ARCHITECTURAL CHARACTERISTICS OF TRADITIONAL HOUSES IN BÜRNÜK NEIGHBORHOOD, HAMZALAR VILLAGE, ESKİPAZAR DISTRICT, KARABÜK PROVINCE

Öz

Traditional rural houses are significant elements of cultural heritage that reflect the natural environmental conditions, local building materials, construction techniques, and social way of life of the regions in which they are located. Rural settlements in different parts of Anatolia have developed distinctive architectural characteristics under the influence of environmental and socio-cultural conditions. Bürnük Neighborhood of Hamzalar Village, located in the Eskipazar District of Karabük Province, is one of the settlements that has largely preserved its traditional rural housing fabric. However, detailed architectural studies on the traditional houses of this settlement remain limited. This study aims to identify the architectural characteristics of the traditional houses in Bürnük Neighborhood by examining their plan layouts, construction systems, building materials, facade characteristics, and interior features. The study first reviews the existing literature on traditional Turkish houses and rural architecture. Fieldwork was then conducted, during which the traditional houses in the settlement were examined through observation, measurement, and photographic documentation. Based on these on-site investigations, the plan layouts, construction systems, building materials, facade characteristics, and interior features of the houses were systematically analyzed. The findings indicate that the houses were positioned in harmony with the sloping topography, with the ground floors predominantly allocated to barns, storage spaces, and other service areas, while the upper floors were reserved for living spaces. Masonry stone and timber-frame construction systems were used together in most buildings, whereas in some examples the structural system consisted entirely of timber framing. Corner-hall and inner-hall plan types were found to be the most common, and the hall space is locally referred to as çardak. In addition, projecting toilet and bathing spaces, wooden doors and window joinery, and traditional interior elements such as fireplaces (ocak), built-in cupboards (yüklük), bathing niches (gusülhane), wooden seating platforms (sedir), and wall niches (çiçeklik) have largely preserved their originality. Nevertheless, some buildings exhibit deterioration caused by lack of maintenance, material degradation, and later interventions. The study concludes that Bürnük Neighborhood is one of the settlements that authentically reflects the traditional rural house architecture of the Eskipazar District. Documenting the architectural characteristics of the settlement is important for preserving the traditional building culture and ensuring its transmission to future generations.

Anahtar Kelimeler

• Traditional house
• rural architecture
• Hamzalar Village
• Eskipazar
• Karabük.

KARABÜK İLİ ESKİPAZAR İLÇESİ HAMZALAR KÖYÜ BÜRNÜK MAHALLESİ GELENEKSEL KONUTLARININ MİMARİ ÖZELLİKLERİ

Öz

Geleneksel kırsal konutlar, bulundukları coğrafyanın doğal çevre koşullarını, yerel yapı malzemelerini, yapım tekniklerini ve toplumsal yaşam biçimini yansıtan önemli kültürel miras unsurlarıdır. Anadolu’nun farklı bölgelerinde görülen kırsal yerleşimler, çevresel ve sosyo-kültürel koşulların etkisiyle farklı mimari karakterler geliştirmiştir. Karabük ilinin Eskipazar ilçesine bağlı Hamzalar Köyü Bürnük Mahallesi de geleneksel kırsal konut dokusunu önemli ölçüde koruyabilmiş yerleşimlerden biridir. Buna karşın yerleşimin geleneksel konutlarına ilişkin ayrıntılı mimari incelemeler oldukça sınırlıdır. Bu çalışma, Bürnük Mahallesi’nde yer alan geleneksel konutların plan özelliklerini, yapım sistemlerini, yapı malzemelerini, cephe düzenlerini ve iç mekân özelliklerini inceleyerek mimari karakterlerini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Çalışma kapsamında öncelikle geleneksel Türk konutu ve kırsal mimari üzerine gerçekleştirilen çalışmalar incelenmiş, ardından arazi çalışmaları ile yerleşimde bulunan geleneksel konutlar gözlem, ölçüm ve fotoğrafla belgeleme yöntemleri kullanılarak değerlendirilmiştir. Arazi çalışmaları kapsamında geleneksel konutlar yerinde incelenmiş; plan özellikleri, yapım sistemi, yapı malzemeleri, cephe düzeni ve iç mekân özellikleri ölçüm, gözlem ve fotoğrafla belgeleme çalışmaları doğrultusunda değerlendirilmiştir. İncelemeler sonucunda konutların eğimli arazi koşullarına uyum sağlayacak biçimde konumlandığı, zemin katların ağırlıklı olarak ahır, depo ve diğer servis mekânlarına, üst katların ise yaşam alanlarına ayrıldığı belirlenmiştir. Yapılarda yığma taş ve ahşap karkas sistem birlikte kullanılmış, bazı örneklerde ise taşıyıcı sistemin tamamen ahşap karkastan oluşturulduğu görülmüştür. Konutlarda köşe sofalı ve iç sofalı plan tiplerinin yaygın olduğu, sofa mekânının yörede “çardak” olarak adlandırıldığı tespit edilmiştir. Ayrıca çıkma biçiminde düzenlenen hela ve yıkanma mekânları, ahşap kapı ve pencere doğramaları ile ocak, yüklük, gusülhane, sedir ve çiçeklik gibi geleneksel iç mekân elemanlarının önemli ölçüde özgünlüğünü koruduğu belirlenmiştir. Bununla birlikte bazı yapılarda bakımsızlık, malzeme bozulmaları ve sonradan gerçekleştirilen müdahalelere bağlı değişiklikler de gözlenmiştir. Araştırma sonucunda Bürnük Mahallesi’nin, Eskipazar ilçesinin geleneksel kırsal konut mimarisini özgün biçimde yansıtan yerleşimlerden biri olduğu ortaya konulmuştur. Yerleşimin mimari özelliklerinin belgelenmesi, geleneksel yapı kültürünün kayıt altına alınması ve gelecek kuşaklara aktarılması açısından önem taşımaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Geleneksel konut
• kırsal mimari
• Hamzalar köyü
• Eskipazar
• Karabük

Kaynakça

1. Aydın, Dicle - Çınar, Kerim. “An Analysis of Cultural and Geographical Lasting Characteristics Through the Use of Local Materials in Anatolia: Dwellings in the Konya Plain, Turkey”. Global Built Environment Review (GBER) 7/1 (2009), 31-49.
2. Azizsoy, Anar - Eser, Celal. “Kırsal Mekânda Tarihî Konutlar ve Yerleşim Üzerindeki Fiziksel Dağılımları”. Kastamonu Araştırmaları: Araç ve Kırsalı (Tarih, Arkeoloji ve Sanat Tarihi Yazıları), ed. Anar Azizsoy. 169-222. Ankara: Nobel Bilimsel Eserler, 2024.
3. Başlılar Altun, Serpil. Geleneksel Türk Evleri, Kullanılan Yapı Malzemeleri, Yapı Elemanları ve Yapım Sistemleri. Trabzon: Karadeniz Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2008.
4. Çetin, Elif. “Geleneksel Konut Mimarisinde Niş Temelli Elemanlar Bağlamında “Göz Göre”: Ovacık Kırsalında Tipolojik ve Mekânsal Bir Değerlendirme”. Tarih Kültür ve Sanat Araştırmaları Dergisi (TAKSAD) 15/1 (2026), 45- 62. https://doi.org/10.5281/zenodo.20321889
5. Çetin, Elif - Mutlu, Mehmet. “Karabük İli Ovacık İlçesi Dudaş Köyündeki Yapıların Geleneksel Malzeme Kullanımı ve Yapım Tekniği Açısından Değerlendirilmesi”. International Design and Art Journal 3/1 (2021), 25-38.
6. Çetin, Elif - Mutlu, Mehmet. “Ovacık (Karabük) İlçesindeki Geleneksel Konutların Kırsal Mimari Bağlamında İncelenmesi”. Sanat Tarihi Dergisi 34/2 (2025), 623-657. https://doi.org/10.29135/std.1716126
7. Çobancaoğlu, Tülay. “Türkiye'de Geleneksel Ahşap Ev Yapı Sistemlerinin İrdelenerek Gruplandırılmasına Yönelik Bir Değerlendirme”. Tasarım + Kuram 2/3 (2003), 27-42.
8. Çorapçıoğlu, Kemal vd. Yöresel Kırsal Mimari Kimlik. İstanbul: Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğü, 2008.

9. Demirbağ, Uğur. “Çankırı Çerkeş İlçesi Konut Geleneği”. Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi 5/45 (2017), 470- 487.
10. Demirbağ, Uğur. “Semer Köyü, Ortaköy ve Çobanköy Konutlarının Mimarisine Genel Bir Bakış”. The Journal of Academic Social Science Studies 60 (2017), 281-291. https://doi.org/10.9761/JASSS7098
11. Devlet İstatistik Enstitüsü. 1985 Genel Nüfus Sayımı: Nüfusun Sosyal ve Ekonomik Nitelikleri. Ankara: Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü, 1987.
12. Eldem, Sedad Hakkı. Türk Evi Plan Tipleri. İstanbul: İstanbul Teknik Üniversitesi Mimarlık Fakültesi, 1954.
13. Göktaş Kaya, Lütfiye - İribaş, Fatma. “Bartın Geleneksel Evleri, Cephe Düzenlemesi ve Ahşap İşçiliği”. Süleyman Demirel Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi 49 (2020), 1-26
14. Güler, Ramazan. “Geleneksel Gerede Evleri”. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi 2/5 (2021), 63-78.
15. Köse, Abdullah. “Balıkesir Örneğinde Geleneksel Kırsal Avlu Duvarı”. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 8/2 (2006), 159-184.
16. Kuban, Doğan. Türk Ahşap Konut Mimarisi: 17.-19. Yüzyıllar. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2017.
17. Küçükerman, Önder. Kendi Mekânının Arayışı İçinde Türk Evi. İstanbul: Türkiye Turing ve Otomobil Kurumu, 1996.
18. Nüfusune. "Hamzalar Köyü Nüfusu, Karabük Eskipazar". Erişim 20 Temmuz 2026. https://www.nufusune.com/36853-karabuk-eskipazar-hamzalar-koy-nufusu
19. Özköse, Aysun. Safranbolu Köylerinin Yöresel Mimarisi. İstanbul: YEM Yayın, 2022.
20. Özyürek, Beyza. Karabük Paphlagonia Hadrianopolis Antik Kenti Çevresindeki Tarihi Kırsal Peyzajının Korunmasına Yönelik Öneriler. İstanbul: Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2024.
21. Yıldız Kaya, Derya. Safranbolu Konarı Köyü Geleneksel Mimari Dokusunun Koruma Bağlamında İrdelenmesi. İstanbul: Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2016.