ŞÜPHELİ VE SANIĞA HAKLARININ AÇIKLANMAMASI, DURUŞMALARIN YAKIN SAATLERE PLANLANMASI VE KARARIN ÖNCEDEN HAZIRLANMASI UYGULAMALARININ ADİL YARGILANMA HAKKI ÇERÇEVESİNDE DEĞERLENDİRİLMESİ

Öz

5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu, adil bir yargılamanın yürütülmesi maksadıyla bazı düzenlemelere yer vermiştir. Ancak uygulamada iş yükünün fazla olması nedeniyle Ceza Muhakemesi Kanunu’nda yer alan bazı düzenlemeler göz ardı edilmekte veya dikkate alınmakla birlikte tam manasıyla tatbik edilmesi güç hâle gelmektedir. Söz gelimi; şüpheli veya sanığa sahip olduğu hakların kendisine bildirilmemesi veya bildirilmekle birlikte bunun soyut kalıp açıklanmaması, duruşmaların birbirlerine yakın saatlere planlanması ve dolayısıyla sanık açısından zaman baskısının meydana gelmesi, hâkimin duruşma tarihinden önceki bir zaman diliminde karar metnini hazırlaması ve yapılacak olan son duruşmada söylenenleri dikkate almadan önceden hazırlamış olduğu metni kopyala-yapıştır yapmak suretiyle karar olarak yazması uygulamada yaşanan sorunlardan bazılarıdır. Çalışmamızda bu sorunların adil yargılanma hakkı çerçevesinde ele alınıp alınamayacağı, ele alınması hâlinde bunların adil yargılanma hakkına aykırı olup olmayacağı ayrı ayrı başlıklandırılmış ve değerlendirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Hakların Bildirilmesi
• Hakların Açıklanması
• Duruşma Saatinin Belirlenmesi
• Kararın Önceden Hazırlanması
• Adil Yargılanma Hakkı

THE EVALUATION OF THE FAILURE TO INFORM THE SUSPECT AND THE DEFENDANT OF THEIR RIGHTS, THE SCHEDULING OF HEARINGS AT CLOSE INTERVALS, AND THE ADVANCE PREPA-RATION OF THE JUDGMENT WITHIN THE FRAMEWORK OF THE RIGHT TO A FAIR TRIAL

Öz

The Code of Criminal Procedure No. 5271 has included some regulations in order to ensure a fair trial. However, in practice, due to the high workload, some of the regulations in the Code of Criminal Procedure are ignored or, although taken into consideration, are not fully implemented. For example, issues encountered in practice include the failure to inform the suspect or the defendant of their rights, or if informed, the explanation remaining unclear; scheduling hearings at closely spaced times thereby creating time pressure on the defendant; the judge preparing the judgment text prior to the hearing date and, during the final hearing, copying and pasting the pre-prepared text as the verdict without considering what is said at the hearing. In our study, whether these problems can be addressed within the framework of the right to a fair trial and, if so, whether they violate that right have been separately titled and assessed.

Anahtar Kelimeler

• Notification of Rights
• Explanation of Rights
• Scheduling of the Hearing
• Preparation of the Judgment in Advance
• Right to a Fair Trial

Kaynakça

1. AKBULUT, Olgun: “Adil Yargılanma Hakkı (AİHS m. 6)”, Galatasaray Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 1, S. 1, 2002, s. 175-207.
2. AKSOY İPEKÇİOĞLU, Pervin: “Gözaltında Alınan İfadenin Önem ve Delil Değeri”, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 57, S. 3, 2008, s. 51-82.
3. AKTEPE ARTIK, Sezin, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Kararları Işığında Türk Medeni Usul Hukuku Açısından Adil Yargılanma Hakkı, Yayımlanmış Doktora Tezi, İstanbul, Galatasaray Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2013.
4. AKTEPE ARTIK, Sezin: Medeni Usul Hukukunda Adil Yargılanma Hakkı, 1. Baskı, Ankara 2014.
5. AKYAZAN, Ahmet Emrah: “Miranda Hakları (Miranda v. Arizona 1966)” Türkiye Barolar Birliği Dergisi, C. 20, S. 71, 2007, s. 339-354.
6. ANAYURT, Ömer: Anayasa Hukuku (Temel Hukuk Dizisi), 5. Baskı, Ankara 2024. APİŞ, Özge: “Güncel Yargı Kararları ve Yasa Değişiklikleri Işığında İfade Alma ve Sorgu Sırasında Şüpheli/Sanığın Hakları”, Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, C. 25, S. 1, 2019, s. 53-85.
7. ARICAN, Mehmet: “Ceza Muhakemesi Hukukunda İfade Alma ve Sorgu”, Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 17, S. 1, 2009, s. 43-66. ARIK, Kemal Fikret: “İnsan Haklarının Milletlerarası Korunması (Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi Çerçevesinde) (Milletlerarası Korunma)”, Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, C. 15, S. 4, 1960, s. 113-150.
8. ARIK, Kemal Fikret: “Türk Hâkimi ve İnsan Hakları Sözleşmesi (İnsan Hakları Sözleşmesi)”, Adalet Dergisi, C. 53, S. 2, 1962, s. 109-127.

9. AVCI, Mustafa: “Sanığın Kolluk Tarafından Sorgulanmasında İnsan Hakları Bakımından Hakim Olan İlkeler”, Eskişehir Barosu Dergisi, S. 1, 2003, s. 57-60.
10. BARKHUYSEN, Tom/ van EMMERİK, Michiel: “Rechtsbescherming tegen de overheid en het EVRM”, Tijdschrift Voor Milieuschade En Aansprakelijkheidsrecht, C. 20, S. 4, 2006, s. 130-142.
11. BOGGS, Danny Julian: “The Right to a Fair Trial”, The University of Chicago Legal Forum, C. 1998, S. 1, 1998, s. 1- 24.
12. ÇETİN, Beytullah: Savunma Hakkının Kısıtlanması, 1. Baskı, Ankara 2018.
13. DEMİRBAŞ, Timur: Soruşturma Evresinde Şüphelinin İfadesinin Alınması, 7. Baskı, Ankara 2024.
14. DUTERTRE, Gilles: Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Kararlarından Örnekler, 1. Baskı, Strazburg 2003. DÜLGER, Murat Volkan/TAŞKIN, Şaban Cankat: Ceza Muhakemesi Hukuku, 2. Baskı, Ankara 2024.
15. DÜLGER, Murat Volkan: Ceza Muhakemesi Hukukunda Dışlama Kuralı ve Hukuka Aykırı Delillerin Uzak Etkisi (Zehirli Ağacın Meyvesi Öğretisi), 1. Baskı, Ankara 2014.
16. ERCAN, Mehmet Sercan: “Kovuşturma Evresinde Sanığın Hakları”, İstanbul Medipol Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 6, S. 1, 2019, s. 181-197.
17. GÖKCEN, Ahmet: “Ceza Muhakemesinde Son Karar (Hüküm) Devresi”, Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 6, S. 2, 2024, s. 1146-1175. GÖLCÜKLÜ, Feyyaz: “Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nde "Adil Yargılama”, Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, C. 49, S. 1, 1994, s. 199-234.
18. GÖZLER, Kemal: Anayasa Hukukunun Genel Esasları, 11. Baskı, Bursa 2019.
19. GÖZÜBÜYÜK, Abdullah Pulat: “Avrupa İnsan Hakları Divanı”, Adalet Dergisi, C. 53, S. 3-4, 1962, s. 240-242.
20. GÜNAY, Erhan: Savunma Hakkının Kısıtlanması, 3. Baskı, Ankara 2016.
21. Hâkimler ve Savcılar Kurulu 2024 Yılı Faaliyet Raporu (http://hsk.gov.tr/Eklentiler/1803202511582024-yili- faaliyet-raporu-pdf.pdf Erişim Tarihi: 02.04.2025).
22. HARRİS, David: “The Right to a Fair Trial in Criminal Proceedings as a Human Right”, The International and Comparative Law Quarterly, C. 16, S. 2, 1967, s. 352-378.
23. HAYDAR, Nuran: Susma Hakkı, 1. Baskı, Ankara 2019.
24. https://sozluk.gov.tr/
25. https://www.echr.coe.int/documents/d/echr/annual-report-2024-eng https://www5.tbmm.gov.tr/tutanaklar/KANUNLAR_KARARLAR/kanuntbmmc036/kanuntbmmc036/kanuntbm mc03606366.pdf
26. İNCE TUNÇER, Asuman: “Susma Hakkı Bağlamında Birtakım Ceza Muhakemesi İşlemlerinin Değerlendirilmesi”, Anadolu Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 4, S. 2, 2018, s. 355-379.
27. İNCEOĞLU, Sibel: İnsan Hakları Avrupa Mahkemesi Kararlarında Adil Yargılama Hakkı, 4. Baskı, İstanbul 2022. İNCEOĞLU, Sibel: Yargıcın Davranış İlkeleri, 1. Baskı, İstanbul 2008.
28. JULİCHER, Manon: “Het Recht op een Eerlijk Proces in het Evrm, het Handvest en… de Grondwet!”, Tijdschrift voor Constitutioneel Recht”, C. 2018, S. 1, 2018, s. 36-57. KARAKEHYA, Hakan: “Ceza Muhakemesinde Hakkaniyete Uygun Yargılanma Hakkına İlişkin Esaslar” (Hakkaniyet), Ombudsman Akademik, S. 1, 2014, s. 83-97.
29. KARAKEHYA, Hakan: “Ceza Muhakemesinde Sanığın Meramını Anlatabilme Hakkının Unsurları (Meramını Anlatabilme)”, Ceza Hukuku ve Kriminoloji Dergisi, C. 3, Sayı: 2, 2015, s. 199-226.
30. KARAKEHYA, Hakan: Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 6. Maddesi (Adil Yargılanma Hakkı) Bağlamında Ceza Muhakemesinde Duruşma (Duruşma), 1. Baskı, Ankara 2008.
31. KARAKEHYA, Hakan: Ceza Muhakemesi Hukuku (Muhakeme), 6. Baskı, Ankara 2024.
32. KAYAER, Nebahat: Ceza Muhakemesinde Hukuka Aykırı Delilin Değeri, 1. Baskı, Ankara 2024.
33. KAZAKER, Gözde : “Sanığın Son Söz Hakkına İlişkin Bir Yargıtay Ceza Genel Kurulu Kararı Üzerine Düşünceler”, Çukurova Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 4, S. 7, 2017, s. 53-73. KILINÇ, Bahadır: “A Trial to understand the Concept of Fair Trial”, Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, S. 35, 2016, s. 315-324.
34. KOCAOĞLU, Serhat Sinan: “Susma Hakkı”, Ankara Barosu Dergisi, S. 1, 2011, s. 29-58.
35. KOÇ, Coşkun: “Adil Yargılanma Hakkının Bir Unsuru Olarak Sanığın Duruşmada Hazır Bulunma Hakkı”, Antalya Bilim Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 9, S. 18, 2021, s. 407-429.
36. KOPARAN, Reşat: “Adil Yargılanma Hakkı”, Bursa Barosu Dergisi, C. 27, S. 73, 2003, s. 27-35.
37. KÖROĞLU, Saim: Ceza Yargılamasında Duruşma Süreci, 2. Baskı, Ankara 2025.
38. ÖZBEK, Veli Özer/DOĞAN, Koray/BACAKSIZ, Pınar: Ceza Muhakemesi Hukuku, 17. Baskı, Ankara 2024.
39. ÖZTÜRK, Bahri: Nazari ve Uygulamalı Ceza Muhakemesi Hukuku, 18. Baskı, Ankara 2024. PEKCANITEZ, Hakan: “Medeni Yargıda Adil Yargılama”, İzmir Barosu Dergisi, S. 2, 1997, s. 35-55.
40. POLAT, Kaan: “Türk Ceza Kanunu m. 61 Açısından Cezanın Belirlenmesi”, Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 6, S. 1, 2024, s. 569-629.
41. POWELL, Lewis Franklin: “The Right to a Fair Trial”, American Bar Association Journal, C. 51, S. 6, 1965, s. 534-538.
42. SCHAUER, Frederick: “The Miranda Warning”, Washington Law Review, C. 88, S. 1, 2013, s. 155-170.
43. SCHROEDER, Friedrich Christian/YENİSEY, Feridun/PEUKERT, Wolfgang: Ceza Muhakemesinde ‘Fair Trial’ İlkesi, 1. Baskı, İstanbul 1999.
44. SIRMA, Özge: “Ceza Muhakemesi Hukukunda Adil Yargılanma Hakkı”, İstanbul Kültür Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 7, S. 1, 2008, s. 93-111.
45. SUNGURTEKİN ÖZKAN, Meral/AYKUTALP, Aslı: Yargı Örgütü Hukuku, 2. Baskı, Ankara 2024. ŞAHİN, Cumhur/GÖKTÜRK, Neslihan: Ceza Muhakemesi Hukuku, 15. Baskı, Ankara 2024.
46. ŞEN, Ersan: Şüpheliyi Nitelikli Aydınlatma Yükümlülüğü, 2015 (https://www.haber7.com/yazarlar/prof-dr- ersan-sen/1670152-supheliyi-nitelikli-aydinlatma-yukumlulugu Erişim Tarihi: 05.04.2025). TANER, Fahri Gökçen: Ceza Muhakemesi Hukukunda Adil Yargılanma Hakkı Bağlamında Çelişme ve Silahların Eşitliği İlkesi, 2. Baskı, Ankara 2021.
47. TAŞKIN, Şaban Cankat: Ceza Muhakemesi Hukukunda Adil Yargılanma Hakkı Çerçevesinde Şüpheli ve Sanığın Susma Hakkı, 1. Baskı, Ankara 2024.
48. TELEKİ, Cristina: Due Process and Fair Trial in EU Competition Law, 1. Baskı, Leiden 2021.
49. TOPUZ, Gökçen/KONAN, Belkıs: “Geçmişten Günümüze Türk Hukukunda Hâkimin Tarafsızlığı”, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 66, S. 4, 2017, s. 763-794.
50. Türkiye İstatistik Kurumu Veri Portalı (https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Adrese-Dayali-Nufus-Kayit- Sistemi-Sonuclari-2024-53783 Erişim Tarihi: 02.04.2025). van DİJK, Pieter/VİERİNG, Marc: “Right to a Fair and Public Hearing”, “Theory and Practice of the European Convention on Human Rights”, Antwerpen-Oxford 2006, s. 511-650.
51. VİERİNG, Marc Leonard Wilhelmus Maria: Het Toepassingsgebied van artikel 6 EVRM, 1. Baskı, Zwolle 1994.
52. YENİSEY, Feridun/NUHOĞLU, Ayşe: Ceza Muhakemesi Hukuku, 12. Baskı, Ankara 2024.
53. YILDIRIM, Akif: “Anayasa Mahkemesi Uygulamasında Masumiyet Karinesi”, Uyuşmazlık Mahkemesi Dergisi, S. 9, 2017, s. 491-517.
54. ZOĞLAR, Burcu: Ceza Muhakemesi Hukukunda İspat Bakımından İfade ve Sorgu, Yayımlanmış Yüksek Lisans
55. Tezi, İstanbul, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2017.