Coğrafya Öğretmenlerinin Gözünden Yapay Zekâ
Öz
Coğrafya öğretmenlerinin yapay zekâ konusundaki görüşlerini ortaya koymayı amaçlayan çalışmada nitel araştırma desenlerinden olgu bilim (fenomenoloji) kullanılmıştır. Araştırmada veri toplama aracı olarak yarı yapılandırılmış görüşme -mülakat- kullanılmıştır. Mülakat formunun ilk bölümünde katılımcıların demografik bilgileri ile araştırma konusu hakkındaki ilgi ve bilgi düzeylerini ortaya koyan kısa cevaplı sorular, ikinci bölümde ise yapay zekâ ve eğitimde kullanılması hakkındaki görüşlerini derinlemesine anlamaya yönelik açık uçlu sorular yer almıştır. Verilerin analizi için içerik analizi yöntemi kullanılmıştır. Çalışma grubunu 20 coğrafya öğretmeni oluşturmuştur. Katılımcıların seçilmesinde ölçüt örnekleme yöntemi kullanılmış ve mesleki kıdemleri ölçüt alınmıştır. Bu amaçla katılımcıların 10’u 15 yıl ve daha az kıdeme sahip, 10’u ise 15 yıl ve daha fazla kıdeme sahip öğretmenlerden seçilmiştir. Bulgulardan; kıdemli katılımcıların kendilerini konu hakkında daha az yeterli buldukları, katılımcıların tamamının (f:20) yapay zekâ konulu eğitim almak istedikleri, kıdemi az katılımcıların yapay zekâ konusundaki gelişmeleri daha fazla takip ettikleri, önemli bir bölümünün (%85) coğrafyayı yapay zekâ kullanımına uygun bir ders olarak gördükleri ve yapay zekâyı derslerinde kullandıkları (%80), kıdemli katılımcıların yapay zekâ ile hazırlanan ödevleri kabul konusunda daha katı bir tutum sergiledikleri, önemli bir bölümünün (%90) yapay zekânın öğretmenlerin iş yükünü azaltacağına inandıkları, kıdemli katılımcıların yarıya yakınının (%40) işlerini kaybetme endişesi taşıdıkları, yapay zekânın kullanılmasının bazı riskler taşıdığına inandıkları, kıdemi az katılımcıların yapay zekânın eğitimde kullanılması konusunda daha pozitif bir tutum takındıkları anlaşılmıştır. Sonuç olarak; yapay zekâ konusunda yüz yüze ve uygulama odaklı eğitimler düzenlenmesi, yapay zekânın sunduğu imkân ve fırsatlar konusunda öğretmenlerin bilgilendirilmesi, başta veri gizliliği, etik sorunlar ve mahremiyet olmak üzere mevcut risklerin azaltılması için bakanlık düzeyinde gerekli çalışmaların yapılması gibi önerilerde bulunulmuştur.
Anahtar Kelimeler
Yapay Zekâ, Eğitim Teknolojileri, Dijital Dönüşüm, Coğrafya Eğitimi, Öğretmen Görüşleri.
Etik Beyan
Kaynakça
- Aksongur, M. & Bağrıacık Yılmaz, A., (2025). Eğitimde üretken yapay zekâ: Öğretmen tutumları ve belirleyici değişkenler. Bilgi ve İletişim Teknolojileri Dergisi, 7(2), 98-111. https://doi.org/10.53694/bited.179294
- Ateş, V., Dişlioğlu, T. A., & Medeni, T. D. (2025). Yapay Zekâ Teknolojilerinin Eğitimde Kullanılması: Öğretmen Değerlendirmeleri. Kamu Yönetimi ve Teknoloji Dergisi, 7(2), 167-191. ttps://izlik.org/JA27HA68PK
- Avcı, H. E., & Günay, U. İ. (2024). Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının yapay zekâ tutumları: Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi örneği. Route Educational & Social Science Journal, 11(4), 162–172.
- Aydın, Ş. (2025). Artificial Intelligence in Education for Teachers, Academics and Students in Turkey: A Systematic Review. Education Quarterly Reviews, 8(3). https://doi.org/10.5281/zenodo.17115214
- Baltacı, A. (2018). Nitel araştırmalarda örnekleme yöntemleri ve örnek hacmi sorunsalı üzerine kavramsal bir inceleme. Bitlis Eren Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 7(1), 231–274.
- Banaz, E., & Demirel, O. (2024). Türkçe Öğretmen Adaylarının Yapay Zekâ Okuryazarlıklarının Farklı Değişkenlere Göre İncelenmesi. Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, 60, 1516-1529. https://doi.org/10.53444/deubefd.1461048
- Banaz, E., & Maden, S. (2024). Türkçe öğretmen adaylarının yapay zekâ tutumlarının farklı değişkenler açısından incelenmesi. Trakya Eğitim Dergisi, 14(2), 1173-1180. https://doi.org/10.24315/tred.1430419
- Banazılı A. M. (2025). Yapay zekânın kamu yönetiminde kullanımı üzerine nitel bir inceleme: faydalar, riskler ve türk kamu yönetimi bağlamında çıkarımlar, Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 34 (Özel Sayı), 538-563.
- Bozdağ Tulum, A. (2025). Artificial intelligence: possibilities and risks, Inonu University Journal of the Faculty of Education, 26(1), 303-326. https://doi.org/10.17679/inuefd.1552261
- Büyüköztürk, Ş. (2012). Örnekleme yöntemleri. Pegem Akademi.