Telif Hukuku Kapsamında Metin ve Veri Madenciliğine İlişkin Mukayeseli Bir Analiz ve Türk Hukuku İçin Model Önerisi
Öz
Bu çalışma, dijital dönüşümün ve büyük veri olgusunun merkezinde yer alan metin ve veri madenciliği faaliyetlerini telif hukuku perspektifinden analiz ederek Türk hukuku için bir model önerisi sunmayı amaçlamaktadır. TDM teknikleri, özellikle bilimsel araştırmalar ve yapay zekâ sistemlerinin eğitimi süreçlerinde veri setlerinden örüntü ve korelasyonlar elde edilmesini sağlayan temel bir araç niteliğindedir. Ancak bu süreçte gerçekleştirilen teknik kopyalama işlemleri, eser sahiplerinin çoğaltma hakkı ile TDM’nin ifadesel olmayan kullanım niteliği arasında yapısal bir gerilime yol açmaktadır. Çalışma kapsamında, ABD’deki adil kullanım doktrini, Avrupa Birliği’ndeki CDSM Direktifi istisnaları ve Japonya’daki esnek istisna modeli mukayeseli bir biçimde incelenerek, bu sistemlerin teknolojik inovasyon ile telif hakları arasında kurduğu denge değerlendirilmiştir. Türk telif hukukundaki mevcut durum ve yasal düzenleme girişimlerinin TDM tabanlı teknolojiler karşısında yetersiz kalabileceği tespit edilerek, uluslararası telif hukukundan kaynaklanan yükümlülükleri ile uyumlu, hem hukuki öngörülebilirliği sağlayan hem de bilişim çağında rekabetçiliği destekleyen özgün bir yasal sınırlama hükmü önerilmiştir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- ‘AI and Copyright: The Training of General‑purpose AI’ (Epthinktank, 28 April 2025)
- ‘America’s AI Action Plan’
- Bottis Μ and others, ‘Text and Data Mining in Directive 2019/790/EU Enhancing Web-Harvesting and Web-Archiving in Libraries and Archives’ (2019) 9 Open Journal of Philosophy 369
- Carroll M, ‘Copyright and the Progress of Science: Why Text and Data Mining Is Lawful’ (2019) 53 Copyright and the Progress of Science 893
- Caudwell J, ‘LibGuides: Text & Data Mining: What Is TDM?’
- Colonna L, ‘A Taxonomy and Classification of Data Mining’ (2013) 16 SMU Science and Technology Law Review 309
- US Copyright Office, ‘Copyright and Artificial Intelligence, Part 3: Generative AI Training Pre-Publication Version’
- ‘Data, Data Everywhere’ The Economist
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Hukuk (Diğer)
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Serkan Dalkıran
*
0009-0003-5143-8758
Türkiye
Yayımlanma Tarihi
29 Nisan 2026
Gönderilme Tarihi
21 Ocak 2026
Kabul Tarihi
21 Nisan 2026
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2026 Sayı: 66