Türk Müziğinde Bir İcracı Gelenek Hafızlık: Erzincanlı Hafız Şerif Tanındı Örneği

Yıl 2025, Sayı: 66, 197 - 229, 25.12.2025

Burak Kurubaş , Muhammet Ümit Aytekin

https://doi.org/10.21563/sutad.1629758

Öz

Türk müziği icracı gelenek içerisinde hafızlar ve hafızlık geleneği geçmişten günümüze her dönemde önemli bir yer tutmuştur. Bu gelenek; gerek klasik Türk müzik kültürüne gerekse yörelerin folklor yapısı içerisinde inkişaf eden Türk halk müziği kültürüne yetiştirdiği bestekâr ve icracılarla nitelik ve nicelik olarak önemli katkı sağlamıştır. Hafızlık geleneğinde, geleneksel Türk sanatlarının en önemli öğretim ve aktarım yöntemi olan meşk uygulamaları kullanılmaktadır. Hafızların hıfzetme kabiliyetleri, onları meşkin yoğun biçimde kullanıldığı Türk müziğinde de parlak icracılar, bestekârlar ve kaynak kişiler olarak öne çıkarmıştır. Bu araştırma, TRT Türk halk müziği repertuvarına kaynaklık eden seçkin eserleri, usta icracılığı ve hafızlık geleneği içinde yetişmiş olmasıyla öne çıkan Erzincanlı Hafız Şerif Tanındı’yı yeniden gündeme taşımayı amaçlamaktadır. Hafız Şerif, doldurduğu plaklar ve Türk müziğinin usta isimleriyle birlikte gerçekleştirdiği icralarla önemli bir miras bırakmıştır. Hafız Şerif’in Millî Kütüphane arşivinde bulunan ve resmî repertuvarlarda henüz yer almayan kayıtları gün yüzüne çıkarılmaya değer niteliktedir. Bu doğrultuda araştırma, Erzincanlı Hafız Şerif Tanındı'nın yaşamının, yetiştiği ortamın incelenmesi ve kayıt altında olmayan eserlerinin Türk müziği dağarına kazandırılması bakımından önem arz etmektedir. Araştırma, nitel araştırma yöntemlerinden betimsel tarama modeli ve doküman analizi tekniği kullanılarak tasarlanmıştır. İlk olarak, Türk müziğinde önemli bir zümreyi temsil eden hafızlık geleneği ve Hafız Şerif'in hayatına dair veriler çeşitli kaynaklardan derlenmiştir. Ardından, Millî Kütüphanenin sesli arşivinde "Erzincanlı Şerif" adıyla CD'ye aktarılmış olan taş plak kayıtlarına ulaşılmıştır. Yapılan incelemede, bu kayıtlardaki eserlerin TRT Türk halk müziği nota arşivinde bulunmadığı tespit edilmiştir. Araştırmanın en somut çıktılarından biri, kendisinin kaynaklık ettiği ve seslendirdiği 10 kırık hava türündeki eserin kendi icrasıyla notaya alınmış olmasıdır.
Anahtar Kelimeler:
Hafız Şerif Tanındı, hafızlık, icracı gelenek, mahallî kültür, Türk müziği.

Anahtar Kelimeler

Hâfız Şerif Tanındı , Hâfızlık , İcracı Gelenek , Mahalli Kültür , Türk Müziği.

A Performer Tradition in Turkish Music: The Case of Erzincanlı Hafız Şerif Tanındı

Öz

Within the tradition of Turkish music performance, hafızs (musicians trained in the hafızlık tradition) have held an important place from past to present. This tradition has made significant contributions, both in terms of quality and quantity, to both classical Turkish music culture and the Turkish folk music culture that developed within the folklore structure of the regions, through the composers and performers it has nurtured. The hafız tradition employs meşk practices, the most important method of teaching and transmission in traditional Turkish arts. The hafız's ability to memorize has made them stand out as brilliant performers, composers, and sources of knowledge in Turkish music, where meşk is used intensively. This research aims to bring Erzincan-born Hafız Şerif Tanındı back into the spotlight, highlighting his distinguished works, which form the basis of TRT's Turkish folk music repertoire, his masterful musicianship, and his upbringing within the hafız tradition. Hafız Şerif has left an important legacy through the records he recorded and the performances he gave alongside the masters of Turkish music. Hafız Şerif's recordings, which are found in the National Library archives and have not yet been included in official repertoires, are worthy of being brought to light. In this regard, the research is important in terms of examining the life of Erzincan-born Hafız Şerif Tanındı, the cultural environment in which he was raised, and adding his unrecorded works to the Turkish music repertoire. The research was designed using the descriptive survey model and document analysis technique, common in qualitative research. First, data on the hafız tradition, which represents an important group in Turkish music, and on the life of Hafız Şerif were collected from various sources. Subsequently, gramophone recordings transferred to CD under the name “Erzincanlı Şerif” in the National Library's audio archive were accessed. The examination revealed that the works in these recordings were not found in the TRT Turkish folk music notation archive. One of the most concrete outcomes of the research is that 10 pieces in the ‘kırık hava’ genre, which he sourced and performed, were transcribed into notation with his own performance.

Anahtar Kelimeler

Hâfız Şerif Tanındı , Hâfızlık , Performer Tradition , Local Culture , Turkish Music.

Kaynakça

• Adalıoğlu, Hasan Hüseyin, & Arslan, N. (2013). Erzincan’da Mevlevilik ve Mevlevihaneler. 109-117. Afyon: Afyon Kocatepe Üniversitesi Yayınları.
• Albayrak, N. (1983). Folklorumuz ve Erzincan. Erzincan: Ermat Yayınları.
• Aslan, B. (2020). Mevlevilik ve Erzincan Melik Salih Mevlevihanesi. Karabük Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü Tarih Anabilim Dalı.
• Balcı, A. (2019). Eğitimsel Araştırmanın Eğitimsel Sorunların Çözümüne Uygulanması. Ankara University Journal of Faculty of Educational Sciences (JFES), 22(1), 411-420.
• Cebeci, S. (2006). Hafızlık Eğitimi ve Sorunları. Değerler Eğitimi Dergisi, 4(11), 27-52.
• Dumlu, A. (1996). Erzincan'da İz Bırakanlar. Erzincan: Özsoy Yayınları.
• Friedman, L. (1994). Is There A Modern Legal Culture. Ratio Juris, 7(2), 117-131.
• Kara, M., & Çolakoğlu, M. (2020). Kur’ân-I Kerîm’den Aşr-I Şerîf Seçi̇mi̇ ve Ti̇lâvet Esnasinda Di̇kkat Edi̇lmesi̇ Gereken Hususlar. Journal of Near East University Islamic Research Center / Yakın Doğu Üniversitesi İslam Tetkikleri Merkezi Dergisi, 6(1), 101-148.
• Kaymaz, R., & Özdemir, H. İ. (2010). Erzincanlılar Ansiklopedisi. İçinde Kültür, Sanat, Edebiyat, Bilim, Siyaset, Bürokrasi, İş Dünyasında. Erzincan: Doğu Yayınları.
• Mustafa, U. (1993). Erzincan’da Giyim Kuşam Halk Oyunları ve Halk Türküleri. Ankara: Özyurt Matbaası.
• Okiç, M. T. (1963). Kur’ânı Kerîm Üslub ve Kıraatı. Ankara: Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi.
• Öztürk, M. Ş. (2021). Hafızlık Musiki İlişkisi. İçinde Çeşitli Yönleriyle Hafızlık Eğitimi (ss. 365-381). İstanbul: Ensar Neşriyat.
• Sak, R., Şahin Sak, İ. T., Öneren Şendil, Ç., & Nas, E. (2021). Bir Araştırma Yöntemi Olarak Doküman Analizi. Kocaeli Üniversitesi Eğitim Dergisi, 4(1).
• Szubertowska, E. (2005). Education and the Music Culture of Polish Adolescents. Psychology of Music, 33(3), 317- 330.
• Taş, F., & Turhan, S. (2004). Erzincan’a Girdim Ne Güzel Bağlar Erzincan Türküleri 1. Ankara: Erzincan Valiliği Kültür Yayınları.
• Taşer, S. (2021). Modern Music Education of Ottoman State in Period of Innovation (XIX. Century). Turkish Online Journal of Qualitative Inquiry, 12(7), 3956-3965.
• Uludağ, E., & Altıntaş, P. D. (2025). Aşık Ali İzzet Özkanın Albümlerinde Tespit Edilen Notaya Alınmamış Türkülerin Müzikal ve İçerik Analizi. Yegâh Musıcology Journal, 8(3), 1805-1835.
• Uludağ, S. (2017). İslam ve Musiki. İstanbul: Dergâh Yayınları.
• White, L. (1959). The Concept of Culture. American anthropologist, 61(2), 227-251.