OBRUKLARIN NEDEN OLDUĞU ZARARLARDA İDARENİN SORUMLULUĞU MESELESİ VE İDARENİN OBRUK OLUŞUMUNU ÖNLEMEYE YÖNELİK GÖREVLERİ

Öz

Son yıllarda ülkemizde, özellikle Konya Kapalı Havzası’nda obrukların eskiye göre daha sık oluştuğu görülmektedir. Bu durum genellikle tarım arazilerinde zarara yol açmakla birlikte yakın zamanlarda iskân bölgelerini de tehdit etmeye başladığı gözlenmektedir. Günümüze kadar yaşanan obrukların genellikle taşınmazlar üzerinde maddi zararlara neden olduğu görülmekle birlikte, gerekli önlemler alınmadığı takdirde gelecekte ölüm ve yaralanma gibi cismani zararlara da yol açabileceği öngörülmektedir.

Obruklar, yeraltındaki eriyebilen kayaçların oluşturduğu boşlukların ani ya da kademeli olarak çökmesiyle meydana gelmekte; doğal sebeplerle birlikte aşırı yeraltı suyu kullanımı gibi antropojenik etkenlerle oluşabilmektedir.

Bu çalışma, obrukların neden olduğu zararlar bakımından idarenin sorumluluğuna gidilip gidilemeyeceğini incelemektedir. Bu kapsamda obruklarla ilgili bilimsel verilerden hareketle; idari davranış ve nedensellik bağının bulunup bulunmadığı, bu oluşumların öngörülebilir, önlenebilir ve dışsal olup olmadığı ve zarar görenin ve üçüncü kişinin kusuru meselesi, çok azı obruklarla, ekserisi diğer doğal afetlerle ilgili olan Fransız ve Türk yargı içtihatları ile idare hukuku doktrininin sorumluluk konusundaki görüşleri çerçevesinde kıyasen incelenmiştir. Çalışmanın son kısmında yer alan idarenin obruklara ilişkin görevleri, hizmet kusuru nedeniyle sorumluluğu tespit edebilmek amacıyla incelenmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Obruk
• İdarenin Sorumluluğu
• Hizmet Kusuru
• Mücbir Sebep
• Nedensellik bağı

Teşekkür

Bu çalışmamın hazırlanması aşamasında obruklarla ilgili jeolojik araştırmalarımda bana desteğini esirgemeyen Konya Teknik Üniversitesi Obruk Uygulama ve Araştırma Merkezi Müdürü Sayın Prof. Dr. Fetullah Arık'a teşekkür ederim.

AN EVALUATION OF ADMINISTRATIVE LIABILITY FOR DAMAGES CAUSED BY SINKHOLES

Öz

Sinkholes are forming more frequently in Türkiye, particularly in the Konya Closed Basin. While they generally damage agricultural land, they are now also threatening residential areas. Sinkholes have generally caused material damage to property, but they could also lead to physical harm in future unless precautions are taken.

Sinkholes form when soluble rock formations collapse, and this may be due to natural or human causes, such as extracting too much water.

This study examines whether the administration can be held liable for damage caused by sinkholes. Using scientific data on sinkholes, it examines the link between administrative conduct and resulting sinkhole damage; if sinkholes are predictable, preventable and external; and if the injured party's or a third party's negligence caused the damage. This has been compared to French and Turkish case law (mostly on other natural disasters) and administrative law doctrine on liability. The administration's duties on sinkholes, set out in the study's final section, have been examined for determining liability based on administrative fault.

Anahtar Kelimeler

• Sinkhole
• Administrative liability
• Service fault
• Relation of causality
• Force majeure

Kaynakça

1. AFAD Konya İl Müdürlüğü: Konya İl Afet Risk Azaltma Planı, 2021, https://konya.afad.gov.tr/kurumlar/konya.afad/E-Kutuphane/Il-IRAP-Planlari/KONYA-Il-IRAP-Plani-.pdf, ET. 23.03.2026.
2. AFAD Konya İl Müdürlüğü: Konya İlinde Obruk Alanlarının Araştırılması Projesi Konya 2023 (AFAD Çalıştay Çıktısı).
3. AFAD Konya İl Müdürlüğü: Obruk Temel Kılavuz, Konya 2023 (Temel Kılavuz).
4. AKYILMAZ, Bahtiyar/SEZGİNER, Murat/KAYA, Cemil: İdari Yargılama Hukuku, 11. Baskı, Ankara 2025.
5. ALICA, Süheyla: “Çevre Denetiminde İdarenin Sorumluluğu”, Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. XV, S. 4, 2011, s. 85-120.
6. ARIK, Fetullah: “Dünya’da ve Türkiye’de Obruk Oluşumları: Tanım, Sınıflandırma ve Oluşum Koşulları”, KAVAK, Osman/ HASPOLAT, Yusuf Kenan (ed.), Farklı Yaklaşımlarla Mineraller ve Doğal Taşlar, Ankara 2023, s. 121-155.
7. ARIK, Fetullah: Kontv söyleşisi, Neler Oluyor-Türkiyede Obruk Tehlikesi-Prof.Dr. Fetullah Arık-23 Eylül 2024, https://www.youtube.com/watch?v=V_JXiCnN-C0, ET. 06.07.2025.
8. ATAY, Ender Ethem/ODABAŞI, Hasan: İdarenin Sorumluluğu ve Tazminat Davaları, 2. Baskı, Ankara 2010.

9. AYAN, Mehmet: Borçlar Hukuku (Genel Hükümler), 7. Baskı, Konya 2012.
10. AZRAK, Ali Ülkü: “Deprem ve İdarenin Sorumluluğu”, Deprem ve Hukuk, İstanbul 2000, s. 50-53.
11. Birleşmiş Milletler Afet Risk Azaltma Uluslararası Ofisi: Sendai Afet Risk Azaltma Çerçevesi (2015-2030), https://uclg-mewa.org/uploads/file/748e86d91ae4409e9188794ddb6c004d/Sendai_TR.pdf, ET. 15.04.2026.
12. BOZYİĞİT, Recep/TAPUR, Tahsin: “Konya Ovası ve Çevresinde Yeraltı Sularının Obruk Oluşumlarına Etkisi”, Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, S. 21, 2009, s. 137-155.
13. CALÓ, Fabiana/NOTTI, Davide/GALVE, Jorge Pedro/ABDİKAN, Saygın/GÖRÜM, Tolga/PEPE, Antonio/BALIK ŞANLI, Füsun: “DInSAR-Based Detection of Land Subsidence and Correlation with Groundwater Depletion in Konya Plain, Turkey”, Remote Sensing, C. 9, S. 1, 2017, 83, https://doi.org/10.3390/rs9010083.
14. CEYLAN, Mahmut, “İdarenin Öngörme (Planlama) Faaliyeti ve Bu Faaliyetin Deprem Örneği Üzerinden Önemini Anlamak”, Çukurova Üniversitesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, 2023, S. 4, s. 116-134.
15. DARBAŞ, Güldemin: “Dünya ve Türkiye’de Afet Risk Azaltma Çalışmaları ve Bu Çalışmalarda Kadınların Yeri”, Mavi Gezegen, S. 32, 2024, s. 13-24.
16. Demirören Haber Ajansı: “Konya'dan sonra Aksaray'da da obruk oluşmaya başladı: Su çekilince kireç taşlarında çökme oluyor”, 14.11.2025, https://www.dha.com.tr/foto-galeri/konyadan-sonra-aksarayda-da-obruk-olusmaya-basladi-su-cekilince-kirec-taslarinda-cokme-oluyor-2758218, ET: 10.01.2026.
17. “Deprem ve Hukuk Yuvarlak Masa Toplantısı Sonuç Bildirgesi”, Deprem ve Hukuk, İstanbul 2000, s. 115-119.
18. DOĞRULUK, Ahmet Doğan: Çoklu Afet ve Biyoklimatik Değerlendirmeler ile Uygun Yerleşim Alanlarının Belirlenmesi, Yayımlanmamış Doktora Tezi, Necmettin Erbakan Üniversitesi, Konya 2024.
19. DURAN, Lütfi, İdare Hukuku Ders Notları, İstanbul 1982.
20. DURMUŞ, Fatih, İdarenin Öngörme ve Alternatif Üretme Faaliyeti Hakkında İnceleme: “Düşünülemezi Düşünmek”, Düzce Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 2023, 13, S. 2, s. 285-307.
21. DÜREN, Akın: İdare Hukuku Dersleri, Ankara 1979.
22. Ekonomist: “Karaman'da yeraltı sularının çekilmesiyle obruk oluşumları artıyor”, 26.08.2025, https://www.ekonomist.com.tr/tarim/karaman-da-yeralti-sularinin-cekilmesiyle-obruk-olusumlari-artiyor-64280/1, ET: 10.01.2026.
23. ERKUT, Celal: “Deprem ve İdarenin Sorumluluğuna Danıştay’ın Yaklaşımı”, Deprem ve Hukuk, İstanbul 2000, s. 44-49.
24. ESEN, Adem: “Dirençli Şehirler Oluşturma ve Afet Zararlarını Azaltmada Kamu Yönetiminin Yeri”, Avrasya Dosyası Dergisi C. 14, S. 1, 2023, s. 8-88.
25. EVREN, Çınar Can: “İdarenin Sorumluluğunu Etkileyen Neden Olarak Mücbir Sebep”, Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 14, S. 1, 2010, s. 255-290.
26. GÖZLER, Kemal: İdare Hukuku, C. II, 3. Baskı, Bursa 2019.
27. GÜLAN, Aydın, “Güncellenmesi Gereken Bir Misyon: Danıştayın İstişari Görevleri”, 150. Yıl Danıştay ve İdari Yargı Günü Sempozyumu, Ankara 2018, s. 61-76.
28. GÜR, Necip Taha, “İdare ve Gelecek Yaklaşımı: İdarenin Gelecek Öngörüsünün İdari Faaliyetlerdeki Yeri ve Görünümü Hakkında Değerlendirmeler”, İdare Hukuku ve İlimleri Dergisi, S. 23, s. 95-113. (Öngörü)
29. GÜR, Necip Taha: İdarenin Özendirme ve Destekleme Faaliyetleri, İstanbul 2019. (Özendirme)
30. Hangley Aronchick Attorneys Obtain Victory for Solebury School, https://www.hangley.com/news/solebury-environmental, ET. 23.09.2025.
31. İçişleri Bakanlığı Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı: AFAD Sözlük, Açıklamalı Afet Yönetimi Terimleri Sözlüğü, 2022.
32. İçişleri Bakanlığı Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı: Türkiye Afet Risk Azaltma Planı: https://www.afad.gov.tr/turkiye-afet-risk-azaltma-plani-tarap, ET. 12.04.2026.
33. JONES, Cathleen E./BLOM, Ronald G.: “Bayou Corne, Louisiana, sinkhole: Precursory deformation measured by radar interferometry”, Geology, C. 42, S. 2, 2014, s. 111-114.
34. KADIOĞLU, Selma: “Obruklar: Oluşum Mekanizmaları ve Derin Yer Radarı Yöntemi ile Araştırma”, Ankara Üniversitesi Yerbilimleri Uygulama ve Araştırma Merkezi e-bülten, Yıl:2, S.1, 2025, s. 29-37.
35. KARAHANOĞULLARI, Onur: İdare Hukuku, 3. Baskı, Ankara 2025.
36. Konya Teknik Üniversitesi Obruk Uygulama ve Araştırma Merkezi: Obruklar Hakkında Bilgi: https://www.ktun.edu.tr/tr/Birim/Index/?brm=LI4ZaR6VzKx3bmsGxi2H4w==, ET: 06.07.2025. (KTÜN Obruk Merkezi, Obruklar Hakkında Bilgi.)
37. KUTLU GÜRSEL, Meltem: “Deprem ve İdarenin Sorumluluğu”, Türkiye Orta Doğu Amme İdaresi Dergisi, C. 32, S. 4, 1999, s. 15-27.
38. Mersin Haber: “Konya'da Kontrolsüz Yeraltı Suyu Kullanımının Bedeli Obruklar Oluyor”, 31.01.2026, https://www.mersinhaber.com/haber-konyada-kontrolsuz-yeralti-suyu-kullaniminin-bedeli-obruklar-oluyor/533387, ET: 05.02.2026.
39. MÜCAHİT KÜÇÜK, Çolpan: “Mücbir Sebep Bağlamında İdarenin Depremden Kaynaklanan Sorumluluğunun Değerlendirilmesi”, Başkent Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi C. 11, S. 2, Temmuz 2025, s. 645-689.
40. ONAR, Sıddık Sami: İdare Hukukunun Umumi Esasları, C. III, İstanbul 1966.
41. ORHAN, Osman: Uzaktan Algılama ve Coğrafi Bilgi Sistemleri ile Muhtemel Obruk Alanlarının Belirlenmesi, Doktora Tezi, Selçuk Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Konya 2018.
42. ÖZAY, İl Han: Günışığında Yönetim II Yargısal Korunma, İstanbul 2010.
43. ÖZCAN, Serdar: Taşkın ile İlgili Mevzuatın Değerlendirilmesi ve Yasal Boşluk Analizi Yapılması, Uzmanlık Tezi, Orman ve Su İşleri Bakanlığı, Ankara 2016, https://www.tarimorman.gov.tr/SYGM/Belgeler/TEZLER/SERDAR%20ÖZCAN.pdf, ET. 22.02.2026.
44. ÖZGÜLDÜR, Serdar: “İdarenin Hukuki Sorumluluğu ve Tam Yargı Davaları”, içinde: ÖZAY, İl Han, Günışığında Yönetim, İstanbul 2002, s. 705-784.
45. ÖZTOPRAK, Sezin: Kömür Ocaklarının Özel Hukuk Kişileri Tarafından İşletilmesi, Ankara 2015.
46. ÖZYÖRÜK, Mukbil: İdare Hukuku İdari Yargı Ders Notları, Ankara 1977. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı/Mevlâna Kalkınma Ajansı: Konya-Karaman Bölge Planı (TR52 Düzey 2 Bölgesi Bölge Planı) 2024-2028, Aralık 2022, https://www.mevka.org.tr/tr/page/bolge-planlari, ET. 08.10.2025.
47. SELEK, Hüseyin: Afet ve Kriz Durumlarında Hava Araçlarının Kullanılmasına Stratejik Yaklaşım, Yüksek Lisans Tezi, Maltepe Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, İşletme Ana Bilim Dalı, İstanbul 2024.
48. SÜSLÜ, Güven: “Paris Sözleşmesi ve 7381 Sayılı Kanun Temelinde İdarenin Nükleer Güç Santrallerinin Kurulması ve İşletilmesinden Kaynaklanan Sorumluluğu”, Erciyes Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 19, S. 1, 2024, s. 465-556.
49. TAGEM/DSİ: Türkiye’de Sulanan Bitkilerin Su Tüketimi, Ankara 2016.
50. TAN, Turgut/BAYAZIT, Bahar: İdare Hukuku, 10. Baskı, Ankara 2021.
51. TAPUR, Tahsin/BOZYİĞİT, Recep: “Konya İlinde Güncel Obruk Oluşumları”, Marmara Coğrafya Dergisi, S. 31, 2015, s. 427-444.
52. Tarım ve Orman Bakanlığı, 2025-2027 Yılları Bitkisel Üretim Destekleme Birim Fiyatları, https://www.tarimorman.gov.tr/BUGEM/Belgeler/Tarım%20Havzaları/2025%20Yılı%20Destekleme%20Birim%20Fiyatları--.pdf, ET. 1.4.2026.
53. “Türkiye Afet Risk Azaltma Planı (2022-2030)”nın yürürlüğe konulması hakkında Cumhurbaşkanı Kararı, RG. 31890, 8 Temmuz 2022.
54. TRT Haber: “Konya'da üzerinden yol geçen dev obruk tespit edildi”, 24.12.2020, https://www.trthaber.com/haber/turkiye/konyada-uzerinden-yol-gecen-dev-obruk-tespit-edildi-540618.html ET. 10.4.2026.
55. TRT Haber: “Konya, Karaman ve Aksaray’da "obruk" alarmı: 684 adet tespit edildi”, 10.12.2025, https://www.trthaber.com/haber/turkiye/konya-karaman-ve-aksarayda-obruk-alarmi-684-adet-tespit-edildi-928305.html, ET. 10.01.2026.
56. ULER, Yıldırım: “Yönetim Hukuku ve Deprem”, Deprem ve Hukuk, İstanbul 2000, s. 57-58.
57. ULUSOY, Ali D.: Türk İdare Hukuku, 6. Baskı, Ankara 2023. van DUNNÉ, Jan M.: “Liability Issues in Gas and Coal Mining for Damage Caused by Soil Subsidence, Earthquakes and Groundwater Management…”, Uniform Law Review, C. 23, S. 2, 2018, s. 354-372.
58. Wikipedia: “Cyclone Xynthia”, https://en.wikipedia.org/wiki/Cyclone_Xynthia ET. 16.12.2025.
59. YAYLA, Yıldızhan: “İdarenin Sorumluluğu ve Mücbir Sebep”, Sorumluluk Hukukunda Yeni Gelişmeler III. Sempozyumu, Ankara 1979, s. 45-59.
60. YILDIRIM, Ramazan/ÇINARLI, Serkan/AZAK, Kerim: Türk İdare Hukuku Dersleri, C. 2, 7. Baskı, Ankara 2025.
61. YILDIRIM, Turan: “Danıştay Kararlarında Mücbir Sebep Kavramı”, Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, C. 25, S. 2, 2019, s. 1520-1538.
62. YILMAZ, Mutlu: “Karapınar Çevresinde Yeraltı Suyu Seviye Değişimlerinin Yaratmış Olduğu Çevre Sorunları”: Ankara Üniversitesi Çevrebilimleri Dergisi, C. 2, S. 2, Ekim 2010, s. 145-163, doi:10.1501/Csaum_0000000033, ET: 22.07.2025.