ARUZ VEZNİNİN TÜRK ŞİİRİNE TATBİKİNDE BAŞVURULAN İMLÂ/TELAFFUZ TASARRUFLARI VE MAHİYETLERİ
Öz
Tanzimat döneminden beri edebiyatçılar, eleştirmenler ve akademik çevrelerce hemen hemen bütün yönleriyle uzun uzadıya tartışılmasına rağmen, bugün aruz vezni ile ilgili çözülmesi gereken birçok sorun bulunmaktadır. Bu sorunların başında “aruz imlâsı”, “imlâsızlık”, “aruz tasarrufları” ve “aruz kusurları” gibi adlarla anılan ve aruz vezninin Türk şiirine tatbikinde yaşanan güçlükleri aşmak için başvurulan imlâ/telaffuz tasarrufları gelir. Adlandırılmasında dahi bir kabul birliği sağlanamayan söz konusu sorun, bugüne kadar çokça tartışılmış; fakat bir çözüme kavuşturulamamıştır. Aruz tasarruflarının enine boyuna tartışılarak konunun açıklığa kavuşturulabilmesi için öncelikle bu veznin, Türk şiirine tatbikinde yaşanan güçlükleri aşmak amacıyla başvurulan bütün imlâ/telaffuz tasarruflarının tanınması ve tanıtılması gerekir.
Bu çalışmada, aruz vezninin Türk şiirine tatbikinde yaşanan güçlükleri aşmak amacıyla başvurulan imlâ/telaffuz tasarrufları olan “imâle, zihâf, tavsîl, tahrîk, teskîn, teşdîd, tahfîf, tezyîd, tenkîs, tebdîl, tefrîk”, öncelikle kelime ve terim anlamları verilerek Klasik şiirin farklı dönemlerinde farklı şairlerinin şiirlerinden seçilen örneklerle bütün yönleriyle tanıtılmıştır. Veznin mısra’a sorunsuz bir şekilde tatbik edilebilmesi için ihtiyaç duyulan açık veya kapalı heceyi elde etmek ya da mısradaki hece fazlalığını veya hece eksikliğini gidermek maksadıyla başvurulduğu tespit edilen söz konusu tasarruflar hakkında Türkçe dilbilgisi kuralları çerçevesinde bazı değerlendirmelerde bulunulmuştur. Bu bağlamda, aruzun Türkçeye tatbikinde başvurulan telaffuz ve imlâ tasarrufları, topyekûn kusur olarak değil, imlâ/telaffuz çeşitliliği ve imlâ/telaffuz sapması olarak iki farklı grupta değerlendirilmiştir. Türkçenin yapısına zarar vermeyen imlâ/telaffuz tasarrufları caiz olarak değerlendirilerek imlâ/telaffuz çeşitliliği; Türkçenin yapısına zarar veren imlâ/telaffuz tasarrufları ise fahiş olarak değerlendirilerek imlâ/telaffuz sapması olarak kabul edilmiştir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- AKKUŞ, Metin (1991), Nef’î Sanatı ve Türkçe Divanı, Erzurum: Atatürk Üniversitesi, SBE, (Yayımlanmamış Doktora Tezi).
- AKOVALI-ZÂDE HÂTEM (1867), Divan, İstanbul.
- BÂKÎ, Divan, İBB Atatürk Kitaplığı, Bel Yz K 0298.
- BİLTEKİN, Halit (2003), Şeyhî Divanı (İnceleme-Tenkitli Metin-Dizin), Ankara: Ankara Üniversitesi, SBE, (Yayımlanmamış Doktora Tezi).
- ÇETİN, Nihat (1991), “Arûz”, DİA, C 3, İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı: ss. 424-437.
- DAĞLAR, Abdülkadir (2007), “Hacı İbrahim Efendi’nin ‘Şerh-i Belâgât’i’ (Metin)”, Turkish Studies International Periodi-cal For the Languages Literature and History of Turkish or Turkic, Volume 2/4 Fall: ss. 321-370.
- DÜZENLİ, Mesut Bayram (2014), Câmiü’l-Envâr alâ Tefsîri’l-İhlâs (vr. 1b-198b), İnceleme-Metin, Sakarya: Sakarya Üniversitesi, SBE,
- Türk Dili ve Edebiyatı ABD, (Yayımlanmamış Doktora Tezi).
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Sanat ve Edebiyat
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yayımlanma Tarihi
23 Temmuz 2018
Gönderilme Tarihi
5 Ocak 2018
Kabul Tarihi
20 Şubat 2018
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2018 Sayı: 43
APA
Düzenli, M. B., & Bulak, Ş. (2018). ARUZ VEZNİNİN TÜRK ŞİİRİNE TATBİKİNDE BAŞVURULAN İMLÂ/TELAFFUZ TASARRUFLARI VE MAHİYETLERİ. Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 43, 145-171. https://doi.org/10.21563/sutad.447273
AMA
1.Düzenli MB, Bulak Ş. ARUZ VEZNİNİN TÜRK ŞİİRİNE TATBİKİNDE BAŞVURULAN İMLÂ/TELAFFUZ TASARRUFLARI VE MAHİYETLERİ. SUTAD. 2018;(43):145-171. doi:10.21563/sutad.447273
Chicago
Düzenli, Mesut Bayram, ve Şahap Bulak. 2018. “ARUZ VEZNİNİN TÜRK ŞİİRİNE TATBİKİNDE BAŞVURULAN İMLÂ/TELAFFUZ TASARRUFLARI VE MAHİYETLERİ”. Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, sy 43: 145-71. https://doi.org/10.21563/sutad.447273.
EndNote
Düzenli MB, Bulak Ş (01 Temmuz 2018) ARUZ VEZNİNİN TÜRK ŞİİRİNE TATBİKİNDE BAŞVURULAN İMLÂ/TELAFFUZ TASARRUFLARI VE MAHİYETLERİ. Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi 43 145–171.
IEEE
[1]M. B. Düzenli ve Ş. Bulak, “ARUZ VEZNİNİN TÜRK ŞİİRİNE TATBİKİNDE BAŞVURULAN İMLÂ/TELAFFUZ TASARRUFLARI VE MAHİYETLERİ”, SUTAD, sy 43, ss. 145–171, Tem. 2018, doi: 10.21563/sutad.447273.
ISNAD
Düzenli, Mesut Bayram - Bulak, Şahap. “ARUZ VEZNİNİN TÜRK ŞİİRİNE TATBİKİNDE BAŞVURULAN İMLÂ/TELAFFUZ TASARRUFLARI VE MAHİYETLERİ”. Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi. 43 (01 Temmuz 2018): 145-171. https://doi.org/10.21563/sutad.447273.
JAMA
1.Düzenli MB, Bulak Ş. ARUZ VEZNİNİN TÜRK ŞİİRİNE TATBİKİNDE BAŞVURULAN İMLÂ/TELAFFUZ TASARRUFLARI VE MAHİYETLERİ. SUTAD. 2018;:145–171.
MLA
Düzenli, Mesut Bayram, ve Şahap Bulak. “ARUZ VEZNİNİN TÜRK ŞİİRİNE TATBİKİNDE BAŞVURULAN İMLÂ/TELAFFUZ TASARRUFLARI VE MAHİYETLERİ”. Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, sy 43, Temmuz 2018, ss. 145-71, doi:10.21563/sutad.447273.
Vancouver
1.Mesut Bayram Düzenli, Şahap Bulak. ARUZ VEZNİNİN TÜRK ŞİİRİNE TATBİKİNDE BAŞVURULAN İMLÂ/TELAFFUZ TASARRUFLARI VE MAHİYETLERİ. SUTAD. 01 Temmuz 2018;(43):145-71. doi:10.21563/sutad.447273
Cited By
ESRÂR-I GARÎBE’DE ARUZ İMLÂSINA DAİR UYGULAMALAR VE BAZI ARUZ TASARRUFLARI
Littera Turca Journal of Turkish Language and Literature
https://doi.org/10.20322/littera.806931KÜÇÜK YAŞTA ÖLEN ÇOCUKLARIN ANNE BABALARINA ŞEFAATLERİNİ KONU EDİNEN MÜELLİFİ MEÇHUL BİR MANZÛME
İçtimaiyat
https://doi.org/10.33709/ictimaiyat.977991KLASİK EDEBİYATTA ÇOK BİLİNMEYEN BİR TÜR OLARAK RÛZ-NÂME VE MÜELLİFİ BİLİNMEYEN BİR ÖRNEĞİ
Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi
https://doi.org/10.21563/sutad.1052261Ahmed Müsellem Efendi ve Farsça Şiirleri
RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi
https://doi.org/10.29000/rumelide.1471659Arap Şiirinde Bir Aruz Hususiyeti Olan ‘Tedvîr’in Klasik Türk Şiirindeki İzleri
Cumhuriyet İlahiyat Dergisi
https://doi.org/10.18505/cuid.1516263Hâzâ Destân-ı Topal Pâdişâh’ın Yeni Bir Nüshası Üzerine
Kültür Araştırmaları Dergisi
https://doi.org/10.46250/kulturder.1987401