Converb Suffixes in Sinop Province Dialects

Öz

The dialects of Sinop province belong to the Western group of Turkish dialects and are themselves divided into four dialect regions. Sinop, which preserves archaic and distinctive dialect features, has many linguistic features waiting to be brought to light. This study focuses on one of these features: converb suffixes. Converb suffixes are among the most frequently used suffixes due to the richness, liveliness, and ease they add to expression. Throughout the historical course of Turkish, converb suffixes have been used in many forms and functions, depending on change and development. Dialects provide abundant material on this topic. Converb suffixes are suffixes that enable verbs or verb phrases to be used as adverbs in a sentence. Alongside the simple forms of these suffixes (-A, -I, -(I)p, -ken, etc.), they were later combined with certain suffixes (-AlI, -ArAk, -AlIdAn, -IcAk, -DIkçA, -DUkDAn, -DIğInDAn, -IncAyA, -mAklA, -mAksIzIn, etc.) or formed compound structures with suffixes and postpositions (-AlIdAn beri, -IncAyA dek, -DUkçAn keyri, etc.). In this study, converb suffixes collected from Sinop dialects were examined, revealing their newly identified meanings, functions, and forms. It was noted that the suffixes examined generally consist of archaic suffixes that are not present in standard Turkish.

Anahtar Kelimeler

• Sinop province dialects
• main converb suffixes
• compound converb suffixes.

Sinop İli Ağızlarında Zarf-Fiil Ekleri

Öz

Sinop ili ağızları, Türkiye Türkçesi Ağızları içinde Batı grubunda yer alırken kendi içinde dört ağız bölgesine ayrılmıştır. Ağız özellikleri bakımından arkaik ve kendine mahsus yapılar barındıran Sinop’ta gün yüzüne çıkarılmayı bekleyen pek çok dil özelliği bulunmaktadır. Çalışmada bunlardan biri olan zarf-fiil ekleri üzerinde durulacaktır. Zarf-fiil ekleri, ifadeye kattığı zenginlik, canlılık ve kolaylıktan ötürü kullanım sıklığı fazla olan eklerden biridir. Türkçenin tarihî seyri içinde değişime ve gelişime bağlı olarak pek çok şekil ve işlevde zarf-fiil eki kullanılmıştır. Özellikle ağızlar bu konuda oldukça geniş bir malzemeye sahiptir. Zarf-fiil ekleri, fiil ya da fiil gruplarının cümlede zarf göreviyle kullanılmasını sağlayan eklerdir. Bu eklerin basit biçimleri (-A, -I, -(I)p, -ken vb.) yanında sonradan birtakım eklerle (-AlI, -ArAk, -AlIdAn, -IcAk, -DIkçA, -dUkdAn, -dIğIndAn, -IncAyA, -mAklA, -mAksIzIn vb.) veya ek ve edatlarla (-AlIdAn beri, -IncAyA dek, -dUkcAn keyri vb.) birleşmiş yapıları mevcuttur. Çalışmada Sinop ağızlarından derlenen zarf-fiil ekleri incelenerek bunların yeni anlam, işlev ve şekilleri ortaya konmuştur. Ele alınan eklerin genel olarak ölçünlü Türkiye Türkçesinde bulunmayan ve arkaik eklerden oluşmasına dikkat edilmiştir

Anahtar Kelimeler

• Sinop İli Ağızları
• Asıl Zarf-Fiil Ekleri
• Birleşik Zarf-Fiil Ekleri

Kaynakça

1. Acar, E. (2016). Sinop yerli ağızlarını belirleyen genel özellikler. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 9(42), 7-11.
2. Acar, E. (2021). Kastamonu ve yöresi ağızlarında zarf-fiiller. Dede Korkut Uluslararası Türk Dili ve Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, 10(24), 140-157.
3. Banguoğlu, T. (2000). Türkçenin grameri. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
4. Bayraktar, N. (2004). Türkçede fiilimsiler. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
5. Doğan, T. (2024). Oğuz grubu yazı dilleri ve ağızlarında yeterlik kategorisi. Türk Dili Araştırmaları Yıllığı – Belleten, 78, 89-112.
6. Durmuş, O. (2012). {-(y)arak} zarf-fiil ekinin kökeni üzerine. Türkbilig, 23, 19- 60.
7. Ergin, M. (2009). Türk dil bilgisi. İstanbul: Bayrak Yayınları.
8. Gülsevin, G. (2001). Türkiye Türkçesinde birleşik zarf-fiiller. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 2(2), 122-143.

9. Hünerli, B. (2012). Oğuz grubu Türk lehçelerinde zarf-fiiller (Doktora tezi). Erişim adresi: https:// tez.yok.gov.tr/ UlusalTezMerkezi/ tezSorguSonucYeni.jsp.
10. Karahan, L. (1996). Anadolu ağızlarının sınıflandırılması. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
11. Karahan, L. (2011). Türk dili üzerine incelemeler. Ankara: Akçağ Yayınları.
12. Koç, N. (1990). Yeni dilbilgisi. İstanbul: İnkılâp Kitabevi.
13. Korkmaz, Z. (1960). Türkçede ek yığılması olaylarının meydana gelişi üzerine. Türk Dili Araştırmaları Yıllığı – Belleten, 8, 173-180.
14. Korkmaz, Z. (1961). Türkçede ok/ök kuvvetlendirme edatı üzerine. Türk Dili Araştırmaları Yıllığı – Belleten, 9, 13-19.
15. Korkmaz, Z. (2003). Türkiye Türkçesi grameri-şekil bilgisi. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
16. Özkan, N. (1996). Gagavuz Türkçesi grameri. Ankara: Türk Dil Kurumu.
17. Rüstemov, R. E. (1961). Guba dialekti. Bakı: Azerbaycan SSR Elmler Akademiyası Nesriyyatı.
18. Salan, E. (2020). Zarf-fiil eki, zarf-fiil midir?. TYB Akademi, 29, 67-78.
19. Tiken, K. (2004). Eski Türkiye Türkçesinde edatlar, bağlaçlar, ünlemler ve zarf fiiller. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
20. Yücel, B. (2000). Türkiye Türkçesinde zarf-fiil eklerinin yapı bakımından sınıflandırılması üzerine. Türklük Bilimi Araştırmaları, 9, 75-114.
21. Yüceol Özezen, M. (2018). Türkçede zarf-fiiller ve zarf-fiillerde yapılaşma süreçleri. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 24(1), 79-97.