language processing and sentiment analysis techniques. The results of the analysis show that the documents largely use neutral and directive language, contain positive statements encouraging innovation, but do not prescribe strict sanctions. Word frequency analysis and conceptual maps revealed that the regulations are built on data management, risk oversight and sectoral governance. The UK's flexible and sectoral-based model of AI regulation offers a more innovation-friendly framework, differentiating it from the risk approach of the European Union. For Turkey, there is no AI-specific legislation yet, and the UK's sector-based and innovation-incentivizing regulatory model could set a sustainable example for Turkey.

Anahtar Kelimeler

• Artificial Intelligence Regulation
• IT Law
• Sector-based Approach
• Natural Language Processing
• Sentiment Analysis

Kaynakça

1. A pro-innovation approach to AI regulation, UK Goverment, (Accessed: 28 February 2025), https://www.gov.uk/government/publications/ai-regulation-a-pro-innovation-approach/white-paper. AI Sector Deal, UK Goverment, (Accessed: 28 February 2025), https://www.gov.uk/government/publications/artificial-intelligence-sector-deal/ai-sector-deal.
2. AKBULUT, Berrin: “Yapay Zeka ve Ceza Hukuku Sorumluluğu”, Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 27.4, 2023, p. 267-319.
3. AKKURT, Sinan Sami: “Yapay Zekânın Otonom Davranışlarından Kaynaklanan Hukukî Sorumluluk”, Uyuşmazlık Mahkemesi Dergisi, 13, 2019, p. 39-59.
4. AKSOY, Hakan: “Yapay Zekâlı Varlıklar ve Ceza Hukuku”, Uluslararası Ekonomi Siyaset İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi, 4.1, 2021, p. 10-27.
5. ALESSANDRİNİ, Paolo/FRATİANNİ, Michele/PAPİ, Laura/ZAZZARO, Alberto: “The Asymmetric Burden of Regulation: Will Local Banks Survive?”, MoFiR Working Paper No. 125, 2016.
6. Algorithmic Accountability Act, 116th Congress, (Accessed: 27 February 2025), https://www.congress.gov/bill/116th-congress/house-bill/2231/all-info.
7. Artificial Intelligence (Regulation) Bill, UK Goverment, (Accessed: 28 February 2025), https://bills.parliament.uk/publications/53068/documents/4030.
8. Artificial Intelligence (Regulation) Bill, UK Goverment, (Accessed: 28 February 2025), https://bills.parliament.uk/publications/53068/documents/4030.

9. Artificial Intelligence Act, “Artificial Intelligence Act,” ArtificialIntelligenceAct.eu, (Accessed: 28 February 2025), https://artificialintelligenceact.eu/.
10. ASHLEY, Kevin D.: Artificial Intelligence and Legal Analytics: New Tools for Law Practice in the Digital Age, Cambridge University Press, 2017.
11. AYGÜN, Gözde Çağlayan: “Yapay Zekânın Hukuki Statüsüne İlişkin Bir Değerlendirme”, Banking & Commercial Law Journal/Banka ve Ticaret Hukuk Dergisi, 39.4, 2024, p. 35-52.
12. BAK, Başak: “Medeni Hukuk Açısından Yapay Zekânın Hukuki Statüsü ve Yapay Zekâ Kullanımından Doğan Hukuki Sorumluluk”, Türkiye Adalet Akademisi Dergisi, 35, 2018, p. 211-232.
13. BAYINDIR, Sema: “Otonom Araçlarda Sözleşme Dışı Hukuki Sorumluluk Hallerinin Değerlendirilmesi”, İstanbul Aydın Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 7.2, 2021, p. 383-410.
14. BER, Ahmet Said: “Yapay Zekânın Hukuki Statüsü ve Kişilik Hakkı Kapsamında Değerlendirilmesi”, Dicle Üniversitesi Adalet Meslek Yüksekokulu Dicle Adalet Dergisi, 6.1, 2022, p. 57-100.
15. BHUSHAN, Tripti/TAHIRU, Hakeem A.: “Protecting AI-Generated Inventions under the UK’s IP Regulatory Regime”, Journal of Intellectual Property Rights, 30.1, 2025, p. 86-100.
16. BİLGİN, Hikmet: “Yapay Zekânın Mahkeme Kararlarında Kullanımına Uluslararası Bir Bakış ve Robot Hâkimler Hakkında Düşünceler”, İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 13.2, 2022, p. 405-419.
17. BOZDOĞANOĞLU, Burçin: “Vergi İdarelerinde Yapay Zekâ Sistemlerinin Kullanımının Riskleri: AB Uygulamaları ve Mevzuatı Çerçevesinde Değerlendirmeler”, Mali Hukuk, 20.234 (Haziran), 2024. California Assembly Bill 1836, (Accessed: 28 February 2025), https://calmatters.digitaldemocracy.org/bills/ca_202320240ab1836.
18. California Assembly Bill 2355, (Accessed: 28 February 2025), https://calmatters.digitaldemocracy.org/bills/ca_202320240ab2355.
19. California Assembly Bill 2602, (Accessed: 28 February 2025), https://leginfo.legislature.ca.gov/faces/billTextClient.xhtml?bill_id=202320240AB2602. California Assembly Bill 2655, (Accessed: 28 February 2025), https://calmatters.digitaldemocracy.org/bills/ca_202320240ab2655. California Senate Bill 942, (Accessed: 28 February 2025), https://leginfo.legislature.ca.gov/faces/billNavClient.xhtml?bill_id=202320240SB942.
20. CAŞIN, Mesut/AL, Dursun/DİNEMİŞ BAŞKIR, Nur: “Yapay Zeka ve Robotların Eylemlerinden Kaynaklanan Cezai Sorumluluk Sorunu”, Ankara Barosu Dergisi, 79.1, 2021, p. 1-73.
21. CENEK, Martin/BULKOW, Rowan/PAK, Eric/OYSTER, Levi/CHİNG, Boyd/ MULAGADA, Ashika: “Semantic Network Analysis Pipeline—Interactive Text Mining Framework for Exploration of Semantic Flows in Large Corpus of Text”, Applied Sciences, 9.24, 2019, p. 5302. https://doi.org/10.3390/app9245302
22. CEYLAN, Özge Yenice: “Yapay Zekânın Hukuki Statüsünün Değerlendirilmesi”, Anadolu Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 10.1, p. 35-52. Commercial Facial Recognition Privacy Act, 116th Congress, (Accessed: 28 February 2025), https://www.congress.gov/bill/116th-congress/senate-bill/847.
23. ÇATAKLI, Hasan: “Sosyal Etik Bir Değerlendirme Olarak Cezai Sorumluluk ve Mevcut Hareket Teorileri Bakımından Ceza Hukukunda Yapay Zekânın Fail ve Sorumluluk Öznesi Olarak Değerlendirilmesi”, Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 28.2, 2024, p. 507-544.
24. ÇETINGÜL, Nursena: “Ceza Sorumluluğu Bakımından Yapay Zekânın Hukuki Statüsünün Tartışılması”, İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 20.41, 2021, p. 1015-1042.
25. DEĞİRMENCİ, Olgun: “Yapay Zekâ ve Ceza Hukuku Sorumluluğu”, Ardahan Barosu Dergisi, 2021.
26. EFE, Ahmet: “Yargısal ve Hukuki Süreçlerde Yapay Zekâ Kullanan Araçlar Üzerine Bir Araştırma”, Bilgi Yönetimi, 5.1, 2022, p. 92-117.
27. ELIOT, Lance B.: Legal Sentiment Analysis and Opinion Mining (LSAOM): Assimilating Advances in Autonomous AI Legal Reasoning, ArXiv, abs/2010.02726, 2020, s.1-26.
28. ERCAN, Cannur: “Robotların Fiillerinden Doğan Hukuki Sorumluluk Sözleşme Dışı Sorumluluk Hallerinde Çözüm Önerileri”, Türkiye Adalet Akademisi Dergisi, 40, 2019, p. 19-51.
29. EROL, Orhan: Yapay Zekânın Yol Açtığı Zararlardan Doğan Hukuki Sorumluluk, yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara, 2023. Executive Office of the President, National Science and Technology Council, Committee on Technology, Preparing for the Future of Artificial Intelligence, Washington, D.C., 2016, (Accessed: 28 February 2025), https://obamawhitehouse.archives.gov/sites/default/files/whitehouse_files/microsites/ostp/NSTC/preparing_for_the_future_of_ai.pdf. Framework for Artificial Intelligence Diffusion, Federal Register, (Accessed: 28 February 2025), https://www.federalregister.gov/documents/2025/01/15/2025-00636/framework-for-artificial-intelligence-diffusion.
30. FUDOLİG, Mikaela Irene/ALSHAABİ, Thayer/ARNOLD, Michael V./DANFORTH, Christopher M./SHERİDAN DODDS, Peter: “Sentiment and structure in word co-occurrence networks on Twitter”, Applied Network Science, 7.1, 2022, p. 1-27.
31. GİKAY, Asress Adimi: “Risks, Innovation, and Adaptability in the UK’s Incrementalism versus the European Union’s Comprehensive Artificial Intelligence Regulation”, International Journal of Law and Information Technology, 32.1, 2024, p. 1-25.
32. GÖRENTAŞ, B./ÇİFTÇİ, H.: “Avrupa Birliği Yapay Zekâ Yasası Çerçevesinde Yargılamada Yapay Zekâ Kullanımının Değerlendirilmesi”, İzmir Barosu Dergisi, 89.1, 2024, p. 177-203.
33. GÖRENTAŞ, Muhammed Burak: “Avrupa Birliği Yapay Zekâ Yasasının Yapay Zekâ Yöntemleriyle Analizi”, Legal Hukuk Dergisi, 270, 2025, p. 1-40.
34. GÜNER, Cemil: “Yapay Zekânın Verdiği Zarardan Doğan Sözleşme Dışı Sorumluluğa Uygulanacak Hukuk”, Uyuşmazlık Mahkemesi Dergisi, 15, 2020, p. 229-272. House Bill 7532, 118th Congress, (Accessed: 28 February 2025), https://www.congress.gov/bill/118th-congress/house-bill/7532/text. House of Resolution 153, 116th Congress, (Accessed: 28 February 2025), https://www.congress.gov/bill/116th-congress/house-resolution/153/text. Industrial Strategy: building a Britain fit for the future, UK Goverment, (Accessed: 28 February 2025), https://assets.publishing.service.gov.uk/media/5a8224cbed915d74e3401f69/industrial-strategy-white-paper-web-ready-version.pdf.
35. İNCE, Şükran/ŞİMŞEK, Melike Zişan/KAYNARCA, Fatih: “Yapay Zekâ ve Robotların Hukuki Sorumluluğunun Türk Yasal Mevzuatı Çerçevesinde İncelenmesi”, https://www.kaynarca.co.uk/wp-content/uploads/2022/04/GSI_Articletter_2019_Summer_Article2.pdf. (Accessed: 28 February 2025).
36. JOHNSTON, A./WELLS, P.: “Assessing the Role of Universities in a Place-Based Industrial Strategy: Evidence from the UK”, Local Economy, 35.4, 2020, p. 384-402.
37. KANGAL, Zeynel T.: Yapay Zeka ve Ceza Hukuku, 1. Baskı, Onikilevha Yayıncılık, İstanbul, 2021.
38. KARABEL, Emine Gökçe/AYDEMİR, Dilek: “Medeni Usul Hukukunda Yargılamanın Hızlandırılması ve Adalete Erişim Hakkı Bakımından Çevrimiçi Yargılama ve Yapay Zekânın Kullanımı”, Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, 29.1, 2023, p. 530-573.
39. KARADENİZ, Salih: “Avrupa Birliği Yapay Zekâ Kanunu’nun Risk Grupları ve İlgililerin Yükümlülükleri Bağlamında İncelenmesi”, Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 29.1, 2025, p. 307-366.
40. KARADENİZ, Salih: “Medeni Yargılamada Yapay Zekâ Kullanımı: Hâkim Yapay Zekâ, Faydaları ve Sakıncaları Üzerine Bir Değerlendirme”, KAYA, Serkan (Ed.), Gelişen Teknolojilerin Medeni Usul Hukukuna Etkileri, Seçkin, 2023, p. 205-238.
41. KASAP, Atilla: “Güncel Gelişmeler Işığında Türk Hukukunda Yapay Zekâ Varlıkları ve Hukuki Kişilik”, Türk-Alman Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 4.2, 2022, p. 485-556.
42. KAYA, Mehtap Özgenç: “Yapay Zekâ’nın Hukuki Kişiliği ve Rızasının Anlamı (Cinselliğe Rıza ve Evlenme Hakkı Bağlamında)”, Social Mentality and Researcher Thinkers Journal (SMART JOURNAL), 10.5, 2024, p. 780-792.
43. KAYIRAN, Hüseyin Fırat: “Yapay Zekâ ve Yapay Zekânın Hukuki Sorumluluğu”, Türk Yönetim ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 1.1, 2020, p. 56-74.
44. KILIÇARSLAN, Seda Kara: “Yapay Zekânın Hukuki Statüsü ve Hukuki Kişiliği Üzerine Tartışmalar”, Yıldırım Beyazıt Hukuk Dergisi, 2, 2019, p. 363-389.
45. KÖKEN, Enes: “Yapay Zekânın Cezai Sorumluluğu”, Türkiye Adalet Akademisi Dergisi, 47, 2021, p. 247-286.
46. KÜÇÜK, Emin Seyyid: “Yapay Zekâ Varlıklarının Hukuki Statüsü Üzerine Disiplinler Arası Bir Muhakeme”, Bilişim Hukuku Dergisi, 6.1, 2024, p. 198-269.
47. LIU, Bing: Sentiment Analysis: Mining Opinions, Sentiments, and Emotions, Cambridge University Press, 2020.
48. MIKHAYLOV, Slava Jankin/ESTEVE, Marc/CAMPION, Averill: “Artificial Intelligence for the Public Sector: Opportunities and Challenges of Cross-Sector Collaboration”, Philosophical Transactions of the Royal Society A: Mathematical, Physical and Engineering Sciences, 376.2128, 2018, p. 20170357.
49. MONTASARI, R.: “National Artificial Intelligence Strategies: A Comparison of the UK, EU and US Approaches with Those Adopted by State Adversaries”, Countering Cyberterrorism, Advances in Information Security, C. 101, Springer, Cham, 2023.
50. NAY, John, Natural Language Processing and Machine Learning for Law and Policy Texts (April 7, 2018). Nay, J. (2021) “Natural Language Processing for Legal Texts.” In D. M. Katz, R. Dolin & M. Bommarito (Eds.), Legal Informatics. Cambridge University Press. (Accessed: 02 March 2025), http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.3438276 New Jersey Algorithmic Accountability Act, (Accessed: 28 February 2025), https://www.billtrack50.com/BillDetail/1127840.
51. ÖZEKES, M. (Ed.): Dijital Çağda Medeni Yargı, Adalet Yayınevi, 2022.
52. PANG, Bo/LEE, Lillian: “Opinion Mining and Sentiment Analysis”, Foundations and Trends in Information Retrieval, 2.1-2, 2008, p. 1-135.
53. PAR, Selahattin: “Yapay Zekânın Sağlık Alanında Kullanımı ve Hukuki Statüsü”, International Anatolia Academic Online Journal Social Sciences Journal, 10.2, 2024, p. 179-196. Removing Barriers to American Leadership in Artificial Intelligence, Federal Register, (Accessed: 10 February 2025), https://www.federalregister.gov/documents/2025/01/31/2025-02172/removing-barriers-to-american-leadership-in-artificial-intelligence.
54. SAĞLAM, İlyas/GİRGİN, Emre: “Yapay Zekâ ve Sözleşme Dışı Kusursuz Sorumluluk”, Antalya Bilim University Law Review, 10.19, 2022, p. 37-87.
55. SELANİK, Atakan Adem: “Adam Çalıştıranın Sorumluluğu Kapsamında Yapay Zekâ Robotun Sorumluluğu ve Sigortalanması Hususunun Değerlendirilmesi”, Türkiye Adalet Akademisi Dergisi, 50, 2022, p. 335-364.
56. STANİSZ, Tomasz/KWAPİEŃ, Jarosław/DROŻDŻ, Stanisław: “Linguistic data mining with complex networks: A stylometric-oriented approach”, Information Sciences, 482, p. 301-320.
57. ŞAHİN, Gizem Özkan/ŞAHİN, Çağatay: “Yapay Zekâlı Varlıklara Elektronik Kişilik Modeli Tanınmasına İlişkin Eurobotics Raporu ve Fikri Mülkiyet Sorunu Bağlamında Meseleye Yaklaşım”, İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 13.1, p. 110-128.
58. ŞENTÜRK, Candide: “Ceza Muhakemesi Hukuku Özelinde Yargıda Dijitalleşme”, Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 25.2, 2021, p. 755-785.
59. TUTAN, Ercan: “Yapay Zekânın İdari Yargıda Kullanılması”, Bilişim Hukuku Dergisi, 6.2, 2024, p. 410-507.
60. UK National AI Strategy, UK Goverment, (Accessed: 28 February 2025), https://assets.publishing.service.gov.uk/media/614db4d1e90e077a2cbdf3c4/National_AI_Strategy_-_PDF_version.pdf. YILMAZ, Gizem: “Yapay Zekânın Yargı Sistemlerinde Kullanılmasına İlişkin Avrupa Etik Şartı”, Marmara Üniversitesi Avrupa Araştırmaları Enstitüsü Avrupa Araştırmaları Dergisi, 28.1, 2020, p. 27-55.
61. YÜKSEL, Armağan Ebru Bozkurt: “Avrupa Komisyonu’nun Yapay Zekâ Tüzük Teklifi’ne Genel Bir Bakış”, Türkiye Adalet Akademisi Dergisi, 51, 2022, p. 19-46.
62. YÜNLÜ, Semih: “Üretici Yapay Zekâ Kaynaklı Norm ve Kişi Bazlı Hukuki Sorumluluk”, Adalet Dergisi, 72, 2024, p. 501-542.
63. ZEYTİN, Zafer/GENÇAY, Eray: “Hukuk ve Yapay Zekâ: e-Kişi, Mali Sorumluluk ve Bir Hukuk Uygulaması”, Türk-Alman Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 1.1, 2019, p. 39-70.