YABANCILARIN YATIRIM YOLUYLA TÜRK VATANDAŞLIĞI KAZANMALARININ HUKUKİ YÖNDEN DEĞERLENDİRİLMESİ VE YENİ MODEL ÖNERİSİ

Öz

Yabancıların yatırım yoluyla Türk vatandaşlığını kazanması, 2016 yılında Türk Vatandaşlığı Kanunu m. 12/1’e yeni bir bent eklenmesiyle Türk hukukunda yer almıştır. Bu bent kapsamında belirli şartları sağlayan yatırımcılar ve turkuaz kart sahibi kişilerle bu kişilerin eşine ve Kanun’da belirtilen çocuklarına kolaylaştırılmış yoldan Türk vatandaşlığını kazanma imkânı tanınmıştır. Bu yolla vatandaşlığın kazanılması için yapılması gereken yatırımın türü ve miktarı Türk Vatandaşlığı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik’te düzenlenmiştir. Bu Yönetmelik çeşitli tarihlerde değişikliklere uğramıştır. Bu değişikliklerle yeni yatırım türleri eklenmiş ve yapılması gereken yatırımlar miktar yönünden değişikliğe uğramıştır. Yatırımların miktarına ilişkin yapılan değişikliklerde genel eğilim -bir defasında arttırılmış olsa da- miktarların düşürülmesi yönünde olmuştur. Gerek Kanun’da gerekse Yönetmelik’te yer alan düzenlemede belirsizlikler bulunması ve mevcut düzenleme kapsamındaki uygulama doktrinde eleştirilmektedir. Bu kapsamda çalışmamızda yatırım yoluyla vatandaşlık kazanılmasına ilişkin genel açıklamalara yer verildikten sonra Türk hukukundaki bu konuya ilişkin düzenleme hukuki yönden değerlendirilecek ve sonucunda eksiklikleri gidermek amacıyla yeni bir model önerisinde bulunulacaktır. 

Anahtar Kelimeler

• Türk Vatandaşlığının Kazanılması
• Yatırım Yoluyla Vatandaşlık
• İstisnai Vatandaşlık
• Yatırım
• Vatandaşlık

LEGAL EVALUATION OF FOREIGNERS ACQUIRING TURKISH CITIZENSHIP THROUGH INVESTMENT AND A NEW MODEL SUGGESTION

Öz

The acquisition of Turkish citizenship by foreigners through investment was introduced into Turkish law in 2016 with the addition of a new subparagraph to Article 12/1 of the Turkish Citizenship Law. Under this subparagraph, investors and Turquoise Card holders who meet certain conditions and their spouses and children specified in the Law are granted the opportunity to acquire Turkish citizenship in an easy way. In this way, the type and amount of investment required to acquire citizenship is regulated in the Regulation on the Implementation of the Turkish Citizenship Law. This Regulation has been amended on various occasions. These amendments have introduced new types of investments and altered the required investment amounts. Regarding changes to investment amounts, the general trend has been toward reductions—even though there was a one-time increase. The ambiguities in both the Law and the Regulation and the practice under the current regulation are criticized in the doctrine. In this context, our study will provide general explanations on citizenship by investment, then evaluate the regulation on this issue in Turkish law from a legal perspective and propose a new model in order to overcome the deficiencies. 

Anahtar Kelimeler

• Acquisition of Turkish Citizenship
• Citizenship by Investment
• Exceptional Citizenship
• Investment
• Citizenship

Kaynakça

1. ADIM, Leila: “Between Benefit and Abuse: Immigrant Investment Programs”, Saint Louis University Law Journal, C. 62, S. 1, 2017, s. 121-136.
2. AKBULUT, Emre: Türk İdare Hukukunda Kanunî İdare İlkesi, İstanbul, 2013.
3. AKYILMAZ, Bahtiyar/SEZGİNER, Murat/KAYA, Cemil: Türk İdare Hukuku, 19. Baskı, Ankara, 2025.
4. ARMSTRONG, Chris: The Price of Selling Citizenship, Bauböck, Rainer (Editör), Debating Transformations of National Citizenship, IMISCOE Research Series, 2018.
5. AY, Hakkı M.: “Yatırım Teşviklerinin Sabit Sermaye Yatırımları Üzerindeki Etkisi”, 2005 Selçuk Üniversitesi Karaman İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi C. 5, S. 2, s. 176-184. AYBAY, Rona: “Millî Güvenlik Kavramı ve Millî Güvenlik Kurulu”, Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, C. 33, S. 1, 1978.
6. AYBAY, Rona/ÖZBEK, Nimet/ERSEN PERÇİN, Gizem: Vatandaşlık Hukuku, Ankara, 2019.
7. BARAN ÇELİK, Neşe: “Güncel Gelişmeler Işığında Türk Vatandaşlığının İstisnai Haller Kapsamında Kazanılması”, TBB Dergisi, S. 130, 2017, s. 357-418.
8. BARBULESCU, Roxana: Global Mobility Corridors for the Ultra-Rich. The Neoliberal Transformation of Citizenship, Bauböck, Rainer (Editör), Debating Transformations of National Citizenship, IMISCOE Research Series, 2018.

9. BAUBÖCK, Rainer: Summary: Global, European and National Ques-tions About the Price of Citizenship (Should Citizenship be for Sale?), Bauböck, Rainer (Editör), Debating Transformations of National Citizenship, IMISCOE Research Series, 2018.
10. BAYATA CANYAŞ, Aslı: “Yabancı Gerçek Kişiler Lehine Türkiye’deki Taşınmazlar Üzerinde Kat İrtifakı Tesisi ve Kat irtifakı Tesisinin Türk Vatandaşlığı Kazanmaya Etkisi”, Uyuşmazlık Mah-kemesi Dergisi, Y. 8, S. 16, 2020, s. 91-109.
11. ÇAKIR, Kutlu: Devlet Yatırım Destekleri ve Kalkınma Bankacılığının Reel Sektör Üretken Sabit Sermaye Yatırımlarıyla İlişkisi: Tür-kiye’de 1990-2009 Döneminin Bağıntısal Analizi, Yayımlanmamış Doktora Tezi, Marmara Üniversitesi Bankacılık ve Si-gortacılık Enstitüsü, İstanbul, 2012.
12. ÇALIŞKAN, Zeynep: “Yabancı Yatırımların Teşviki: Turkuaz Kart Uy-gulaması ve Bazı Ülkelerdeki Benzer Düzenlemeler”, T.C. Maltepe Üniversitesi, Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 15, S. 2, 2016, s. 55-88.
13. ÇELİK, Fatma Elif: “Evlenme Yolu ile Türk Vatandaşı Olma Taleple-rinden Doğan Uyuşmazlıklara İlişkin
14. Yargılamalarda Milli Güvenlik ve Kamu Düzeni Kıstası”, TAAD, C. 13, S. 49, 2022, s. 389-424.
15. ÇELİKEL, Aysel/ÖZTEKİN GELGEL Günseli: Yabancılar Hukuku, 25. Baskı, İstanbul, 2020.
16. DAĞ, Mehmet/ÇELİK, Muhammet: “Yatırım Teşvikleri Nedir? Kavram ve Kapsamı Üzerine Bir Değerlendirme”, Bitlis Eren Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, C. 7, S. 2, 2018, s. 863-875.
17. DAĞDELEN, Nuh: İşletmelerde Yatırım Kararlarının Değerlendirilmesi Gazbeton Sanayi Uygulaması, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Sakarya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sakarya 2001.
18. DARDAĞAN KİBAR, Esra: Türk Vatandaşlık Mevzuatı ve Güncel Gelişmeler Işığında Vatandaşlığın Kanuniliği İlkesi, Doğan, Vahit/Yılmaz, Alper Çağrı/ Ayhan İzmirli, Lale (Editörler), Antalya Bilim Üniversitesi Hukuk Fakültesi Milletlerarası Özel Hukukta Güncel Meseleler Sempozyumu, Ankara, 2019.
19. DOĞAN, Vahit/YILMAZ, Alper Çağrı/AYHAN İZMİRLİ, Lale: Türk Vatandaşlık Hukuku, 19. Baskı, Ankara, 2023.
20. DÜLGER, Ahmet: “Taşınmaz Satın Alınmasıyla Türk Vatandaşlığının İstisnai Yoldan Kazanılmasında Değerleme
21. Raporu ve Uygun-luk Belgesi Alınması”, İnÜHFD, C. 16, S. 1, 2025, s. 167-180.
22. DŽANKIĆ, Jelena: “Immigrant Investor Programmes in The European Union (EU)”, Journal of Contemporary European Studies, C. 26, S. 4, 2018, 1-17 (Immigrant Investor Programmes).
23. DŽANKIĆ, Jelena: The Maltese Falcon, or: My Porsche For a Passport, Bauböck, Rainer (Editör), Debating Transformations of Natio-nal Citizenship, IMISCOE Research Series, 2018 (The Maltese Falcon).
24. DŽANKIĆ, Jelena: “The Pros and Cons of Ius Pecuniae: Investor Citi-zenship in Comparative Perspective”, EUI Working Papers, Robert Schuman Centre for Advanced Studies, EUDO Citi-zenship Observatory, RSCAS, (2012/14) (Ius Pecuniae).
25. ERDEM, B. Bahadır: Türk Vatandaşlık Hukuku, 9. Baskı, İstanbul, 2022.
26. ERKAN, Mustafa: “Türk Vatandaşlığı Kanununda 7039 Sayılı Kanun ile Yapılan Değişikliklerin İncelenmesi”, PPIL, C. 39, S. 2, 2019, s. 415-46 (7039 Sayılı Kanun).
27. ERKAN, Mustafa: “Türk Vatandaşlığı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmeliğin 72/5. Maddesinin Kanunilik İlkesi ve Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması Bağlamında Değer-lendirilmesi”, Bahçeşehir Üniversitesi
28. Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 14, S. 175, 2019, s. 329-326 (Kanunilik İlkesi).
29. ERKAN, Mustafa: Türk Vatandaşlığının Sonradan Kazanılmasında “Milli Güvenlik” ve “Kamu Düzeni” Kavramlarının İncelenmesi, Doğan, Vahit/Yılmaz, Alper Çağrı/Ayhan İzmirli, Lale (Edi-törler), Antalya Bilim Üniversitesi Hukuk Fakültesi Milletlerarası Özel Hukukta Güncel Meseleler Sempozyumu, Ankara, 2019 (Milli Güvenlik ve Kamu Düzeni).
30. ERTEN, Rifat: “Türk Vatandaşlığı Kanunu Tasarısı’nın Türk Vatan-daşlığının Kazanılmasına İlişkin Hükümleri”, Ankara Barosu Dergisi, C. 66, S. 4, 2008, s. 36-61 (Türk Vatandaşlığı Kanu-nu).
31. ERTEN, Rifat: “Türk Vatandaşlığının Yeniden Kazanılması Yollarında Aranan Ortak Şart: Millî Güvenlik Bakımından Engel Teşkil Edecek Bir Hâli Bulunmamak”, PPIL, C. 40, S. 2, 2020, s. 1351-1371 (Millî Güvenlik).
32. ESPEJO, Paulina Ochoa: What Money Can’t Buy: Face-to-Face Coope-ration and Local Democratic Life, Bauböck, Rainer (Editör), Debating Transformations of National Citizenship, IMISCOE Research Series, 2018.
33. GANIYEVA, Salimya: “Türk ve Kazak Hukukunda Yabancı Yatırımla-rın Teşviki”, Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 21, S. 1, 2019, s. 83-137.
34. GANIYEVA, Salimya: Türk Hukukunda Özel Statülü (İmtiyazlı) Ya-bancılar, Ankara, 2024 (İmtiyazlı).
35. GÖLCÜKLÜ, İlyas: “Güncel Gelişmeler Işığında Yatırım Yoluyla Türk Vatandaşlığının Kazanılması: Problemler ve Çözüm Önerileri”, PPIL, C. 40, S. 1, 2020, s. 125-141.
36. GÜÇLÜOĞLU, Ümmühan Merve: Türkiye İstihdam Analizi ve Bazı Makroekonomik Değişkenlerin İstihdam Üzerindeki Etkisi, Uzmanlık Tezi, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Türkiye İş Kurumu Genel Müdürlüğü, Ankara, 2017.
37. GÜNGÖR, Gülin: Tabiiyet Hukuku, Gerçek Kişiler-Tüzel Kişiler-Şeyler, 12. Baskı, Ankara, 2024.
38. ERDOĞAN, Burcu İrge: “According to the Turkish Citizenship Law No. 5901 Evaluation of The Polygamy Problem in
39. Acquiring Turkish Citizenship Through Investment with the Recent Deci-sion of the 2nd Civil Chamber of the Supreme Court of Verdict Dated 04.26.2022”, NEÜHFD, C. 7, S. 1, 2024, s. 224-240.
40. KALABALIK, Halil: İdare Hukuku Dersleri Cilt II, 6. Baskı, Ankara, 2024.
41. KALM, Sara: “The Business of Citizenship: Investment Citizenship Firms in Global Governance”, Global Society, C. 37, S.1, 2023, s. 68-92.
42. KARADAŞ, Bekir: Kamu Sabit Sermaye Yatırımlarının Özel Sektör Yatırımları Üzerine Etkisi: Türkiye Örneği, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İnönü Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitü-sü, Malatya 2019.
43. KAVLAK, Bengül: “Uluslararası İşgücü Kanunu ile Getirilen Bir Yeni-lik: Turkuaz Kart”, YBHD, S. 2, 2019, s. 337-362.
44. KAYA, Talat: “Dünyadaki Örnekler Işığında Yatırım Yoluyla Vatan-daşlık Uygulamasına Eleştirel Bir Bakış”, İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 12, S. 1, 2021, s. 115-132.
45. KAYA ÜLKEN, Cansu: Türk Vatandaşlığının Sonradan Kazanılması-nın Düzenlenme Mahiyeti ve Türk Vatandaşlığının İstisnai Yoldan Kazanılması Yolunun Bu Kapsamda Değerlendirilmesi, Tiryakioğlu, Bilgin/Aygün, Mesut/Altıparmak Elmas, A. Kübra/Kaya Ülken, Cansu/Uslu Yiğit, G. Banu (Editörler), Cumhuriyetin Yüzüncü Yılında Milletlerarası Özel Hukuk Kongresi, Eskişehir 18-20 Ekim 2023 Kongre Bildirileri ve Tartışmalar, Ankara 2023.
46. KAYALI Didem: “Etkili Vatandaşlık İlkesi ile Yatırım Yoluyla Vatan-daşlık Programları Üzerine Bazı Düşünceler”, PPIL, C. 43, S. 1, 2023, s. 105-137.
47. KOCHENOV, Dimitry: Citizenship for Real: Its Hypocrisy, Its Ran-domness, Its Price, Bauböck, Rainer (Editör), Debating Trans-formations of National Citizenship, IMISCOE Research Series, 2018.
48. NOMER, Ergin: Türk Vatandaşlık Hukuku, 30. Baskı, İstanbul, 2022.
49. ÖZBEK HADİMOĞLU, Nimet: “Comparatıve Study on Citizenship by Investment: Example of Turkey”, Süleyman Demirel Üniversi-tesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 11, S. 2, 2021, s. 3-19.
50. ÖZCAN, Burcu/PEKER, Ayşe Esra: “Özel Sektör Yatırımlarının Belir-leyenleri Üzerine Bir Analiz: Türkiye Örneği”, Dicle Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, C. 8, S. 16, 2018, s. 150-166.
51. ÖZKAN, Işıl: “Vatandaşlık Satılabilir Bir Şey Midir?”, Uluslararası Sanat Kültür ve İletişim Dergisi, C. 1, S. 1, 2018, s. 53- 78.
52. ÖZPINAR, Şansel/DEMİR, Öznür/KESKİN, Sabiha: “Türkiye’de İs-tihdamın Yapısının Değerlendirilmesi (2000- 2010)”, Sosyal ve Beşeri Bilimler Dergisi, C. 3, S. 2, 2011, s. 133-142.
53. ÖZTÜRK, Necla: Yatırım Yoluyla İkamet Etme ve Vatandaşlık Ka-zanma, 1. Baskı, İstanbul, 2022.
54. RAUL, Magni-Berton: Citizenship for Those who Invest into the Future of the State is Not Wrong, the Price Is the
55. Problem, Bauböck, Rainer (Editör), Debating Transformations of National Citi-zenship, IMISCOE Research Series, 2018.
56. SHACHAR, Ayelet: Citizenship For Sale?, Shachar, Ayelet/Bauböck, Rainer/Bloemroad, Irene/Vink, Maarten
57. (Editörler), The Oxford Handbook of Citizenship, 2017 (Citizenship).
58. SHACHAR, Ayelet: “Unequal Access: Wealth as Barrier and Accelera-tor to Citizenship”, Citizenship Studies, C.25, S.4, 2021, s. 543-563 (Unequal Access).
59. SHACHAR, Ayelet: Dangerous Liaisons: Money and Citizenship (Sho-uld Citizenship be for Sale?), Bauböck, Rainer (Editör), Deba-ting Transformations of National Citizenship, IMISCOE Rese-arch Series, 2018 (Money and Citizenship).
60. SPIRO, Peter J.: Cash-for-Passports and the End of Citizenship (Sho-uld Citizenship be for Sale?) Bauböck,
61. Rainer (Editör), Debating Transformations of National Citizenship, IMISCOE Rese-arch Series, 2018.
62. SUMPTION, Madeleine/HOOPER, Kate: “Selling Visas and Citizens-hip Policy Questions from the Global Boom in Investor Immig-ration”, Washington DC: Migration Policy Institute, 2014.
63. SURAK, Kristin: “Do Passports Pay Off? Assessing the Economic Outcomes of Citizenship by Investment
64. Programs”, Journal of Ethnic and Migration Studies, 2024.
65. ŞENER, Sefer, Makro İktisat, (İstanbul Üniversitesi Açık ve Uzaktan Eğitim Fakültesi)
66. https://vdocuments.mx/makro-ktsat-stanbul-oenverstes-aik-ve-uzaktan-etm-fakoeltes.html?page=1 (Erişim Tarihi: 03.07.2023).
67. ŞİT KÖŞGEROĞLU, Banu: “İstisnai Yoldan Vatandaşlığın Kazanıl-masına İlişkin Genel Esaslar ve Son Değişiklikler Çerçevesinde Türk Vatandaşlığının İstisnai Yoldan Kazanılması”, Hacettepe HFD, C. 1, S. 7, 2017, s. 166-198.
68. TİRYAKİOĞLU, Bilgin: Yeni Türk Vatandaşlığı Kanunu’nun Eleştirel Analizi, Vatandaşlık, Göç, Mülteci ve Yabancılar Hukukundaki Güncel Gelişmeler Uluslararası Sempozyum Bildirileri 15 ve 16 Mayıs 2009 Anadolu Üniversitesi (Eskişehir), Ankara, 2009.
69. TOKSOY, Gökçen Elif: Yatırım Yoluyla Vatandaşlık Kazanılmasında Eş ve Çocukların Durumu, Karşılaşılan Problemler, Tiryakioğ-lu, Bilgin/Aygün, Mesut/Altıparmak Elmas, A. Kübra/Kaya Ülken, Cansu/Uslu Yiğit, G. Banu (Editörler), Cumhuriyetin Yüzüncü Yılında Milletlerarası Özel Hukuk Kongresi, Eskişehir 18-20 Ekim 2023 Kongre Bildirileri ve Tartışmalar, Ankara 2023.
70. TÖRE, Nazlı: “Yatırım Yoluyla İkamet ve Vatandaşlık”, Türkiye Ada-let Akademisi Dergisi, C. 11, S. 39, 2019, s. 83-108.
71. TURAN, Turgut/TANRIBİLİR, Feriha Bilge: Vatandaşlık Hukuku, 4. Baskı, Ankara, 2017.
72. TÜRKAN, Yavuz: “Nanoteknoloji Yatırımları ve Yatırım Modelleri”, Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, C. 5, S. 10, 2015, s. 79-116.
73. USLU YİĞİT, Gülser Banu: Türk Vatandaşlığının İstisnai Yoldan Ka-zanılması, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara, 2022 (İstisnai).
74. USLU YİĞİT, Gülser Banu: Türk Vatandaşlık Kanunu m. 12/1-b Kap-samında Kazanılan Vatandaşlığın Eşlerin ve
75. Çocukların Va-tandaşlığına Etkisi Üzerine Bir Değerlendirme, Barış TEKSOY (Editör), Mülkiye Vatandaşlık Hukuku Sempozyumu Bildiri Özetleri Kitabı, Ankara Üniversitesi Yayınları: 809, A.Ü. Siya-sal Bilgiler Fakültesi Yayınları: 646, 2023.
76. YARAR, Güven: Yabancıların Türkiye’de Taşınmaz Mal Edinmeleri, 2. Baskı, İstanbul, 2023.
77. YILMAZ, Alper Çağrı: “Mukayeseli Hukukta ve Türk Hukukunda Ya-tırımcı Vatandaşlık Olgusu: Ius Pecuniae”, Public and Private International Law Bulletin, C. 38, S. 1, 2018, s. 191-216 (Ius Pecuniae).
78. YILMAZ, Alper Çağrı: Vatandaşlığın Yatırım Yoluyla Kazanılmasında Fiili İkamet Şartı: Mukayeseli Hukuk ve Türk Hukuku Kap-samında Bir Değerlendirme, (Doğan, Vahit/Yılmaz, Alper Çağ-rı/ Ayhan İzmirli, Lale (Editörler),
79. Antalya Bilim Üniversitesi Hukuk Fakültesi Milletlerarası Özel Hukukta Güncel Meseleler Sempozyumu, Ankara, 2019 (İkamet Şartı).
80. YÜKSEK, Elif: Türk Vatandaşlığının Yatırım Yoluyla Kazanılması, Ankara, 2023.
81. https://www.sanayi.gov.tr/destek-ve-tesvikler/yatirim-tesvik-sistemleri/md9703011618 (Erişim Tarihi: 10.03.2025).
82. https://www.nvi.gov.tr/kurumlar/nvi.gov.tr/Duyurular/yabanciyatirimciturkvatandasligiislemadimlari.pdf (Erişim Tarihi: 10.03.2025).
83. https://ms.hmb.gov.tr/uploads/2020/02/T%C3%BCrk-Vatanda%C5%9Fl%C4%B1%C4%9F%C4%B1- Ba%C5%9Fvurular%C4%B1nda-Uygulanacak-Usul-ve-Esaslar.pdf (Erişim Tarihi: 10.03.2025).
84. https://www.mevzuat.gov.tr/File/GeneratePdf?mevzuatNo=19227&mevzuatTur=Teblig&mevzuatTertip=5 (Erişim Tarihi: 10.03.2025).
85. https://www.icisleri.gov.tr/kurumlar/icisleri.gov.tr/IcSite/strateji/raporlar/calisma- planlari/2019_Calisma_Plani.pdf (Erişim Tarihi: 09.03.2026).