Birinci Haçlı Seferi Rotasına Dönüş Mü? 14. Yüzyıl Haçlı Seferi Projelerinde Türkiye’ye İlişkin Kayıtlar

Yıl 2025, Sayı: 66, 157 - 166, 25.12.2025

Murat Çaylı

https://doi.org/10.21563/sutad.1626701

Öz

14. yüzyılda Kutsal Toprakların yeniden ele geçirilmesine rehberlik edecek eserler kaleme alan Haçlı teorisyenleri, projelerini dönemin papalarına ve krallarına sundular. Bunların büyük bir kısmı daha hızlı hareket edilmesi ve daha az kayıp verilmesini arzuladıkları için seferin deniz yoluyla yapılmasını tavsiye etmekteydi. Türkiye’de otoriter bir devlet idaresinin bulunmadığını savunan bazıları, bu fırsattan yararlanılması konusunda ısrarcıydı. Haklı olduklarını kanıtlamak için buradaki uygun siyasi ortamdan bahsetmeye başlayan teorisyenler, kimi zaman kendi gözlemlerini aktararak kimi zaman da bu coğrafyayı gezip dolaşan kişilerden alıntılar yaparak 14. yüzyıl Türkiye’si hakkında önemli bilgiler verdiler. Türkiye Selçuklularının dağılmasına, Türk beyliklerinin faaliyetlerine ve Moğollarla iş birliği konularına değinmeyi ihmal etmemeleri, tasarıları üzerinde uzun uzadıya düşündüklerini ve öngördükleri ihtimallere karşı hazırlıklı olduklarını göstermektedir. Fidenzio da Padova (ö. 129?), Korykoslu Hayton (ö. 1308), Directorium ad Passagium Faciendum’un anonim yazarı, Marino Sanudo Torsello (ö. 1343), Guillaume d’Adam (ö. 1341) ve Philippe de Mézières (ö. 1405), projelerinde Türkiye’den bahseden veya Haçlı ordularının bu güzergâh üzerinden ilerlemesini önerenler arasındadır. Bu çalışmada, teorisyenlerin Latince ve Fransızca eserleri üzerinden, planlanan yeni Haçlı seferlerinde Türkiye’nin yeri ve tavsiye edilen stratejiler üzerinde durulacaktır.

Anahtar Kelimeler

14. Yüzyıl , Türkiye , Haçlı Seferleri , Memlûklar , Moğollar

A Return to the Route of the First Crusade? Records of Turkey in the 14th Century Crusade Projects

Öz

In the 14th century, Crusader theorists wrote works intended to guide efforts to recapture the Holy Land, presenting their proposals to the popes and kings of the time. Most recommended conducting the expedition by sea, as they believed this would allow for faster movement and result in fewer casualties. Some argued that there was an opportunity to exploit the political situation because Turkey lacked a strong state administration. To support their ideas, they discussed the favorable political environment in the region and provided significant information about 14th-century Turkey, sometimes sharing their own observations and at other times citing accounts from travelers who had journeyed through the region. Their discussions of the disintegration of the Turkish Seljuks, the activities of the Turkish principalities, and their cooperation with the Mongols indicate that they had thoroughly considered their proposals and anticipated various possibilities. Notable figures such as Fidentius of Padua (d. 129?), Hayton of Korykos (d. 1308), the anonymous author of the Directorium ad Passagium Faciendum, Marino Sanudo Torsello (d. 1343), William of Adam (d. 1341), and Philippe de Mézières (d. 1405) mentioned Turkey in their works or suggested that Crusader armies should advance through this region. This study focuses on Turkey's role in the proposed new Crusades and on the strategies recommended in theorists' works written in Latin and Old French.

Anahtar Kelimeler

14th century , Turkey , Crusades , Turks , Mamluks , Mongols

Kaynakça

• Atiya, A. S. (1938). The crusade in the later Middle Ages. London: Methuen & Co. Ltd.
• Beazley, C. R. (1907a). Directorium ad faciendum passagium transmarinum. The American Historical Review, 12(4), 810–857.
• Beazley, C. R. (1907b). Directorium ad faciendum passagium transmarinum II. The American Historical Review, 13(1), 66–115.
• Brocardus. (1906). Directorium ad passagium faciendum. In E. Dulaurier & C. Kohler (Eds.), Recueil des historiens des croisades: Documents latins et français relatifs à l’Arménie (Vol. 2, pp. 367–517). Paris: Imprimerie Nationale.
• Çavuşdere, S. (2016). Avrupa’nın Türk sorunu: Venedikli diplomat Marino Sanudo Torsello’nun Türklere karşı Haçlı seferi projesi (1306–1334). İstanbul: Yeditepe Yayınevi.
• Çaylı, M. (2021). Bir Haçlı’nın rüyası: Philippe de Mézières ve Haçlılar. İstanbul: Yeditepe Yayınevi.
• Frankfort, F. (1974). Marino Sanudo Torsello: A social biography (Unpublished doctoral dissertation). University of Cincinnati, Cincinnati.
• Golubovich, G. P. (Ed.). (1906). Liber recuperationis Terrae Sanctae. Biblioteca bio-bibliografica della Terra Santa e dell’Oriente Francescano (Vol. 2). Firenze: Quaracchi presso.
• Haytonus. (1906). Flos historiarum Terrae Orientis. In E. Dulaurier & C. Kohler (Eds.), Recueil des historiens des croisades: Documents latins et français relatifs à l’Arménie (Vol. 2, pp. 111–363). Paris: Imprimerie Nationale.
• Kohler, C. (1905). L’auteur du Directorium ad passagium faciendum. Comptes rendus des séances de l’Académie des Inscriptions et Belles-Lettres, 49(3).
• Korykoslu Hayton. (2015). Doğu ülkeleri tarihinin altın çağı (A. T. Özcan, Çev.). İstanbul: Selenge Yayınları.
• Le Roulx, J. J. D. (1886). La France en Orient au XIVe siècle: Expéditions du maréchal Boucicaut (Vol. 1). Paris: Librairie des Écoles Françaises d’Athènes et de Rome.
• Marino Sanudo Torsello. (2016). The book of the secrets of the faithful of the Cross: Liber secretorum fidelium crucis (P. Lock, Trans.). New York: Routledge.
• Mutafian, C. (1996). Héthoum de Korykos historien arménien: Un prince cosmopolite à l’aube du XIVe siècle. Cahiers de Recherches Médiévales, 1, 157–176.
• Özcan, A. T. (2012). XVI. yüzyıla kadar Türkiye ve Türkmenya adının Batı dünyasında kullanımı ve sınırları. Türkiyat Mecmuası, 22(Güz), 63–82.
• Paviot, J. (2008). Projets de croisade (v. 1290–v. 1330). Paris: Académie des Inscriptions et Belles-Lettres.
• Petkov, K. (1997). The rotten apple and the good apples: Orthodox, Catholics, and Turks in Philippe de Mézières’ crusading propaganda. Journal of Medieval History, 23(3), 255–270.
• Philippe de Mézières. (2008a). Songe du vieux pèlerin (J. Blanchard, Trans.). Paris: Pocket.
• Philippe de Mézières. (2008b). Une épistre lamentable et consolatoire: Adressée en 1397 à Philippe le Hardi, duc de Bourgogne, sur la défaite de Nicopolis (P. Contamine & J. Paviot, Eds.). Genève: Librairie Droz.
• Potansque, A. (1855). De Marini Sanuti: Vita et scriptis. Monspelii.
• William of Adam. (2012). How to defeat the Saracens (G. Constable, Trans.). Washington, DC: Dumbarton Oaks Research Library and Collection.