DİJİTAL BOŞANMA BAĞLAMINDA HOLLANDA’DA GELİŞTİRİLEN ÇEVRİM İÇİ UYUŞMAZLIK ÇÖZÜM ARAÇLARI (Rechtwijzer uit elkaar ve Uitelkaar.nl) ve TÜRK HUKUKU BAKIMINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ

Öz

Geleneksel boşanma prosedürleri, teknolojik gelişmelerle birlikte değişime uğramaya başlamıştır. Bu kapsamda çeşitli ülke hukuklarında çevrim içi boşanma uyuşmazlığı çözüm araçları geliştirilmiş ve uygulamaya konulmuştur. Dijital boşanmaya yönelik özellikle Hollanda’da önemli gelişmeler yaşanmaktadır. Bu çalışma, dijital boşanma bağlamında uyuşmazlık çözüm aracı olarak Hollanda’da geliştirilen Rechtwijzer uit elkaar ile halefi Uitelkaar.nl örneklerinin incelenmesini konu almaktadır. Mevcut çevrim içi boşanma platformlarının yalnızca düşük çatışmalı boşanmalarla sınırlı kaldığını, yüksek çatışmalı boşanmalar için ise dava yönetim sistemlerine dönüştürülerek farklı disiplinlerden uzmanların sürece katılımını kolaylaştıracak şekilde yeniden yapılandırılmaları gerektiği değerlendirilmektedir. Bu bağlamda, tarafların hak ve menfaatlerini koruyacak, süreçleri daha etkin ve erişilebilir kılacak yenilikçi çözümler geliştirmek amacıyla çok sayıda pilot uygulama yapılmasına ihtiyaç vardır. Hollanda’da uygulanan çevrim içi boşanma platformları Türk hukuku bakımından değerlendirildiğinde, mevcut yasal düzenlemeler kapsamında Türk boşanma sisteminde dijital boşanmanın, mahkemesiz boşanma biçiminde gerçekleşmesinin mümkün olmadığı, ancak usul ekonomisi sağlamak ve uyuşmazlık çözümünü destekleyerek boşanma sürecini hızlandırmak amacıyla çevrim içi boşanma araçlarının entegrasyonunun fayda sağlayacağı söylenebilir.

Anahtar Kelimeler

• Dijital boşanma
• çevrim içi uyuşmazlık çözüm araçları
• yüksek çatışmalı boşanma
• Rechtwijzer uit elkaar
• Uitelkaar.nl

Online Dispute Resolution Tools Developed in the Netherlands in the Context of Digital Divorce (Rechtwijzer uit elkaar and Uitelkaar.nl) and Their Assessment under Turkish Law

Öz

Traditional divorce procedures have begun to undergo transformation in parallel with technological developments. In this context, several jurisdictions have introduced and implemented online divorce resolution tools. Significant progress has been made, particularly in the Netherlands, in the field of digital divorce. This article provides an analysis of the Dutch platforms Rechtwijzer uit elkaar and its successor Uitelkaar.nl, both of which were developed in the context of digital divorce. It is argued that existing online divorce platforms remain limited to low-conflict divorces, and that for high-conflict cases they should be restructured into case management systems that facilitate the involvement of multidisciplinary experts. In this regard, further pilot projects are needed to develop innovative solutions that protect the rights and interests of the parties while making divorce proceedings more efficient and accessible. When evaluated from the perspective of Turkish law, it can be observed that, under the current legal framework, digital divorce cannot take place in the form of divorce without a court judgment. However, the integration of online divorce tools may prove beneficial in terms of procedural economy, supporting dispute resolution, and expediting divorce proceedings.

Anahtar Kelimeler

• Digital divorce
• online dispute resolution tools
• high-conflict divorce
• Rechtwijzer uit elkaar
• Uitelkaar.nl

Kaynakça

1. Aktürk E, ‘Mahkeme Dışı Boşanmanın Türk Hukukunda Uygulanması İmkanının Değerlendirilmesi’ (2025) 11 [1] Anadolu Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 31-56.
2. Basım A, ‘Anlaşmalı Boşanma Çekişmesiz Yargı İşi mi?’ (2022) 69 Adalet Dergisi 513-554.
3. Bickel, E A, van Dijk M A J ve Giebels E, Online Legal Advice and Conflict Support: A Dutch Experience (University of Twente 2015).
4. Cohena O ve Levite Z, ‘High-Conflict Divorced Couples: Combining Systemic and Psychodynamic Perspectives’ (2012) 34 Journal of Family Therapy 387-402.
5. Demirbaş F, ‘Anlaşmalı Boşanma Protokolünün Taşınmazlar Üzerindeki Ayni Haklara İlişkin Hükümleri ile İlgili Bazı Hukuki Sorunlar’ (2020) 2 Yıldırım Beyazıt Hukuk Fakültesi Dergisi 559-598.
6. Dijksterhuis B ve Verheij T, ‘The Added Value of The Dutch Online Divorce Resolution Tools Rechtwijzer uit elkaar and successor Uitelkaar.nl for High-Conflict Divorces’ (2024) 4 FamPra.ch 963-977.
7. Dural M, Öğüz T ve Gümüş M A, Türk Özel Hukuku, Cilt III Aile Hukuku (17. bs. Filiz Kitabevi 2022).
8. Eichenberg C, Huss J ve Küsel C, ‘From Online Dating to Online Divorce: An Overview of Couple and Family Relationships Shaped Through Digital Media’ (2017) 39 [4] Contemporary Family Therapy 249-260.

9. Erdem M ve Makaracı Başak A, Aile Hukuku (Seçkin Yayınları 2022).
10. Gramatikov M ve Klaming L, ‘Getting Divorced Online: Procedural and Outcome Justice In Online Divorce Mediation’ (2012) 14 [1] Journal of Law & Family Studies 97-120.
11. Güneş Peschke S, ‘Dijital Boşanmaya İlişkin Güncel Düzenlemeler: Farklı Ülke Uygulamaları’ (2018) IV [1] KADEM Kadın Araştırmaları Dergisi 121-146.
12. Hatemi H, Aile Hukuku (10. bs. On İki Levha Yayıncılık 2023).
13. Susskind R E, Online Courts and the Future of Justice (Oxford University Press 2019).
14. Vicari M ve Gaspari M, ‘Analysis of News Sentiments Using Natural Language Processing and Deep Learning’ (2021) 36 AI & Society 931-937.
15. Yücel S, ‘Yargıtay Kararları Işığında Anlaşmalı Boşanma Davası Sonrasında Nafaka ve Tazminat Talepleri’ (2018) 4 [1] Anadolu Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 239-257.
16. Zevkliler A, Cumalıoğlu E ve Acabey M B, Medeni Hukuk III Aile Hukuku (Adalet Yayınevi 2024).