Turizm Gelirlerinin Cari İşlemler Dengesi Üzerindeki Etkisi: Türkiye Örneği

Turizm, ülke ekonomileri üzerinde sahip olduğu doğrudan ve dolaylı etkileri nedeniyle dünyada önemli bir sektör olarak kabul edilmektedir. Ülkelere döviz girdisi sağlayarak ödemeler bilançosundaki cari işlemler dengesinin sağlanmasında da önemli rol oynamaktadır. Turizm, hizmet sektörü niteliği taşıdığı için emek yoğundur. Bu nedenle istihdamı arttırarak işsizliğin azalmasında etkili olması beklenmektedir. Sektörün gelişimi, istihdamı arttırmasının yanında ekonomide üretim ve tüketim artışını da sağlamaktadır. Uluslararası kültürel ve sosyal etkilere de sahip olması nedeniyle ülkeler arası iletişimi sağlayarak ülkelerin dış dünyaya tanıtılmasına katkı sağlamaktadır. Gelişimi sürekli ilerleme sağlayan turizm sektörü ülkelere sağladığı ekonomik katkılar nedeniyle pek çok ülke tarafından giderek daha da önemli bir sektör haline gelmektedir. Sektör daha önceleri basit bir iktisadi faaliyet olarak görüldüğü için Türkiye’deki gelişimi de 1940’lı yıllarından sonra başlamıştır. Gelişmekte olan birçok ülke gibi Türkiye'de de turizm sektörünün gelişmesi ekonomik büyüme hedeflerinin gerçekleşmesi açısından önemli bir rol oynamaktadır. Bulunduğu coğrafya itibariyle önemli turistik alanlara sahip olan Türkiye’de özellikle 1980’li yılların sonrasında turizmde çok önemli gelişmeler yaşanmış, sektörün çeşitli düzenlemelerle gelişimi ve korunması sağlanmaya başlanmıştır. Alınan koruma tedbirleri, turizmi teşvik için çıkarılan düzenlemeler, tanınan istisna ve ayrıcalıklarla gelişimi sağlanan turizm sektörünün ekonomik durgunluk ve darboğaz dönemlerinde ekonomiye sağladığı katkılar da açıkça görülmüştür. Bu bağlamda Türkiye'de turizm gelirleri ve cari işlemler dengesi arasındaki ilişkinin analiz edilmesi sektörün gelişimine yönelik politika önermek için önem arz etmektedir. Bu çalışmada, Türkiye'de 2003-2018 döneminde turizm gelirlerinin cari işlemler dengesi üzerindeki etkisi analiz edilmiştir. Bu amaç doğrultusunda Türkiye’de turizm geliri ile cari işlemler dengesi arasındaki nedensellik ilişkisini incelemeden önce kullanılan değişkenlere ait serilere Genişletilmiş Dickey-Fuller ve Phillips-Perron birim kök testi yapılmıştır. Çalışmada 2003:1-2018:4 dönemi çeyrek yıllık verileri kullanılmıştır. Turizm geliri ile cari işlemler dengesi arasındaki nedensellik ilişkisi VAR Granger Nedensellik testi kullanılarak yapılmıştır. Elde edilen sonuçlara göre değişkenler arasında iki yönlü bir nedensellik ilişkisi bulunmuştur. Bu sonucu VAR modeli yardımıyla yapılan Etki-Tepki ve Varyans Ayrıştırma Analizlerinden elde edilen bulgular desteklemektedir.

Owing to its direct and indirect effects on national economies, tourism is accepted as an important sector in the world. By providing foreign currency input to countries plays an important role in maintaining the current account balance in the balance of payments. Tourism is a labor-intensive sector as it is a service sector. Therefore, it is expected to be effective in decreasing unemployment by increasing employment. The development of the sector not only increases employment but also increases production and consumption in the economy. As it has international cultural and social effects, it contributes to the promotion of countries to the outside world by providing communication between countries. The tourism sector, whose development is continuously progressing, is becoming an increasingly important sector by many countries due to the economic contributions it provides to countries. As previously seen simply as a sector of economic activity, the development in Turkey began after the 1940s. The development of the tourism sector plays significant role in the realization of economic growth in Turkey too, like other many developing countries. In Turkey, which has important tourist areas as geography in particular experienced very significant development in tourism after the 1980s, development and protection of the sector has started to be ensured by various regulations. The contribution of the tourism sector, which was developed with the protection measures, the regulations issued for the promotion of tourism, the exceptions and privileges granted to the economy during economic recession periods, was also clearly seen. In this context, the relationship between tourism income and the current account balance t is important to propose policies for the development of the sector. In this study, the effect of tourism revenues on current account balance in Turkey during the period 2003-2018 was analyzed. For this purpose, before examining the causality relationship between tourism income and current account balance, Augmented Dickey Fuller and Phillips Perron unit root tests were applied to the series of variables used. 2003:1-2018:4 quarterly data is evaluated. The causality relationship between tourism income and current account balance was constructed by performing VAR Granger Causality test. According to the results, a two-way causality relationship was found between the variables. This result is supported by the findings obtained from Impulse-Response Analysis and Variance Decomposition Analysis conducted with the Var model.