2024 Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Doğrultusunda Hazırlanan Sosyal Bilgiler Ders Kitabına İlişkin Öğretmen Görüşlerinin İncelenmesi

Öz

Bu araştırmada Sosyali Bilgiler öğretmenlerinin 2024 Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli kapsamında hazırlanan sosyal bilgiler öğretim programı ve bu programın Sosyal Bilgiler ders kitaplarına yansıma durumuna ilişkin görüşlerinin tespit edilmesi amaçlanmıştır. Bununla birlikte sosyal bilgiler öğretmenlerinin 2024 TYMM kapsamında hazırlanan Sosyal Bilgiler ders kitaplarına ilişkin görüşlerinin ortaya çıkarılması hedeflenmiştir. Araştırma olgubilim deseni perspektifinde yürütülmüştür. Çalışma grubu, ölçüt örnekleme yöntemi kullanılarak oluşturulmuştur. Veri toplama sürecinde yarı yapılandırılmış görüşme formundan yararlanılmıştır. Elde edilen bulgular yorumlayıcı fenomenolojik analiz tekniğiyle analiz edilmiştir. 2024 sosyal bilgiler öğretim programının getirmiş olduğu yenilikler “Öğrenci Merkezli” ve “Program Temelli” olmak üzere iki başlığa ayrılmaktadır. 2018-2024 SBÖP “Yapısal Boyut” ve “İçerik Boyutu” olarak iki boyutta ayrılmaktadır. Öğretmenlerin 2024 TYMM’ye göre hazırlanan sosyal bilgiler ders kitabı hakkındaki görüşler genellikle olumludur. Sosyal bilgiler ders kitabı görsel olarak yeterli olduğu, ders kitaplarının etkinlikler açsından zengin olduğu, yeterli miktarda ölçme değerlendirmeye yer verildiği ve öğrenci seviyesine uygun olduğu tespit edilmiştir. TYMM’nin öğrenci merkezli bir anlayışa dayandığını, derse etkin katılımını teşvik eden ve etkinlik temelli bir yapıya sahip olduğunu ifade etmişlerdir. Ancak TYMM’nin içerik bakımından bazı eksiklikler barındırdığı, uygulama sürecinin yoğun olduğu ve etkinliklerin özellikle kalabalık sınıflarda uygulanmasının güçleştiği de belirtilmiştir. Ayrıca altyapı yetersizliklerinin bulunduğu bölgelerde dijital içeriklere erişimde çeşitli sorunların yaşandığı saptanmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Ders kitabı incelemesi
• maarif modeli
• sosyal bilgiler
• TYMM

An Investigation of Teachers' Views on the Social Studies Textbook Prepared in Line with the 2024 Türkiye Century Education Model

Öz

The aim of this study is to determine social studies teachers’ views on the extent to which the 2024 Turkish Century Education Model Curriculum is reflected in social studies textbooks and on the social studies textbooks prepared within the scope of this model. For this study, a phenomenological approach, which is a qualitative research design, was adopted. Data were gathered through semi-structured interviews conducted during the research process. The collected data were then examined by applying ınterpretative phenomenological analysis - IPA in line with the principles of qualitative research. In the research process, credibility, transferability and confirmability features were examined as validity and reliability procedures. The innovations brought by the 2024 social studies curriculum are divided into two headings as “Student-Centered” and “Curriculum-Based”. The 2018-2024 social studies curriculum is divided into two dimensions as “Structural Dimension” and “Content Dimension”. Teachers' opinions about the social studies textbook prepared according to the 2024 TYMM are generally positive. It has been determined that the social studies textbook prepared according to the 2024 TYMM is visually adequate, rich in activities, includes sufficient assessment and evaluation materials, and is appropriate for the students' level. However, teachers stated that the curriculum has a student-centered structure that encourages active student participation and is based on activities. Nevertheless, they also indicated that the program has certain shortcomings in terms of content, that the implementation process is intensive, and that it is difficult to apply the activities in crowded classrooms. In addition, it was determined that access to digital content cannot be ensured in places where there are infrastructure deficiencies.

Anahtar Kelimeler

• Grade book review
• maarif model
• social studies
• TYMM

Kaynakça

1. Alaca, E. (2020). Sosyal bilgiler ders kitabı incelemeleri. T. Çelikkaya, Ç. Öztürk Demirbaş, T. Yıldırım, & H. Yakar (Ed.), Sosyal bilgiler öğretimi II (ss. 1–20). Pegem Akademi.
2. Altay, N. (2020). Ortaokul sosyal bilgiler ders kitaplarının beceriler açısından incelenmesi. Atatürk Üniversitesi Kazım Karabekir Eğitim Fakültesi Dergisi, 41, 276–297. https://doi.org/10.33418/ataunikkefd.805054
3. Arı, B., & Top, M. B. (2017). 1950 sonrası Erzincan’da eğitim. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 14(39), 244–254.
4. Arı, S., & Arı, M. (2024). Sosyal bilgiler dersi öğretim programı ve sosyal bilgiler ders kitaplarında tüketim kültürü ve reklamcılığın işlenişi. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 24(1), 412–432. https://doi.org/10.17240/aibuefd.2024..-1349420
5. Başkale, H. (2016). Nitel araştırmalarda geçerlik, güvenirlik ve örneklem büyüklüğünün belirlenmesi. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Elektronik Dergisi, 9(1), 23–28.
6. Berkant, H. G., & Atmaca, Y. (2013). Altıncı ve yedinci sınıf sosyal bilgiler ders kitaplarının insan hakları ve demokrasi kavramları açısından incelenmesi. Türk Araştırmaları Dergisi, 6(12), 179–198.
7. Coşkun, R., Altunışık, R., & Yıldırım, E. (2007). Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri: SPSS uygulamalı. Sakarya Yayıncılık.
8. Creswell, J. W. (2007). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches (2nd ed.). Sage Publications.

9. Çalışkan, H., & Yıldırım, Y. (2020). Seçmeli hukuk ve adalet dersinin ortaokul öğrencilerinin adil olma ve sorumluluk değerlerine etkisi. Journal of Multidisciplinary Studies in Education, 4(2), 34–48. https://izlik.org/JA23WW43ZU
10. Çiydem, E., & Kaymakcı, S. (2021). Türkiye’de sosyal bilgiler dersinin yönelimi üzerine bir değerlendirme. İnsan ve İnsan, 8(27), 179–207. https://doi.org/10.29224/insanveinsan.818742
11. Çopur, A. (2025). Sosyal bilgiler yedinci sınıf ders kitabındaki çoklu modsal betimleme kullanımının incelenmesi. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 73, 150–177.
12. Değirmenci Toraman, K., & Memişoğlu, H. (2022). Sosyal bilgiler ders kitaplarındaki edebi ürün ve görsellerin değerler eğitimi açısından incelenmesi. International Journal of Social Sciences and Education Research, 8(2), 198–217. https://doi.org/10.24289/ijsser.1081371
13. Demir, A. Y., & Özyurt, M. (2021). Sosyal bilgiler dersi öğretim programı ve ders kitaplarının 21. yüzyıl becerileri bağlamında incelenmesi. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 22(2), 1254–1290.
14. Demirel, Ö. (2010). Eğitimde program geliştirme. Pegem Yayınları.
15. Doğan, Y., & Torun, F. (2018). Sosyal bilgiler ders kitapları nereye doğru gidiyor? The Journal of International Lingual Social and Educational Sciences, 4(2), 111–125.
16. Gülersoy, A. E. (2013). İdeal ders kitabı arayışında sosyal bilgiler ders kitaplarının bazı özellikler açısından incelenmesi. International Journal of New Trends in Arts, Sports & Science Education, 2, 8–26.
17. Günel, M., Hand, B., & Gündüz, Ş. (2006). Comparing student understanding of quantum physics when embedding multimodal representations into two different writing formats: Presentation format versus summary report format. Science Education, 90(6), 1092–1112. https://doi.org/10.1002/sce.20160
18. İlerisoy, M. (2023). Yorumlayıcı fenomenolojik analiz. İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(46), 509–527. https://doi.org/10.46928/iticusbe.1176444
19. İnce, Z., & Dikbıyık, C. (2024). Disiplinlerarası eğitim bağlamında ortaöğretim sosyoloji ders kitabı ve öğretim programının coğrafi kavramlar ve coğrafya müfredatı açısından değerlendirilmesi. Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, 59, 651–673. https://doi.org/10.53444/deubefd.1396194
20. Kabakuş Tabur, E., & Kaştan, Y. (2025). 2018 ve 2024 sosyal bilgiler dersi öğretim programlarında ve 5. sınıf sosyal bilgiler ders kitaplarında tarihsel empati becerisi. Journal of Innovative Research in Social Studies, 8(1), 1–32. https://doi.org/10.47503/jirss.1659551
21. Kan, Ç. (2010). A.B.D. ve Türkiye’de sosyal bilgilerin tarihsel gelişimi. Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 30(2), 663–672.
22. Karagözoğlu, N. (2020). Sosyal bilgiler ders kitaplarının değerlendirilmesi. İksad Yayınevi.
23. Karagözoğlu, N. (2025). Sosyal bilgiler öğretiminde yaşanan sorunlar: Bir meta-tematik analiz. Millî Eğitim, 54(246), 879–914. https://doi.org/10.37669/milliegitim.1548581
24. Karahan, S., Uca, S., & Güdük, T. (2022). Nitel araştırmalarda görüşme türleri ve görüşme tekniklerinin uygulanma süreci. Nitel Sosyal Bilimler, 4(1), 78–101. https://doi.org/10.47105/nsb.1118399
25. Kaya Öksüz, G., & Gürgil Ulusoy, F. (2025). ‘Çalışma Soruları’ kitaplarındaki sosyal bilgiler dersi sorularının yenilenmiş Bloom taksonomisine göre incelenmesi. Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi, 60(1), 44–61.
26. Kurtdede-Fidan, N., & Gedik, H. (2019). İnsan hakları, yurttaşlık ve demokrasi ders kitabında yer alan değerler. Kalem Eğitim ve İnsan Bilimleri Dergisi, 9(1), 251–272. http://dx.doi.org/10.23863/kalem.2019.127
27. Miller, R. M., Chan, C. D., & Farmer, L. B. (2018). Interpretative phenomenological analysis: A contemporary qualitative approach. Counselor Education and Supervision, 57(4), 240–254. https://doi.org/10.1002/ceas.12114
28. Osborn, M., & Smith, C. (Eds.). (2004). Molecular microbial ecology. Garland Science.
29. Palaz, S. (2005). Toplumsal cinsiyet ve kalkınma: Kalkınmada kadının yeri. M. Kar & S. Taban (Ed.), İktisadi kalkınmada sosyal, kültürel ve siyasal faktörlerin rolü (ss. 313–335). Ekin Kitabevi.
30. Sömen, T. (2020). Sosyal bilgiler öğretiminde güncel olaylar. Atatürk Üniversitesi Kazım Karabekir Eğitim Fakültesi Dergisi, 41, 431–447.
31. Sözer, E. (2008). Sosyal bilgiler dersinin tanımı, kapsamı ve ilköğretim programındaki yeri. Ş. Yaşar (Ed.), Hayat bilgisi ve sosyal bilgiler öğretimi. Açıköğretim Fakültesi Yayınları.
32. Stone, P. J., Dunphy, D. C., Marshall, S. S., & Ogilvie, D. M. (1966). The General Inquirer: A computer approach to content analysis. MIT Press.
33. Şahin, M. (2014). Sosyal bilgiler ders kitaplarının görsel tasarım ilkeleri açısından değerlendirilmesi. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 23(1), 31–46.
34. Temur, S. (2024). Sosyal bilgiler ders kitaplarında “küresel bağlantılar” öğrenme alanında yer alan değerlerin incelenmesi. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 44(2), 1411–1451.
35. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2013). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (9. baskı). Seçkin Yayıncılık.
36. Yıldırım, Y. & Çalışkan, A. (2024b). Evaluation of the Türkiye century education model in terms of 21st century human profile. Electronic Journal of Education Sciences, 13(26), 204-220. https://doi.org/10.55605/ejedus.1548121
37. Yıldırım, Y., & Çalışkan, A. (2024a). 2024 sosyal bilgiler dersi öğretim programının 2005, 2015 ve 2018 programlarıyla karşılaştırılmalı analizi. Uluslararası Batı Karadeniz Sosyal ve Beşeri Bilimler Dergisi, 8(1), 108–142. https://doi.org/10.46452/baksoder.1485390