Davranışsal İletişim Araştırmalarında Aracılık Testine Genel Bir Bakış

Fatih Çelik

doi:10.52642/susbed.1158738

Davranışsal İletişim Araştırmalarında Aracılık Testine Genel Bir Bakış

Öz

Davranışsal iletişim araştırmacıları, son dönemlerde değişkenler arasındaki ilişkilerin ‘neden’ ve ‘nasıl’ gerçekleştiğine dair açıklamalar sunmak amacıyla aracılık testine başvurmaktadırlar. Bu ilişkilerin ardında yatan mekanizmanın açıklanmasına imkân sunan aracılık testinin araştırmacılar tarafından kullanılması araştırma modelinin hikayesini okuyucuya aktarabilmek için kaçınılmazdır. Ancak yakın geçmişte aracılık testinin uygulanmasına yönelik metodolojik tartışmaların işaret ettiği üzere aracılık testinin felsefik arka planının yeterince anlaşılmadığı ve bu doğrultuda metodolojik düzeyde ezber uygulamaların davranışsal iletişim araştırmalarında özellikle sergilendiği dikkat çekmektedir. Bu sorunsalın önüne geçebilmek amacıyla gerçekleştirilen bu metodolojik çalışmada, aracılık testinin felsefik ve metodolojik arka planı tartışılmaya ve genel bir bakış sunulmaya çalışılmaktadır. Ayrıca, ilgili tartışmanın yeni bir metodolojik bilgi birikimi oluşturmasının yanında, mevcut durumun daha anlaşılır kılınarak sade bir şekilde araştırmacılara sunulması da bu çalışmada amaçlanmaktadır. Gelecekte davranışsal iletişim araştırmacıları aracı değişkenli modellerinin test ederken açık prosedür yaklaşımını kullanması (önyükleme gibi), dolaylı etki için bir sınıflandırma yapmaması, aracılık için hipotezlerini literatür veya teorilere göre geliştirerek bölümleme veya iletimsel yaklaşımı tercih etmesi beklenmektedir.

Anahtar Kelimeler

Aracı Değişken, Aracılık Modeli, Aracılık Testi, Aracılık Analizi, Dolaylı Etki, Davranışsal İletişim Araştırmaları.

Kaynakça

Abeza, G., & Sanderson, J. (2022). Theory and social media in sport studies. International Journal of Sport Communication, 28(6), 1–9. https://doi.org/10.1123/ijsc.2022-0108).
Aguinis, H., Edwards, J. R., & Bradley, K. J. (2017). Improving our understanding of moderation and mediation in strategic management research. Organizational Research Methods, 20(4), 665-685. https://doi.org/10.1177/1094428115627498
Alfons, A., Ateş, N. Y., & Groenen, P. J. F. (2022). A robust bootstrap test for mediation analysis. Organizational Research Methods, 25(3), 591-617. https://doi.org/10.1177/1094428121999096
Baron, R. M., & Kenny, D. A. (1986). The moderator–mediator variable distinction in social psychological research: Conceptual, strategic, and statistical considerations. Journal of Personality and Social Psychology, 51(6), 1173-1182. https://doi.org/10.1037/0022-3514.51.6.1173
Bozkurt, S. (2021). Pazarlama alanında en sık kullanılan Process makro modellerinin veri setleriyle incelenmesi. Ekin Yayınevi.
Bullock, H. E., Harlow, L. L., & Mulaik, S. A. (1994). Causation issues in structural equation modeling research. Structural Equation Modeling: A Multidisciplinary Journal, 1(3), 253-267. https://doi.org/10.1080/10705519409539977
Burt, I., & Hampton, C. (2017). Moderation and mediation in behavioural accounting research. İçinde T. Libby & L. Thorne (Ed.), The routledge companion to behavioural accounting research (ss. 373-387). Routledge. https://doi.org/10.4324/9781315710129-24
Chan, M., Hu, P., & K. F. Mak, M. (2022). Mediation analysis and warranted inferences in media and communication research: Examining research design in communication journals from 1996 to 2017. Journalism & Mass Communication Quarterly, 99(2), 463-486. https://doi.org/10.1177/1077699020961519
DiCiccio, T. J., & Efron, B. (1996). Bootstrap confidence intervals. Statistical Science, 11(3). https://doi.org/10.1214/ss/1032280214
Dolma, S. (2021, 9 Ocak). Online eğitim “nicel veri analizlerinde aracı değişken mediator kavramı ve aracı değişkenli modeller” [Video]. YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=_NsOYFJy4wU&t=3847s&ab_channel=NecmettinErbakan%C3%9Cniversitesi

Fang, J., Wang, X., Wen, Z., & Zhou, J. (2020). Fear of missing out and problematic social media use as mediators between emotional support from social media and phubbing behavior. Addictive Behaviors, 107, 106430. https://doi.org/10.1016/j.addbeh.2020.106430
Fritz, M. S., & MacKinnon, D. P. (2007). Required sample size to detect the mediated effect. Psychological Science, 18(3), 233-239. https://doi.org/10.1111/j.1467-9280.2007.01882.x
Fritz, M. S., Taylor, A. B., & MacKinnon, D. P. (2012). Explanation of two anomalous results in statistical mediation analysis. Multivariate Behavioral Research, 47(1), 61-87. https://doi.org/10.1080/00273171.2012.640596
Guide, V. D. R., & Ketokivi, M. (2015). Notes from the Editors: Redefining some methodological criteria for the journal. Journal of Operations Management, 37(1), v-viii. https://doi.org/10.1016/S0272-6963(15)00056-X
Gürbüz, S. (2019). Sosyal bilimlerde aracı, düzenleyici ve durumsal etki analizleri. Seçkin Yayıncılık.
Gürbüz, S., & Bayık, M. E. (2021). Aracılık modellerinin analizinde yeni yaklaşım: Baron ve Kenny’nin yöntemi hâlâ geçerli mi? Türk Psikoloji Dergisi, 37(99), 1-14. https://doi.org/10.31828/tpd1300443320191125m000031
Hair, J. F., Black, C. W., Babin, J. B., & Anderson, E. R. (2019). Multivariate data analysis (8th edition). Cengage.
Hair, J. F., Hult, G. T., Ringle, C. M., & Sarstedt, M. (2017). A primer on partial least squares structural equation modeling (PLS-SEM) (2nd Edition). SAGE Publications.
Hayes, A. F. (2009). Beyond Baron and Kenny: Statistical mediation analysis in the new millennium. Communication Monographs, 76(4), 408-420. https://doi.org/10.1080/03637750903310360
Hayes, A. F. (2018). Introduction to mediation, moderation, and conditional process analysis: A regression-based approach (2nd Edition). The Guilford Press.
Hayes, A. F., & Preacher, K. J. (2013). Conditional process modeling: Using structural equation modeling to examine contingent causal processes. İçinde Structural equation modeling: A second course (2nd Edition, ss. 219-266). IAP Information Age Publishing.
Hayes, A. F., & Rockwood, N. J. (2017). Regression-Based Statistical Mediation and Moderation Analysis in Clinical Research: Observations, Recommendations, and Implementation. Behaviour Research and Therapy, 98, 39-57. https://doi.org/10.1016/j.brat.2016.11.001
Holbert, R. L., & Stephenson, M. T. (2003). The importance of indirect effects in media effects research: Testing for mediation in structural equation modeling. Journal of Broadcasting & Electronic Media, 47(4), 556-572. https://doi.org/10.1207/s15506878jobem4704_5
Jose, P. E. (2013). Doing statistical mediation and moderation. The Guilford Press.
Jose, P. E. (2016). The merits of using longitudinal mediation. Educational Psychologist, 51(3-4), 331-341. https://doi.org/10.1080/00461520.2016.1207175
Jose, P. E. (2019). Mediation and moderation. İçinde G. R. Hancock, L. M. Stapleton, & R. O. Mueller (Ed.), The reviewer’s guide to quantitative methods in the social sciences (2nd Edition, ss. 248-259). Routledge. https://doi.org/10.4324/9781315755649
Katz, E., & Lazarsfeld, P. F. (1955). Personal influence: The part played by people in the flow of mass communications. Free Press.
Kenny, D. A. (2021, Mayıs 4). Mediation. https://davidakenny.net/cm/mediate.htm
Kline, R. B. (2015). The mediation myth. Basic and Applied Social Psychology, 37(4), 202-213. https://doi.org/10.1080/01973533.2015.1049349
Koschate-Fischer, N., & Schwille, E. (2018). Mediation analysis in experimental research. İçinde C. Homburg, M. Klarmann, & A. Vomberg (Ed.), Handbook of market research (ss. 1-49). Springer International Publishing. https://doi.org/10.1007/978-3-319-05542-8_34-1
Koshksaray, A. A., Franklin, D., & Heidarzadeh Hanzaee, K. (2015). The relationship between e-lifestyle and ınternet advertising avoidance. Australasian Marketing Journal, 23(1), 38-48. https://doi.org/10.1016/j.ausmj.2015.01.002
LeBreton, J. M., Wu, J., & Bing, M. N. (2009). The truth (s) on testing for mediation in the social and organizational sciences. İçinde E. C. Lance & J. R. Vandenberg (Ed.), Statistical and methodological myths and urban legends: Doctrine, verity and fable in the organizational and social sciences (ss. 107-141). Routledge.
MacKinnon, D. (2008). Introduction to statistical mediation analysis. Routledge.
MacKinnon, D. P., Lockwood, C. M., Hoffman, J. M., West, S. G., & Sheets, V. (2002). A comparison of methods to test mediation and other intervening variable effects. Psychological Methods, 7(1), 83-104. https://doi.org/10.1037/1082-989X.7.1.83
MacKinnon, D. P., Lockwood, C. M., & Williams, J. (2004). Confidence limits for the indirect effect: Distribution of the product and resampling methods. Multivariate Behavioral Research, 39(1), 99-128. https://doi.org/10.1207/s15327906mbr3901_4
McLeod, J. M., Kosicki, G. M., & Pan, Z. (1991). On understanding and misunderstanding media effects. İçinde J. Curran & M. Gurevitch (Ed.), Mass media and society (ss. 235-266). Edward Arnold.
Memon, M. A., Cheah, J.-H., Ramayah, T., Ting, H., & Chuah, F. (2018). Mediation analysis ıssues and recommendations. Journal of Applied Structural Equation Modeling, 2(1), 1-9.
Namazi, M., & Namazi, N.-R. (2016). Conceptual analysis of moderator and mediator variables in business research. Procedia Economics and Finance, 36, 540-554. https://doi.org/10.1016/S2212-5671(16)30064-8
Nitzl, C., Roldan, J. L., & Cepeda, G. (2016). Mediation analysis in partial least squares path modeling: Helping researchers discuss more sophisticated models. Industrial Management & Data Systems, 116(9), 1849-1864. https://doi.org/10.1108/IMDS-07-2015-0302
Pesämaa, O., Zwikael, O., Hair, J. F., & Huemann, M. (2021). Publishing quantitative papers with rigor and transparency. International Journal of Project Management, 39(3), 217-222. https://doi.org/10.1016/j.ijproman.2021.03.001
Pieters, R. (2017). Meaningful mediation analysis: Plausible causal inference and informative communication. Journal of Consumer Research, 44(3), 1-69. https://doi.org/10.1093/jcr/ucx081
Preacher, K. J., & Hayes, A. F. (2008a). Contemporary approaches to assessing mediation in communication research. İçinde A. Hayes, M. Slater, & L. Snyder, The sage sourcebook of advanced data analysis methods for communication research (ss. 13-54). Sage Publications. https://doi.org/10.4135/9781452272054.n2
Preacher, K. J., & Hayes, A. F. (2008b). Asymptotic and resampling strategies for assessing and comparing indirect effects in multiple mediator models. Behavior Research Methods, 40(3), 879-891. https://doi.org/10.3758/BRM.40.3.879
Preacher, K. J., & Selig, J. P. (2012). Advantages of monte carlo confidence intervals for indirect effects. Communication Methods and Measures, 6(2), 77-98. https://doi.org/10.1080/19312458.2012.679848
Ramayah, T., Hwa, C., Chuah, F., Ting, H., & Memon, M. (2018). Partial least squares structural equation modeling (PLS-SEM) using SmartPLS 3.0: An updated and practical guide to statistical analysis (2nd edition). Pearson.
Rasoolimanesh, S. M., Wang, M., Roldán, J. L., & Kunasekaran, P. (2021). Are we in right path for mediation analysis? Reviewing the literature and proposing robust guidelines. Journal of Hospitality and Tourism Management, 48, 395-405. https://doi.org/10.1016/j.jhtm.2021.07.013
Raykov, T., & Marcoulides, G. A. (2006). A first course in structural equation modeling (2nd Edition). Lawrence Erlbaum Associates.
Rijnhart, J. J. M., Lamp, S. J., Valente, M. J., MacKinnon, D. P., Twisk, J. W. R., & Heymans, M. W. (2021). Mediation analysis methods used in observational research: A scoping review and recommendations. BMC Medical Research Methodology, 21(1), 226-244. https://doi.org/10.1186/s12874-021-01426-3
Rucker, D. D., Preacher, K. J., Tormala, Z. L., & Petty, R. E. (2011). Mediation analysis in social psychology: Current practices and new recommendations: Mediation analysis in social psychology. Social and Personality Psychology Compass, 5(6), 359-371. https://doi.org/10.1111/j.1751-9004.2011.00355.x
Rungtusanatham, M., Miller, J. W., & Boyer, K. K. (2014). Theorizing, testing, and concluding for mediation in scm research: Tutorial and procedural recommendations. Journal of Operations Management, 32(3), 99-113. https://doi.org/10.1016/j.jom.2014.01.002
Schoemann, A. M., Boulton, A. J., & Short, S. D. (2017). Determining power and sample size for simple and complex mediation models. Social Psychological and Personality Science, 8(4), 379-386. https://doi.org/10.1177/1948550617715068
Sim, M., Kim, S.-Y., & Suh, Y. (2022). Sample size requirements for simple and complex mediation models. Educational and Psychological Measurement, 82(1), 76-106. https://doi.org/10.1177/00131644211003261
Slater, M. D., Hayes, A. F., & Snyder, L. B. (2008). Overview. İçinde A. F. Hayes, M. D. Slater, & L. B. Snyder (Ed.), The Sage sourcebook of advanced data analysis methods for communication research (ss. 1-12). Sage Publications.
Sobel, M. E. (1982). Asymptotic confidence intervals for indirect effects in structural equation models. Sociological Methodology, 13, 290. https://doi.org/10.2307/270723
Soper, D. (2022, Haziran 29). Free sobel test calculator for the significance of mediation—Free statistics calculators. https://www.danielsoper.com/statcalc/calculator.aspx?id=31
Şen, S. (2020). Mplus ile yapısal eşitlik modellemesi uygulamaları. Nobel Akademik Yayıncılık.
Thoemmes, F., & Lemmer, G. (2019). Mediation analysis revisited again. Australasian Marketing Journal, 27(1), 52-56. https://doi.org/10.1016/j.ausmj.2018.10.011
Valkenburg, P. M., Peter, J., & Walther, J. B. (2016). Media effects: Theory and research. Annual Review of Psychology, 67(1), 315-338. https://doi.org/10.1146/annurev-psych-122414-033608
Yuan, Y., & MacKinnon, D. P. (2009). Bayesian mediation analysis. Psychological Methods, 14(4), 301-322. https://doi.org/10.1037/a0016972
Zhao, X., Lynch, J. G., & Chen, Q. (2010). Reconsidering baron and Kenny: Myths and truths about mediation analysis. Journal of Consumer Research, 37(2), 197-206. https://doi.org/10.1086/651257

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

-

Bölüm

Derleme

Yazarlar

Fatih Çelik ^*
0000-0002-3765-5284
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

26 Aralık 2022

Gönderilme Tarihi

6 Ağustos 2022

Kabul Tarihi

4 Kasım 2022

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2022 Sayı: 49

DOI

https://doi.org/10.52642/susbed.1158738

IZ

https://izlik.org/JA79FT53ZH

APA

Çelik, F. (2022). Davranışsal İletişim Araştırmalarında Aracılık Testine Genel Bir Bakış. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 49, 392-410. https://doi.org/10.52642/susbed.1158738

AMA

1.Çelik F. Davranışsal İletişim Araştırmalarında Aracılık Testine Genel Bir Bakış. SUSBED. 2022;(49):392-410. doi:10.52642/susbed.1158738

Chicago

Çelik, Fatih. 2022. “Davranışsal İletişim Araştırmalarında Aracılık Testine Genel Bir Bakış”. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, sy 49: 392-410. https://doi.org/10.52642/susbed.1158738.

EndNote

Çelik F (01 Aralık 2022) Davranışsal İletişim Araştırmalarında Aracılık Testine Genel Bir Bakış. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 49 392–410.

IEEE

[1]F. Çelik, “Davranışsal İletişim Araştırmalarında Aracılık Testine Genel Bir Bakış”, SUSBED, sy 49, ss. 392–410, Ara. 2022, doi: 10.52642/susbed.1158738.

ISNAD

Çelik, Fatih. “Davranışsal İletişim Araştırmalarında Aracılık Testine Genel Bir Bakış”. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 49 (01 Aralık 2022): 392-410. https://doi.org/10.52642/susbed.1158738.

JAMA

1.Çelik F. Davranışsal İletişim Araştırmalarında Aracılık Testine Genel Bir Bakış. SUSBED. 2022;:392–410.

MLA

Çelik, Fatih. “Davranışsal İletişim Araştırmalarında Aracılık Testine Genel Bir Bakış”. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, sy 49, Aralık 2022, ss. 392-10, doi:10.52642/susbed.1158738.

Vancouver

1.Fatih Çelik. Davranışsal İletişim Araştırmalarında Aracılık Testine Genel Bir Bakış. SUSBED. 01 Aralık 2022;(49):392-410. doi:10.52642/susbed.1158738

Examining the mediating role of impression management in the relationship between democratic, autocratic, and laissez-faire leadership styles and career satisfaction

Yönetim ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi

https://doi.org/10.11611/yead.1449019

Profesyonel Sürücülerde Tükenmişlik ve Sürücü Davranışları İlişkisinde Kas İskelet Sistemi Bozukluklarının Aracılık Rolü

Türk Psikoloji Dergisi

https://doi.org/10.31828/turkpsikoloji.1586659

Ergenlerin Öz-Şefkat ve Psikolojik Sağlamlık Düzeyleri Üzerinde Algılanan Helikopter Ebeveyn Tutumunun Etkisinin İncelenmesi

Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi

https://doi.org/10.32709/akusosbil.1673260

The mediating role of physician branding in the effect of Word-of-mouth marketing on hospital preference

BMC Health Services Research

https://doi.org/10.1186/s12913-025-13998-7

Emotion regulation, conflict resolution, and marital satisfaction: The mediating role of distress tolerance and cognitive flexibility

Journal of Teacher Education and Lifelong Learning

https://doi.org/10.51535/tell.1811568

24108 28027

Bu eser Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International Lisansı ile lisanslanmıştır.

Davranışsal İletişim Araştırmalarında Aracılık Testine Genel Bir Bakış

Davranışsal İletişim Araştırmalarında Aracılık Testine Genel Bir Bakış

Öz

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Ayrıntılar

Birincil Dil

Konular

Bölüm

Yazarlar

Yayımlanma Tarihi

Gönderilme Tarihi

Kabul Tarihi

Yayımlandığı Sayı

DOI

IZ

Kaynak Göster

Cited By

İşyeri Zorbalığı ve İş Tatmininin İş Stresi Üzerindeki Etkisi: Otel İşletmelerinde Bir Araştırma

Çevreye Duyarlı Otel İşletmelerinde Çevre Etiği Farkındalığı, Çevre Dostu Davranış ve Birey-Örgüt Uyumu İlişkisi

Intermediate Role of Rational Spending in The Effect of Responsibility Consciousness on Utility Consumption Style

DİJİTALLEŞMENİN İŞ TATMİNE ETKİSİNDE İŞ YAŞAM DENGESİNİN ARACILIK ROLÜ

E-PAZARYERİ PLATFORMLARINDA TEKRAR SATIN ALMA NİYETİNİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER KÜTAHYA ÖRNEĞİ

Examining the mediating role of impression management in the relationship between democratic, autocratic, and laissez-faire leadership styles and career satisfaction

Profesyonel Sürücülerde Tükenmişlik ve Sürücü Davranışları İlişkisinde Kas İskelet Sistemi Bozukluklarının Aracılık Rolü

Ergenlerin Öz-Şefkat ve Psikolojik Sağlamlık Düzeyleri Üzerinde Algılanan Helikopter Ebeveyn Tutumunun Etkisinin İncelenmesi

The mediating role of physician branding in the effect of Word-of-mouth marketing on hospital preference

Emotion regulation, conflict resolution, and marital satisfaction: The mediating role of distress tolerance and cognitive flexibility