Çizgi Roman Çevirisinde Söz Varlığına Yönelik Çevirmen Kararları: Quick ve Flupke Örneği

Yıl 2025, Sayı: 64, 61 - 78, 31.12.2025

Nesibe Erkalan Çakır

https://doi.org/10.35237/suitder.1746164

Öz

Sözcükbilim dilin sözcüklerini, anlamlarını, kökenlerini ve kullanımlarını inceleyen bir dilbilim dalıdır. Söz varlığı ise dildeki tüm sözcüklerin ve sözcük öbeklerinin toplamıdır. Çizgi romanlar, söz varlığı unsurları açısından zengin metinlerdir. Bu zenginlik, farklı türden sözcük ve sözcük öbeklerini bir araya gelmesinden kaynaklanmaktadır. Örneğin, çizgi romanlarda argo ve deyimler, terimler, kültürel öğeler, mizahi ifadeler, yansıma sözcükler ve daha nice farklı söz varlığı unsuru bir arada bulunabilmektedir. Bu çeşitlilik, çizgi romanları sadece edebî açıdan değil, aynı zamanda çeviribilim açısından da incelenmeye değer metinler hâline getirmektedir. Nitekim çizgi romanlarda yer alan söz varlığı unsurlarının başka bir dile aktarılması çevirmenler için kimi zaman çeşitli zorluklar yaratmaktadır. Bu çalışmada, Belçikalı çizgi roman yazarı ve çizer Hergé’nin Fransızca olarak kaleme aldığı “Quick et Flupke” isimli çizgi roman serisinin Türkçe çevirilerinin söz varlığı unsurları bakımından incelenmesi amaçlanmıştır. Bu bağlamda öncelikle seride yer alan söz varlığı unsurları belirlenmiştir. Daha sonra bu unsurlar Türkçe çevirileri ile karşılaştırılmış ve Jiří Levý’nin oyun kuramı çerçevesinde bahsettiği çevirmenin karar alma süreçleri açısından yorumlanmıştır. Çeşitli alternatifler arasından çevirmenin çeviri metinde kullanmayı tercih ettiği sözcükler incelendiğinde, çevrilecek metnin türünün ve kurgusal bağlamının çevirmen kararı üzerinde etkili olabileceği sonucuna varılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Dilbilim , Çeviribilim , Sözcükbilim , Söz Varlığı , Çizgi Roman Çevirisi.

Translator Decisions on Vocabulary in Translation of Comics: An Analysis of Quick et Flupke

Öz

Lexicology is a branch of linguistics that studies the words, meanings, origins, and usage of a language. Vocabulary is the sum of all words and phrases in a language. Comics are texts rich in vocabulary. This fact stems from the combination of different types of words and phrases. For example, comics generally contain slang and idioms, terms, cultural elements, humorous expressions, onomatopoeia, and many other diverse vocabulary elements. This diversity makes comics valuable for studying not only from a literary perspective but also from a translatorial perspective. Translating the vocabulary elements found in comics into another language sometimes presents various challenges for translators. From this point of view, this study aims to examine the vocabulary elements of the Turkish translations of the French comic book series “Quick et Flupke” created by Belgian comic book writer and illustrator Hergé. In this context, firstly, the vocabulary elements in the series are classified. These elements were then compared with their Turkish translations and interpreted in terms of the translator's decision-making processes, as discussed in Jiří Levý's game theory framework. An examination of the words chosen by the translator from among various alternatives revealed that the genre and fictional context of the text may influence the translator's decision.

Anahtar Kelimeler

Linguistics , Translation Studies , Lexicology , Vocabulary , Translation of Comics.

Kaynakça

• Aksan, D. (2015). Her Yönüyle Dil Ana Çizgileriyle Dilbilim. (6. Baskı). Türk Dil Kurumu Yayınları.
• Aksan, D. (2021). Türkçenin Sözvarlığı. (3. Baskı). Bilgi Yayınevi.
• Aksoy, Ö. A. (2016). Atasözleri ve Deyimler Sözlüğü I. İnkılâp Yayınevi.
• Aksoy, Ö. A. (2016). Atasözleri ve Deyimler Sözlüğü II. İnkılâp Yayınevi.
• Carpintero, R. (2021). Çizgi Roman ve Anlatıbilim. Zinnur Yavuz ve Figen Karaçay, (Çev). Hiper Yayın.
• Devellioğlu, F. (1973). Fransızca-Türkçe Deyimler Sözlüğü. Balkan Cilt ve Basımevi.
• Dindar, S. (2017). Le processus de réécriture et de recréation dans la traduction: exemple du discours vulgaire. (Yayımlanmamış doktora tezi). Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
• Duběda, T. (2023). From Jiří Levý’s model of translatorial decision making to Optimality Theory: an application to legal translation, The Translator. 30(2) (ss. 196-209). https://doi.org/10.1080/13556509.2023.2228531
• Eluerd, R. (2009). Situation de la lexicologie. La lexicologie (s. 6-33). Presses Universitaires de France. https://shs.cairn.info/la-lexicologie--9782130505778-page-6?lang=fr
• Eray, A., ve Özcan, M. (2023). Görsel-İşitsel Çeviride Deyimsel Aktarım: Diriliş Ertuğrul Dizisinin Arapça Altyazı Çevirileri. Dünya Dilleri, Edebiyatları ve Çeviri Çalışmaları Dergisi, 4(1), 53-73. https://doi.org/10.58306/wollt.1274938
• Kuşçu, E. (2015). Fransızca Öğretimi Kişi Betimlemelerinde Kullanılan Deyimlerin Anadil Türkçe’deki Görüntüleri. Journal of Turkish Studies, 10(16), 937-957.
• Gorlée, D. L., (1994). Translation and the semiotics of games and decisions. Dinda L. Gorlée, (Haz). Semiotics and the Problem of Translation, içinde (ss. 67-85). Rodopi.
• Guidère, M. (2010). Introduction à la traductologie : Penser la traduction : hier, aujourd hui, demain. de Boeck.
• Günay, V. D. (2018). Sözcükbilime Giriş. (2. Baskı). Papatya Bilim.
• Hergé (1985a). Jeux Interdits. Casterman.
• Hergé (1985b). Tout va Bien. Casterman.
• Hergé (1986). Chacun Son Tour. Casterman.
• Hergé (1987). Pardon Madame. Casterman.
• Hergé (1989). Farces et Attrapes. Casterman.
• Hergé (1990). Coups de Bluff. Casterman.
• Hergé (1991). Attachez vos Ceintures. Casterman.
• Le Grand Robert (2017). Le Grand Robert de la Langue Française. Version numérique, SEJER.
• Le Robert (2003). Dictionnaire des expressions et locutions. Alain, Rey ve Sophie Chantreau (Haz.), Dictionnaires le Robert.
• Lexis Larousse Fransızca- Türkçe Sözlük (2017). Bilge Kültür Sanat.
• Levý, J. (1967). Translation as a decision process. To honor Roman Jakobson: Essays on the occasion of his seventieth birthday II, (ss. 1171-1182).
• Matoré, G. (1953). La méthode en lexicologie; domaine français. Didier.
• Niklas- Salminen, A. (2015). La Lexicologie. (4. Baskı), Armand Colin.
• Obdržálková, V. (2016). Translation as a decision-making process: an application of the model proposed by Jiří Levý to translation into a non-mother tongue. Mutatis Mutandis: Revista Latinoamericana de Traducción, 9(2), 306-327.
• Özkan, B. ve Tok, Z. (2020). Fransızca ünlemlerin Türkçeye aktarımı. Çukurova Araştırmaları, 6(2), 348-358. http://dx.doi.org/10.29228/cukar.47855
• Öztürk Kasar, S. (2012). Dilde Kavramsal Gelişmeye Koşut Olarak Sözbirim ve Terim Üretimi. Dilbilim (21), 29-42.
• Platon (2007). Devlet, Sabahattin Eyüboğlu ve M. Ali Cimcoz (Çev). (12. Baskı). Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
• Polická, A. (2014). Initiation à la lexicologie française. Masarykova univerzita.
• Rousseau, J. J. (1768). Dictionnaire de musique. Paris: Vve Duchesne. http://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb166303772
• Sarı, İ. (2023). Ayrı Bir Dil Kategorisi Olarak Ünlemler ve Türkçede Dil Dışı Türleri: Örneği. Journal of Turkology, 33(2), 597-624. https://doi.org/10.26650/iuturkiyat.1269207
• Sefer, H. (2022). Yazının Çizgileşmesi: Klasiklerin Çizgi Roman Çevirisi. Çanakkale: Paradigma Akademi.
• Şevik, N. (2022). “Biohackers” Dizisinin Türkçe Alt Yazı Çevirisinde Ünlemler. IU Journal of Translation Studies (17), 151-181. https://doi.org/10.26650/iujts.2022.1182180
• Tekeli, S. (2022). Rusça’nın Söz Varlığı Unsurları Temelinde Durgun Don Romanının Söz Varlığı Üzerine Bir Değerlendirme. Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi, 1(56), 53-66. https://doi.org/10.17498/kdeniz.1187408
• Yener, M. L. (2023). Sözcük Bilimi- Türkiye Türkçesinden Örneklerle. Ihlamur Akademi.
• Zeytinkaya, Dilber (2023). Çeviribilimde Jiří Levý’nin Oyun Kuramı Temelinde Yanıltmaca Çevirileri. Çeviribilim ve Uygulamaları Dergisi (34), 131-155. https://doi.org/10.37599/ceviri.1283584