CONDITIONS AND GROUNDS FOR PROVISIONAL ATTACHMENT OF CLAIMS ARISING FROM NEGOTIABLE INSTRUMENTS IN LIGHT OF JUDICIAL DECISIONS, AND AN ASSESSMENT WITH RESPECT TO POST-DATED CHEQUES

Öz

A proper assessment of provisional attachment requests concerning negotiable instrument claims requires regard for the fundamental principles of negotiable instruments law. Although parties on a negotiable instrument are jointly and severally liable, principal and recourse debtors differ in legal status. The arti-cle examines the requirement that collection be in concrete jeopardy and con-cludes that the principal debtor’s non-payment alone is insufficient to seek provisional attachment against all liable parties. Regarding provisional at-tachment against recourse debtors before maturity, both Article 257/2 of the Enforcement and Bankruptcy Law and Article 713 of the Turkish Commercial Code (TCC) are examined. The article examines whether provisional attach-ment may be sought based on post-dated cheques and argues that Article 713/2 of the TCC may be applied by analogy. It highlights importance of noti-fication requirement in Article 723 of TCC for protecting recourse debtors’ right to be heard and balancing interests in provisional attachment proceed-ings.

Anahtar Kelimeler

• provisional attachment
• cheque
• promissory note
• bill of exchange
• post-dated cheque

Yargı Kararları Işığında Kambiyo Senetlerinden Doğan Alacaklarda İhtiyati Haczin Şartları ve Sebepleri ile İleri Tarihli Çekler Bakımından Değerlendirilmesi

Öz

Kambiyo hukukuna hâkim temel ilkeler dikkate alınmaksızın, kambiyo alacaklarına ilişkin ihtiyati haciz taleplerinin sağlıklı biçimde değerlendirilmesi mümkün değildir. Zira kambiyo ilişkisi çerçevesinde borçlular müteselsil sorumluluk esasına tâbi olmakla birlikte, hukuki statüleri bakımından asıl borçlular ile müracaat borçluları arasında önemli farklılıklar bulunmaktadır. Çalışmada kambiyo alacağının tahsilinin somut olarak tehlikeye düşmesi şartının kapsamı değerlendirilmekte ve yalnızca senedin asıl borçlu tarafından ödenmemiş olmasının, tüm kambiyo borçluları hakkında ihtiyati haciz talep edilmesi için yeterli bir sebep teşkil edip etmediği değerlendirilmektedir. Vadeden önce başvuru borçlularına karşı ihtiyati haciz talebinin hukuki da-yanakları bakımından ise hem İİK m. 257/2 hükmü hem de TTK m. 713 hükmü analiz edilmektedir. Bunun yanı sıra ileri tarihli çeklere dayanılarak ihtiyati haciz talep edilip edilemeyeceği meselesi ele alınmakta ve TTK m. 713/2 hükmünün kıyasen uygulanmasının mümkün olup olmadığı incelenmektedir. Son olarak, müracaat borçlularının hukuki dinlenilme hakkının korunması amacıyla, TTK m. 723 uyarınca ihbar yükümlülüğünün ihtiyati haciz bakımından taşıdığı önem ortaya konulmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• ihtiyati haciz
• çek
• bono
• poliçe
• ileri tarihli çek

Kaynakça

1. AKKAYA, Tolga: İcra ve İflas Hukukunda İhtiyati Haciz Hakkındaki Mahkeme Kararlarına ve İhtiyati Haczin İnfazına Karşı Konulması, İstanbul 2024.
2. ARAS YEŞİLOVA, Ecehan /YEŞİLOVA, Bilgehan: “Çek Hukukuyla İlgili İki Yeni Düzenleme 5838 Sayılı Kanun’un 18 ve 32/XIX. Maddelerinin Getirdikleri”, TBB Dergisi, S. 82, Mayıs-Haziran 2009, s. 78-138. ARSLAN, Ramazan/YILMAZ, Ejder/TAŞPINAR AYVAZ, Sema/HANAĞASI, Emel: İcra ve İflâs Hukuku, 10. Baskı, Ankara 2024.
3. ARSLANLI, Halil: Ticari Senetler Dersleri, 2. Bası, İstanbul 1950.
4. AŞIK, İbrahim/ORUÇ, Yakup/TOK, Ozan/SAÇAR, Ömer Faruk/AŞİT, Recep: İcra ve İflâs Hukuku, 3. Baskı, Ankara 2024.
5. ATAHAN, Namık Kemal: “İhtiyati Haciz Müessesesinin Uygulamadaki Şekli”, Ankara Barosu Dergisi, S. 1, Y. 1973, s. 26-28.
6. ATALI, Murat/ERMENEK, İbrahim/ERDOĞAN, Ersin: İcra ve İflâs Hukuku, 8. Baskı, Ankara 2024.
7. AYTUĞAR, Bilge: “Çekte Rehin Cirosu ve Teminat Çeki Uygulaması”, Terazi Hukuk Dergisi, C. 15, S. 163, Mart 2020, s. 481-501.
8. BASLER KOMMENTAR ZUM BUNDESGESETZ ÜBER SCHULDBETREİBUNG UND KONKURS: Daniel Staehelin, Thomas Bauer, Franco Lorandi (Editörler), 3. Bası, Basel 2021. (BSK SchKG-BÖLÜM YAZARI)

9. BERKİN, Necmettin: İhtiyati Haciz, İstanbul 1962.
10. BİLGİLİ, Fatih/DEMİRKAPI, Ertan: Kıymetli Evrak Hukuku, 9. Basım, Bursa 2018.
11. ÇAMOĞLU, Ersin: Kıymetli Evrak Hukukunun Temel İlkeleri, İstanbul 2023.
12. ÇİFTÇİ, Pınar: İcra Hukukunda Menfaat Dengesi, Ankara 2010.
13. DEVELİ, Emine: “Kambiyo Senetlerinde Rehin Cirosu”, Sakarya Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 4, S. 2, Aralık 2016, s. 79-102.
14. DEYNEKLİ, Adnan/SALDIRIM, Mustafa: Öğretide ve Uygulamada İhtiyati Haciz, 3. Bası, Ankara 2011.
15. EREN, Fikret: Borçlar Hukuku Genel Hükümler, 29. Baskı, Ankara 2024.
16. ERİŞİR, Evrim: Geçici Hukukî Korumanın Temelleri ve İhtiyatî Tedbir Türleri, İstanbul 2013.
17. GENÇTÜRK, Muharrem: “Çek Kanununda Düzenlenen Yeni Sisteme Göre İleri Tarihli Çekler Üzerine Bir Değerlendirme”, Erzincan Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. XV, S. 1-2, 2011, s. 119-159.
18. HATİPOĞLU, Tahsin: İhtiyati Tedbir Yargılaması, İstanbul 2025.
19. HUNKELER, Daniel: Kurzkommentar Schuldbetreibungs- und Konkursgesetz, 3. Bası, Basel 2025. (KUKO SchKG-BÖLÜM YAZARI)
20. İYİLİKLİ, Ahmet Cahit: Tasarrufun İptali Davasında İhtiyati Haciz, Ankara 2024.
21. KAPANCI, Kadir Berk: Birlikte Borçlulukta Borçlular Arası İlişkiler, İstanbul 2014.
22. KARAYALÇIN, Yaşar: Ticaret Hukuku Dersleri, II. Ticari Senetler (Kambiyo Senetleri), Ankara 1957.
23. KARSLI, Abdurrahim: İcra ve İflas Hukuku Esasları, 4. Baskı, İstanbul 2022.
24. KAYIŞ, Ferhat: Kambiyo Senetlerinde İhtiyati Haciz, Ankara 2020.
25. KENDİGELEN, Abuzer: Çek Hukuku, 5. Bası, İstanbul 2019 (KENDİGELEN, Çek).
26. KENDİGELEN, Abuzer: Çatışan ve Yarışan Kararlar, Kendigelen, Abuzer/ Çonkar, Halil M./Zengin, İbrahim Çağrı/ Sönmez, Numan Sabit/ Tokcan, F. Pelin/ Kesici, Buğra (Hazırlayanlar), Yürürlüğünün 5. Yılında Yargıtay Kararları Işığında Türk Ticaret Kanunu Sempozyumu (Tebliğler ve Tartışmalar) 20 Ekim 2017, İstanbul 2018, s. 177-192.
27. KENDİGELEN, Abuzer/KIRCA, İsmail: Kıymetli Evrak Hukuku Genel Esaslar Kambiyo Senetleri, 9. Bası, İstanbul 2025.
28. KORKMAZ, Ramazan: Haksız İhtiyatî Tedbir ve İhtiyatî Hacizden Kaynaklanan Tazminat Davası, İstanbul 2020.
29. KOSTKIEWICZ, Jolanta Kren/VOCK, Dominik: Kommentar zum Bundesgesetz über Schuldbetreibung und Konkurs SchKG, 4. Bası, Zürich-Basel-Genf 2017. (SK SchKG-BÖLÜM YAZARI)
30. KÖROĞLU, Anıl/GÜNEY, Merve: “Alman Hukukunda Koruma Dilekçesi”, Medeni Usul Hukukunda Koruma Dilekçesi- Schutzschrift - Alman, İsviçre ve Türk Hukuku Perspektifinden, Atalı, Murat/Köroğlu, Anıl (Editörler), s. 35-58.
31. KURU, Baki: İcra ve İflas Hukuku El Kitabı, Tamamen Yeniden Yazılmış ve Genişletilmiş 2. Baskı, Ankara 2013.
32. MUŞUL, Timuçin: İcra ve İflâs Hukuku, 5. Baskı, C.I-II, Ankara 2013. (Muşul, C.Cilt Sayısı)
33. MUŞUL, Timuçin: “Kambiyo Senetlerine Dayanan Haciz Yoluyla Takip”, BATİDER, C. 7, S. 3, Haziran 1974, s. 605-645.
34. NARHIN, Özlem: Türk Hukukunda Vadeli (İleri) Tarihli Çek ve Bunun Hukuki Sonuçları, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İzmir 2021.
35. OĞUZMAN, M. Kemal/BARLAS, Nami: Medeni Hukuk, 30. Bası, İstanbul 2024.
36. OĞUZMAN, M. Kemal/SELİÇİ, Özer/OKTAY-ÖZDEMİR Saibe: Eşya Hukuku, 26. Bası, İstanbul 2024.
37. ÖZEKES, Muhammet: İcra İflas Hukukunda İhtiyati Haciz, Ankara 1999.
38. ÖZTAN, Fırat: Kıymetli Evrak Hukuku, Ankara 2024.
39. PEKCANITEZ, Hakan/ATALAY, Oğuz/SUNGURTEKİN ÖZKAN, Meral/ÖZEKES, Muhammet: İcra ve İflâs Hukuku Ders Kitabı, 11. Bası, İstanbul 2024.
40. PEKSÖZ, Vildan: “İsviçre Hukukunda Koruma Dilekçesi”, Medeni Usul Hukukunda Koruma Dilekçesi- Schutzschrift - Alman, İsviçre ve Türk Hukuku Perspektifinden, Atalı, Murat/Köroğlu, Anıl (Editörler), s. 59-78.
41. POROY, Reha/TEKİNALP, Ünal: Kıymetli Evrak Hukuku Esasları, Gözden Geçirilmiş ve Yeniden Yazılmış 22. Bası, İstanbul 2018.
42. POSTACIOĞLU, İlhan E./ALTAY, Sümer: İcra Hukuku Esasları, Güncelleştirilmiş Genişletilmiş 5. Baskı, İstanbul 2010.
43. REİSOĞLU, Seza: Çek Hukuku, Ankara 2011.
44. REİSOĞLU, Seza, Yeni Çek Kanunu ve Başlıca Uygulama Sorunları, 27-28 Kasım 2010, https://www.tbb.org.tr/bankacilik/konferans-sunumlari/yeni-cek-kanunu-ve-baslica-uygulama-sorunlari (Erişim Tarihi 25.12.2025).
45. SEROZAN, Rona/ENGİN, B. İlkay/ATAMER, Yeşim M.: Medeni Hukuk, 9. Bası, İstanbul 2022.
46. SEROZAN, Rona/BAYSAL, Başak/SANLI, Kerem Cem: Borçlar Hukuku Genel Bölüm, 8. Bası, İstanbul 2022.
47. SEVEN, Vural: Kambiyo Senetlerine (Poliçe, Bono, Çek) Dayanan İhtiyati Haciz Taleplerinde İhbar Mecburiyeti (TTK m. 635), Arkan, Sabih (Editör), Prof. Dr. Fırat Öztan’a Armağan, C. 2, Ankara 2010, s. 1899-1908 (SEVEN, İhbar Mecburiyeti).
48. SEVEN, Vural: “5838 Sayılı Kanun’un Çek Hukukuna Etkilerinin Değerlendirilmesi”, İzBD, Y. 73, S. 1, Ocak 2009, s. 97-111 (SEVEN, Çek).
49. ŞİMŞEK, Edip: “Kambiyo Senetlerine Dayanan İhtiyati Haciz”, Adalet Dergisi, S. 3-4, Mayıs- Haziran 1978, s. 207- 229.
50. TANRIVER, Süha: Medeni Usûl Hukuku, C.2, Yetkin Yayınları, Ankara 2021. (Tanrıver, C.II)
51. TEKİNAY, Selahattin Sulhi/AKMAN, Sermet/BURCUOĞLU, Haluk/ALTOP, Atilla: Borçlar Hukuku Genel Hükümler, 7. Baskı, İstanbul 1993.
52. TOK, Ozan: İtiraz Yargılamasının Kapsamı ve Önce Rehne Müracaat Zorunluluğunun İstisnalarının Söz Konusu Olması Hâlinde İhtiyati Haciz Talep Edilip Edilemeyeceği Sorunu, Budak, Ali Cem/ Karaaslan, Varol (Editörler), İlamat Torbası C.3, Mayıs 2023, s.121-146.
53. TOKCAN, F. Pelin: Kambiyo Senetlerinde Bedelin Farklı Şekilde Gösterilmesi (TK m. 676), Kendigelen, Abuzer/ Sorkun, Ahmet Furkan/ Aydın, Atakan (Hazırlayanlar), Yürürlüğünün 12. Yılında ve Yargıtay Kararları Işığında Türk Ticaret Kanunu Sempozyumu -VIII- (Tebliğler ve Tartışmalar) 1 Kasım 2024, İstanbul 2025, s. 217-268.
54. TORAMAN ÇOLGAR, Emek: “Çekin İptalinin Müracaat Hakkına Etkisi”, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, S. 73, C. 2, Y. 2024, s. 1483-1528.
55. TÜRKAY, Alican: İcra Hukukunda Ölçülülük İlkesi, Ankara 2023.
56. UYAR, Talih/UYAR, Alper: İcra Hukukunda Kambiyo Senetleri, 7. Baskı, Ankara 2024.
57. ÜLGEN, Hüseyin/HELVACI, Mehmet/KAYA, Arslan/NOMER-ERTAN, N. Füsun: Kıymetli Evrak Hukuku, İstanbul 2021.
58. ÜSTÜNDAĞ, Saim: İcra Hukukunun Esasları, 8. Baskı, İstanbul 2004.
59. YASAN, Mustafa: “Çek Kanunu Geçiçi m. 3 f. 1 Uyarınca Üzerinde Yazılı Düzenlenme Tarihinden Önce İbrazı Geçersiz Olan Çekin, Muhatap Banka Tarafından İşleme Konması (ve Özellikle Ödenmesi)”, TAAD, Y. 5, S. 19, Ekim 2014, s. 321-354.
60. YILDIRIM, Ali Haydar: “Türk Hukukunda Vadeli Çek (İleri Tarihli Çek) ve Bunun Doğurduğu Sonuçlara İlişkin Bazı Tespitler”, GÜHFD, C. XXI, S. 4, Ekim 2017, s. 91-129.
61. YILMAZ, Ejder: İcra ve İflâs Kanunu Şerhi, Ankara 2016.
62. YILMAZ, Ejder: Geçici Hukuki Himaye Tedbirleri, C. 1-2, Yetkin Yayınları, Ankara 2001. (YILMAZ, Geçici Hukuki Himaye C. Cilt Sayısı)