Geleneksel ve İslami Kurumsal Yönetişim: Karşılaştırmalı Bir Perspektif

Yıl 2026, Sayı: 59 , 180 - 200 , 30.04.2026

Kemalettin Eryeşil

https://doi.org/10.52642/susbed.1777934

https://izlik.org/JA79GY24GN

Öz

Kurumsal yönetim, bir işletmenin yönetim kurulları, hissedarları ve diğer menfaat sahipleri arasındaki bir dizi ilişkinin yanı sıra, işletmenin amaçlarının belirlendiği ve bu hedeflere ulaşma ve performansı izleme araçlarının belirlendiği yapı ve mekanizmayı sağlamaktadır. Dünya genelinde farklı ülkelerde Anglo-Sakson modeli, Avrupa modeli, Alman kültürüne özgü (Germen) model, Japon modeli, Latin modeli, Konfüçyüs modeli ve İslami model gibi altı farklı kurumsal yönetişim modeli kullanılmaktadır. Özellikle, İslami çalışmaların bir parçası olan ve işletmelerin, tüm paydaşların Tevhid veya Allah'ın birliği gibi tek bir amacı olduğu “danışma ilkesine” dayanan bir kurumsal yönetim modeline başvurabileceğini belirten İslam ekonomisinin gelişmesiyle birlikte kurumsal yönetişim, tartışma konusu haline gelmiştir. İslami kurumsal yönetişim, kurumsal denetim ve kontrol açısından geleneksel kurumsal yönetişime benzemektedir, ancak İslami değer ve normların getirilmesi, İslami kurumsal yönetişimin özelliklerini geleneksel kurumsal yönetişimden farklı kılmaktadır. Bu araştırmada İslami kurumsal yönetişimin bireysel, örgütsel ve toplumsal çıktılar üzerinde etkisi olabileceği ilişkin bir çıkarım yapılmıştır. İslami kurumsal yönetişim ile mevcut alan yazının dikkatli bir şekilde incelenmesi, çeşitli araştırma önermelerinden oluşan bir araştırma çerçevesinin geliştirilmesini kolaylaştıracaktır. Bu araştırmanın amacı, İslami kurumsal yönetişimi karşılaştırmalı bir şekilde açıklayıp, sonuçlarını içeren bir model önererek Türkçe alan yazına katkı sunmaktır.

Anahtar Kelimeler

Kurumsal Yönetişim , İslami Kurumsal Yönetişim , Teorik Yaklaşımlar

Conventional and Islamic Corporate Governance: A Comparative Perspective

https://izlik.org/JA79GY24GN

Öz

Corporate governance refers to a system of relationships between a company’s boards, shareholders, and other stakeholders and offers the framework and process by which the company’s goals are formed, as well as the methods for achieving those goals and gauging success. Six different corporate governance models are used in different countries, such as the Anglo-Saxon, the European, the Germanic, the Japanese, the Latin, the Confucian, and the Islamic model. Especially, with the rise of Islamic economics, a branch of Islamic studies, and its assertion that businesses can use a corporate governance model based on the “principle of consultation,” where all stakeholders work toward the same objective—Tawhid, or the Oneness of Allah—corporate governance has become a hot topic of discussion. It has certain characteristics with traditional governance, such as corporate oversight and control, but differentiates itself from traditional governance by incorporating Islamic principles and practices. This research aims to contribute to the Turkish literature by explaining Islamic corporate governance in a comparative way, and proposing a model that includes the consequences of Islamic corporate governance. Moreover, suggestions are made for both business managers and future studies based on the gap in the literature and previous studies.

Anahtar Kelimeler

Corporate Governance , Islamic Corporate Governance , Theoretical Approaches

Kaynakça

• (SPK), Sermaye Piyasası Kurulu. (2005). Kurumsal yönetim ilkeleri. Retrieved from Ankara
• Abdullah, Muhammad, & Nadvi, Muhammad Junaid. (2011). Understanding the principles of Islamic World-view. Dialogue (Pakistan), 6(3), 268-289.
• Abid, Ghulam, & Ahmed, Alia. (2014). Failing in corporate governance and warning signs of a corporate collapse. Pakistan Journal of Commerce and Social Sciences, 8(3), 846-866.
• Abid, Ghulam, Khan, Binish, Rafiq, Zeeshan, & Ahmed, Alia. (2015). Theoretical perspectives of corporate governance. Bulletin for Business and Economics, 3(4), 166-175.
• Abu-Tapanjeh, Abdussalam Mahmoud. (2009). Corporate governance from the Islamic perspective: A comparative analysis with OECD principles. Critical Perspectives on accounting, 20(5), 556-567.
• Ahmed, Parvez, & Erkan, Mustafa Kenan. (2017). Corporate governance and ethics of Islamic finance institutions. International Journal of Islamic Economics and Finance Studies, 3(1), 170-197.
• Al-Azizah, Ummu Salma. (2017). Islamic Corporate Governance (Case Study in Asia and GCC Countries). Agregat, 1(1), 114-132. doi:10.22236/agregat_vol1/is1pp114-132.
• Al-Suhaibani, M., & Naifar, N. (2014). Islamic Corporate Governance: Risk-Sharing and Islamic Preferred Shares. . Journal of business ethics, 124, 623-632. doi:10.1007/s10551-013-1897-6
• Alam, Md Kausar, Rahman, Suhaimi Ab, Mustafa, Hasri, Shah, Sabarina Mohammed, & Rahman, Md Mizanur. (2019). An overview of corporate governance models in financial institutions. International Journal of Management and Sustainability, 8(4), 181-195.
• Alnasser, Sulaiman Abdullah Saif, & Muhammed, Joriah. (2012). Introduction to corporate governance from Islamic perspective. Humanomics, 28(3), 220-231. doi:10.1108/08288661211258110
• Aras, Güler, & Crowther, David. (2008). Governance and sustainability: An investigation into the relationship between corporate governance and corporate sustainability. Management Decision, 46(3), 433-448.
• Aslan, A., & Nur Topaloğlu, T. . (2020). Kurumsal Yönetim Uygulamaları ile Finansal Başarısızlık İlişkisi: Kurumsal Yönetim Endeksinde Yer Alan Bankalar Üzerine Panel Veri Analizi. Paper presented at the International Congress of Management, Economy and Policy (ICOMEP’20).
• Aslan, Ayşe, & Yalçın, Azmi. (2021a). Sağlık Hizmetlerinde Bireysel Hesap Verebilirlik ve Ardılları Arasındaki İlişkilerde Algılanan Örgütsel Destek ve Örgütlerin Sıkılık Durumunun Düzenleyici Rolü: Şehir Hastanesi'nde Bir Araştırma. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 16(1), 227-251.
• Aslan, Ayşe, & Yalçın, Azmi. (2021b). Bireysel Düzeyde Hesap Verebilirliğin Demografik Özellikler, Öz-İzleme Yetisi ve Politik Yeti Açısından İncelenmesi: Şehir Hastanesi’nde Bir Uygulama. Gümüşhane Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 12(2), 456-476.
• Bhatti, Maria, & Bhatti, Ishaq. (2009). Development in legal issues of corporate governance in Islamic finance. Journal of Economic and Administrative Sciences, 25(1), 67-91.
• Bhatti, Maria, & Bhatti, M Ishaq. (2010). Toward understanding Islamic corporate governance issues in Islamic finance. Asian Politics & Policy, 2(1), 25-38.
• Biyantoro, Aris, & Ghoniyah, Nunung. (2019). Sharia compliance and Islamic corporate governance. Trikonomika, 18(2), 69-73.
• Budi, Ichsan Setiyo. (2021). The mediation role of productivity in the effect of Islamic corporate governance on Islamic corporate social responsibility disclosure. Journal of Accounting and Investment, 22(2), 254-275.
• Budi, Ichsan Setiyo, Rahmawati, Rahmawati, Falikhatun, Falikhatun, Muthmainah, Muthmainah, & Gunardi, Ardi. (2019). Financial performance mediation in the influence of Islamic corporate governance disclosure on the Islamic social reporting. Indonesian Journal of Sustainability Accounting and Management, 3(1), 75-83. doi:10.28992/ijsam.v3i1.77
• Burak, Emel, & Öztaş, Saadet. (2015). Kurumsal Yönetim İlkelerinin Muhasebenin Temel Kavramları Açısından Değerlendirilmesi. Kırklareli Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 4(1), 1-17.
• Chapra, Muhammad Umer. (1992). Islam and the economic challenge Internatıonal Islamıc Publıshıng House
• Choudhury, Masudul Alam. (1989). Islamic Economic co-operation: Springer.
• Choudhury, Masudul Alam, & Hoque, Mohammad Ziaul. (2004). An advanced exposition of Islamic economics and finance: Edwin Mellen Press.
• Choudhury, Masudul Alam, & Nurul Alam, Mohammad. (2013). Corporate governance in Islamic perspective. International journal of Islamic and Middle Eastern finance and management, 6(3), 180-199. doi:10.1108/IMEFM-10-2012-0101
• Choudhury, Masudul Alam, & Ziaul Hoque, Mohammad. (2006). Corporate governance in Islamic perspective. Corporate Governance: The international journal of business in society, 6(2), 116-128.
• Darma, Emile Satia, & Afandi, Akhsyim. (2021). The Role of Islamic Corporate Governance and Risk Toward Islamic Banking Performance: Evidence from Indonesia. Journal of Accounting and Investment, 22(3), 517-538.
• Davis, James H, Schoorman, F David, & Donaldson, Lex. (1997). Toward a stewardship theory of management. Academy of Management review, 22(1), 20-47.
• Dicke, Lisa A. (2002). Ensuring accountability in human services contracting: Can stewardship theory fill the bill? The American Review of Public Administration, 32(4), 455-470.
• Diyani, Lucia Ari, & Oktapriana, Chita. (2020). Implementation of Islamic Corporate Governance, Islamic Corporate Social Responsibility and Financial Performance Toward Reputation (Study of Sharia Commercial Bank in Indonesia). Paper presented at the Annual International Conference on Accounting Research (AICAR 2019).
• Doğan, Mesut. (2018). Kurumsal yönetimin teorik temelleri. Uluslararası Yönetim Akademisi Dergisi, 1(1), 84-96.
• Donaldson, Lex, & Davis, James H. (1991). Stewardship theory or agency theory: CEO governance and shareholder returns. Australian Journal of Management, 16(1), 49-64.
• Donaldson, Lex, & Davis, James H. (1993). The need for theoretical coherence and intellectual rigour in corporate governance research: reply to critics of Donaldson and Davis. Australian Journal of Management, 18(2), 213-223.
• Elghuweel, Mohamed I, Ntim, Collins G, Opong, Kwaku K, & Avison, Lynn. (2017). Corporate governance, Islamic governance and earnings management in Oman: A new empirical insights from a behavioural theoretical framework. Journal of Accounting in Emerging Economies, 7(2), 190-224.
• Engeloğlu, Hafsa Nur. (2019). Yönetim Ahlâkı İdeal ve Gerçeklik Arasında Siyasetnamelerde İyi Yönetim Arayışı. İş Ahlakı Dergisi, 13(1), 169-172. doi:10.12711/tjbe.2019.12.1.0073R
• Erdoğan, Dilek. (2019). Sözleşme Süresinin Belirlenmesi: İşlem Maliyeti Teorisi Bakışıyla Yer Hizmeti Sözleşmeleri Üzerine Ampirik Bir Araştırma. Gaziantep University Journal of Social Sciences, 18(2), 623-637.
• Erkan, M Kenan. (2017). İslami Perspektiften Kurumsal Yönetim. International Journal of Islamic Economics and Finance Studies, 3(2), 253-272. doi:10.25272/j.2149-8407.2017.3.2.10
• Fama, Eugene F. (1980). Agency problems and the theory of the firm. Journal of political economy, 88(2), 288-307.
• Güney, Necmeddin. (2015). İslami Finansta Şer’i Yönetim Uygulamaları ve Konuyla İlgili Tartışmalara Genel Bir Bakış. Turkish Journal of Islamic Economics, 2(2), 45-69.
• Hasan, Zulkifli. (2008). Corporate governance of Islamic financial institutions. Paper presented at the Conference on Malaysian Study of Islam, Lamperter, United Kingdom.
• Hasan, Zulkifli. (2009). Corporate governance: Western and Islamic perspectives. International Review of Business Research Papers, 5(1), 277-293.
• Husaeni, Uus Ahmad, Jayengsar, Reksa, & Zakiah, Selviana. (2021). The influence of Islamic corporate governance and internal control on indications of fraud in Islamic commercial Banks in Indonesia. IJIBE (International Journal of Islamic Business Ethics), 6(2), 92-103. doi:10.30659/ijibe.6.2.92-103
• Iqbal, Zafar, & Lewis, Mervyn. (2009). An Islamic perspective on governance: Edward Elgar Publishing.
• Istrefi, Vjollca. (2020). Corporate governance in Islamic financial institutions. Journal of Governance and Regulation, 9(2), 75-82. doi:10.22495/jgrv9i2art5
• Jamaludin, Azahari. (2021). The Islamic Models Of Corporate Governance. Turkish Journal of Computer and Mathematics Education (TURCOMAT), 12(11), 874-878.
• Jan, Ahmad Ali, Lai, Fong-Woon, Draz, Muhammad Umar, Tahir, Muhammad, Ali, Syed Emad Azhar, Zahid, Muhammad, & Shad, Muhammad Kashif. (2022). Integrating sustainability practices into Islamic corporate governance for sustainable firm performance: from the lens of agency and stakeholder theories. Quality & Quantity, 56(5), 2989–3012. doi:10.1007/s11135-021-01261-0
• Jan, Ahmad Ali, Lai, Fong-Woon, & Tahir, Muhammad. (2021). Developing an Islamic Corporate Governance framework to examine sustainability performance in Islamic Banks and Financial Institutions. Journal of Cleaner Production, 315, 128099. doi:10.1016/j.jclepro.2021.128099
• Jan, Amin, Marimuthu, Maran, Hassan, Rohail, & Mehreen. (2019). Sustainable business practices and firm’s financial performance in Islamic banking: Under the moderating role of Islamic corporate governance. Sustainability, 11(23), 6606. doi:10.3390/su11236606
• Jensen, Michael C, & Meckling, William H. (1976). Theory of the Firm: Managerial Behavior, Agency Costs and Ownership Structure. Journal of Financial Economics, 3(4), 305-360.
• Kara, Mehmet Akif, & Genç, Kurtuluş Yılmaz. (2021). Kooperatiflerde kurumsal yönetişimin uygulanabilirliğinin kurumsal yönetişim teorileri bağlamında tartışılması: Teorik bir çerçeve. R&S-Research Studies Anatolia Journal, 4(4), 244-254. doi:10.33723/rs.982232
• Karslıoğlu, Ozan. (2014). Borsa İstanbul kurumsal yönetim endeksinde yer alan firmaların kurumsal yönetim derecelendirme notunun marka değeri üzerindeki etkisinin analizi. TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi Sosyal Bilimleri Enstitüsü,
• Kasri, Rahmatina Awaliah. (2009). Corporate governance: conventional vs. Islamic perspective. Islamic Perspective. doi:10.2139/ssrn.1685222
• Kaya, Remzi. (2022). Kur’an-ı Kerim’de İstişare-İdareci İlişkisi. Theosophia, 4, 1-26. doi:10.5281/zenodo.6778675
• Keay, Andrew. (2017). Stewardship theory: is board accountability necessary? International Journal of Law and Management, 59(6), 1292-1314.
• Keskin, Mehmet. (2005). Büyük Şafii İlmihali, Semerkand Yayıncılık. In: İstanbul.
• Keskin, Uğur, & Şen, Orkun. (2022). İşlem maliyetleri teorisi için felsefi temellendirme: Diyojenik yaklaşım üzerine bir değerlendirme Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi(24), 395-408.
• Khan, Imran, & Zahid, Syeda Nitasha. (2020). The impact of Shari’ah and corporate governance on Islamic banks performance: evidence from Asia. International journal of Islamic and Middle Eastern finance and management, 13(3), 483-501.
• Kobal, Hava Yaşbay, & Ataman, Göksel. (2018). Vekalet teorisi ve kaynak bağımlılığı teorisi bağlamında, yönetim kurulunun yapısal özellikleri ile finansal kaldıraç ve karlılık oranları arasındaki ilişiki: Halka açık gıda şirketleri üzerinde bir araştırma (2005-2016 Dönemi). Öneri Dergisi, 13(50), 187-210. doi:10.14783/maruoneri.v13i38778.342724
• Larbsh, Mansor M. (2015). Islamic perspective of corporate governance. University Bulletin, 1(17), 135-152.
• Lesmana, Sukma, & Haron, Md Harashid. (2019). Maqasid Shariah based performance of Islamic banks, Islamic corporate governance, and contingency theory: A theoretical framework. International Journal of Accounting, 4(24), 70-86.
• Lewis, Mervyn K. (2005). Islamic Corporate Governance Review of Islamic Economic, 9(1), 5-29.
• Lidyah, Rika. (2018). Islamic corporate governance, islamicityfinancial performance index and fraudat Islamic bank. Jurnal Akuntansi, 22(3), 437-453.
• Mansour, Walid, & Bhatti, M Ishaq. (2018). The new paradigm of Islamic corporate governance. Managerial Finance, 44(5), 513-523.
• Meutia, Inten, & Adam, Mohamad. (2019). Disclosure of governance practice by Islamic banks: an application in Indonesia. International Journal of Islamic Economics and Finance Studies, 5(2), 72-89.
• Mukhibad, Hasan, Jayanto, Prabowo Yudo, & Anisykurlillah, Indah. (2021). Islamic corporate governance and financial statements fraud: A study of Islamic banks. Journal of Governance and Regulation, 10(2), 361-368. doi:10.22495/jgrv10i2siart16
• Mücahid, H. T. (2012). Fârâbî'den Abduh'a Siyasî Düşünce. İstanbul: İz Yayıncılık.
• Niyazi, M. (2013). İslam Devlet Felsefesi. İstanbul: Ötüken Neşriyat.
• Pahlevi, Reza Widhar. (2022). Implementation of Islamic corporate governance and competitive advantage in SMEs: A systematic literature review approach. Asian Management and Business Review 2(1), 13-23. doi:10.20885/AMBR.vol2.iss1.art2
• Pahlevi, Reza Widhar. (2023). Mapping of Islamic corporate governance research: a bibliometric analysis. Journal of Islamic Accounting and Business Research, 14(4), 538-553. doi:https://doi.org/10.1108/JIABR-12-2021-0314
• Pamukçu, Fatma. (2011). Finansal raporlama ile kamuyu aydınlatma ve şeffaflıkta kurumsal yönetimin önemi. Muhasebe ve Finansman Dergisi(50), 133-148.
• Parlakkaya, Raif, & Demirci, Mustafa Nihat. (2017). İslami Perspektiften Kurumsal Yönetim. Paper presented at the International Congress of Islamic Economy, Finance and Ethics Proceedings Book October, 28-29/Istanbul-TURKEY.
• Pfeffer, Jeffrey, & Salancik, Gerald R. (2003). The External Control of Organizations: A Resource Dependence Perspective. California: Stanford University Press.
• Rini, Nova. (2018). The implementation of islamic corporate governance (ICG) on sharia banking in Indonesia. International Journal of Applied Business, 2(1), 29-38.
• Scott, Kenneth. (1998). The role of corporate governance in South Korean economic reform. Journal of Applied Corporate Finance, 10(4), 8-15.
• Siswanti, Indra, Salim, Ubud, Sukoharsono, Eko, & Aisjah, Siti. (2017a). Sustainable business of Islamic bank through on the Islamic corporate Governance and Islamic financial performance. Journal of Finance and Banking Review, 2(2), 15-20.
• Siswanti, Indra, Salim, Ubud, Sukoharsono, Eko Ganis, & Aisjah, Siti. (2017b). The impact of Islamic corporate governance, Islamic intellectual capital and Islamic financial performance on sustainable business Islamic banks. International Journal of Economics and Financial Issues, 7(4), 316-323.
• Sulistiyo, Agung Budi, Wardayati, Siti Maria, Hidayatullah, Arif, & Riesky, Shita Silvia Nahdia. (2020). Effect of Islamic corporate governance on customer trust: empirical study on Islamic bank. Asian Journal of Islamic Management (AJIM), 12-24.
• Tenteriz, Yıldız, & Akkaya, Göktuğ. (2021). Kurumsal Yönetim Üzerine Bir Yazın Taraması. Girişimcilik İnovasyon ve Pazarlama Araştırmaları Dergisi, 5(10), 113-133.
• Top, Seyfi, & Öge, Ercan. (2012). İşletmelerde vekalet teorisinin öngörü ve varsayımları bağlamında yönetim olgusuna genel bir bakış. Anadolu Bil Meslek Yüksekokulu Dergisi(27), 62-84.
• Türcan, Talip. (2010). Şûra,. In TDV İslam Ansiklopedisi (Vol. 39, pp. 230-235). İstanbul: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi.
• Umiyati, Umiyati, Maisyarah, Laila, & Kamal, Mustafa. (2020). Islamic Corporate Governance And Sharia Compliance On Financial Performance Sharia Bank In Indonesia. Al-Iqtishad: Jurnal Ilmu Ekonomi Syariah, 12(1), 54-69.
• Yılmaz, Fatma Özlem. (2015). Kurumsal Yönetim ve Muhasebenin Sosyal Sorumluluğu Açısından Muhasebe Bilgi Sisteminin İşletmelerdeki Rolü
• Journal of International Social Research, 8(39), 1011-1018. doi:10.17719/jisr.20153913813
• Yılmaz, Recep, & Kaya, Murat. (2014). Kurumsal Yönetim İlkelerinin Muhasebe Etik Kuralları ile İlişkisi. İşletme Bilimi Dergisi, 2(1), 17-35. doi:10.22139/ibd.34360
• Yusuf, Ali Danladi, Ahmad, Umar, & Ahmad Razimi, Mohd Shahril. (2016). A conceptual study on Islamic corporate governance model in curtailing bank’s fraud. International Journal of Economics, Finance and Management Sciences, 4(6), 357-361.
• Zengin, Asiye Nur, & Altıok Yılmaz, Ayşe. (2017). Kurumsal yönetim ilkeleri ve standartları Journal of International Social Research, 10(48), 684- 702. doi:10.17719/jisr.2017.1541