Controversies in the Narrations of Early Islamic Military History in the Context of as-Sīrat al-Ṣughrā by Abū ʿAbdallāh ʿAlāʾ al-Dīn Mughulṭāy ibn Qilīj (d. 762/1361)

Öz

This article examines the expeditions (sarāyā) and battles (ghazawāt) conducted during the early years of the Hijrah, along with their narrative variants, focusing on Abū ʿAbdallāh ʿAlāʾ al-Dīn Mughulṭāy b. Qilīj’s work titled al-Ishārah ilā sīrat al-Muṣṭafā. In his al-Zahr al-Bāsim, which he compiled to critique al-Suhaylī’s (d. 581/1185) commentary, Mughulṭāy b. Qilīj primarily sought to establish the most accurate versions of the texts by Ibn Isḥāq, Ibn Hishām, and al-Suhaylī. To achieve this, he cross-referenced both the historical narrations and the textual manuscripts, verifying the information within these texts against their primary sources. In this context, Mughulṭāy b. Qilīj’s al-Ishārah holds a position of particular significance. The author does not merely transmit narrations; rather, he adopts a comparative approach by evaluating distinctions between sarāyā and ghazawāt, troop numbers, geographical locations, and chronological discrepancies in juxtaposition with early and classical period chroniclers such as Ibn Isḥāq, al-Wāqidī, Ibn Saʿd, al-Balādhurī, and Ibn Kathīr. From this perspective, by critically reading Mughulṭāy’s text in comparison with classical sīrah literature, this article aims to offer a methodological evaluation of early Islamic military history.

Anahtar Kelimeler

• Sariyya
• Ghazwa
• Historiography
• al-Mughaltāy b. Qilij
• Sīra Literature

Ebû Abdullah Alâeddin Moğultay b. Kılıç’ın (ö. 762/1361) “es-Sîretü’s-Suğrâ”sı Bağlamında Erken Dönem İslâm Askerî Tarihindeki Rivâyet İhtilafları

Öz

Bu makale, hicretin ilk yıllarında gerçekleştirilen seriyye ve gazveleri ve bunlara ilişkin rivayet farklılıklarını, Ebû Abdullah Alâeddin Moğultay b. Kılıç’ın el-İşâre ilâ sîreti’l-Mustafâ adlı eseri merkezinde ele almaktadır. ez-Zehrü’l-Bâsim adlı eserinde Süheylî’nin şerhindeki yaklaşımları kritize eden Moğultay b. Kılıç, öncelikli olarak İbn İshâk, İbn Hişâm ve Süheylî metinlerinin orijinal ve hatasız formuna ulaşmayı amaçlamıştır. Bu doğrultuda kaynak kontrolü ve metin tahkiki yöntemini benimseyen müellif, nüshaları ve rivayet kanallarını karşılaştırmalı analize tabi tutmuştur. Klasik metinlerde eksik bırakılan hadis, soy kütüğü ve şiir gibi disiplinlere dair unsurları tespit ederek buralardaki eksiklikleri tamamlamış; hatalı bulduğu hususları ise dereceli bir tenkit üslubuyla ele almıştır. Mevcut makalenin esas ilgi alanı ise Moğultay’ın, adı geçen müelliflerin değinmediği fakat siyer ilmiyle doğrudan veya dolaylı olarak ilişkili gördüğü konulara dair metnin haşiyesinde sunduğu ek bilgi, veri ve yorumlardır. Bu veçhesiyle makale, Moğultay’ın metnini klasik siyer literatürüyle karşılaştırmalı olarak okuyarak erken İslâm askerî tarihine dair metodolojik bir değerlendirme sunmayı hedeflemektedir.

Anahtar Kelimeler

• Seriyye
• Gazve
• Historiografi
• Moğultay b. Kılıç
• Siyer Literatürü.

Kaynakça

1. Apaydın, H. Y. (1998). Humus. TDV İslâm Ansiklopedisi (C. 18, ss. 365-369). İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı.
2. el-Askalânî. Şihâbüddîn eş-Şâfiî. (2010). el-İsâbe fî temyîzi's-sahâbe (H. b. M. Şîhâ, Thk.) (4 Cilt). Beyrut: Dâru'l-Ma'rife.
3. Ayaz, F. Y. (2018). Memlûkler döneminde (648-923/1250-1517) siyer çalışmaları Safedî’nin (ö. 764/1363) el-Vâfî adlı eserinde Hz. Peygamber’in hayatı. Siyer Araştırmaları Dergisi, (4), 11–34.
4. Belâzürî. (1996). Ensâbü’l-eşrâf (C. 1). Dâru’l-Fikr.
5. Beyhâkî, Ebû Bekr Ahmed.(2017). Delâilü'n-nübüvve (H. Yıldız vd., Çev.). İstanbul: Ocak Yayıncılık.
6. Durmuş, Ü. (2025). Nesâî’nin kitâbü’l-istiâze’sine dair. Akademik Platform İslami Araştırmalar Dergisi, 9 (2), 245-268. https://doi.org/10.52115/apjir.1721268.
7. Ebû Dâvûd, S. b. E. (t.y.). Sünenü Ebî Dâvûd (M. M. Abdülhamîd, Thk.). Beyrut: el-Mektebetü'l-Asriyye.
8. Halîfe b. Hayyât, eş-Şeybânî el-Basrî. (1985). et-Târîh (2. Bs.). Riyad: Dâru Tayyibe.

9. İbn Hazm, ez-Zâhirî. (1983). Cevâmiʿu's-sîreti'n-nebeviyye. Beyrut: Dâru'l-Kütübi'l-İlmiyye.
10. İbn Hibbân, ed-Dârimî el-Büstî. (1973). es-Sikât (M. Abdülmuîd, Nşr.) (9 Cilt). Haydarâbad: Dâiretü'l-Maârifi'l-Osmâniyye.
11. İbn Hişâm, el-Himyerî el-Meâfirî el-Basrî el-Mısrî. (1990). es-Sîretü'n-nebeviyye (Ö. A. et-Tedmurî, Nşr.). Beyrut: Dâru'l-Kitâbi'l-Arabî.
12. İbn İshâk. el-Muttalibî el-Kureşî el-Medenî. (2004). es-Sîretü'n-nebeviyye. Beyrut: Dâru'l-Kütübi'l-İlmiyye.
13. İbn Kesîr. (1985). el-Bidâye ve’n-nihâye (C. 3). Dâru’l-Fikr.
14. İbn Sa'd, M. ez-Zührî. (1990). Tabakâtü'l-kübrâ (M. A. Atâ, Thk.) (8 Cilt). Beyrut: Dâru'l-Kütübi'l-İlmiyye.
15. Kapar, M. A. (1990). Hz. Peygamberin savaşlarına genel bir bakış. Necmettin Erbakan Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 3 (3). https://izlik.org/JA67RK92CH
16. Koelle, S. W. (1889). Mohammed and Mohammedanism critically considered. Rivingtons.
17. İbn Abdilber el-Kurtubî, (1992). el-İstîâb fî ma'rifeti'l-ashâb (A. M. el-Becâvî, Thk.). Beyrut: Dâru'l-Cîl.
18. Lapidus, I. M. (2014). A history of Islamic societies. Cambridge University Press.
19. Midilli, M. E. (2020). Ulemânın Memlük coğrafyasına yönelmesi ve Memlükler döneminde Kahire ilim kurumları. İslam Tetkikleri Dergisi, 10 (1), 389-412.
20. Moğultay b. Kılıç. (1996). el-İşâre ilâ sîreti’l-Mustafâ ve târîhi men ba’dehû mine’l-hulefâ (M. N. Füteyyih, Thk.). Dârü’l-Kalem.
21. Moğultay b. Kılıç. (2012). ez-Zehrü’l-bâsim fî-siyeri Ebi’l-Kâsım (A. A. Abdüşşekûr, Thk., C. 1-2). Dârü’s-Selâm.
22. Moğultay b. Kılıç. (2016). et-Tuhfetü’l-cesîme fî-zikri Halîme (M. b. M. Alvan, Thk.). Darü’t-Tevhid.
23. Özcan, K. (2025). Hz. Peygamber dönemi savaşlarının din diline yansıması. Kitabe Yayınları.
24. Özdemir, S. (2009). Seriyye. TDV. Diyanet İslâm Ansiklopedisi. https://islamansiklopedisi.org.tr/seriyye.
25. Sabuncu, Ö., & Sabuncu, M. (2018). Halîfe b. Hayyât’ın tarih yazıcılığı metodu. Cumhuriyet İlahiyat Dergisi, 22 (2), 1321-1345. https://doi.org/10.18505/cuid.465797.
26. Sell, E., (1911). Ghazwas and Sariyas, Madras: The Christian Literature Society For India. London.
27. es-Süheylî, E. A. (1967). er-Ravzü’l-ünüf fî şerhi’s-Sîreti’n-nebeviyye li-İbn Hişâm (A. el-Vekil, Thk.). Dârü’n-Nasr.
28. Süyûtî. (1980). el-Vesâʾil ilâ maʿrifeti'l-evâʾil (İ. el-Adevî & A. M. Ömer, Nşr.). Kahire.
29. Şâmî, Şemsüddîn. (1993). Sübülü'l-hüdâ ve'r-reşâd fî sîreti hayri'l-ibâd (Â. A. Abdülmevcûd & A. M. Muavvaz, Thk.) (12 Cilt). Beyrut: Dâru'l-Kütübi'l-İlmiyye.
30. Taberânî, Ebû’l-Kâsım Süleyman. (t.y.). Kitâbü'l-evâil (İ. el-Adevî & A. M. Ömer, Nşr.). Kahire.
31. Taberî, Ebû Câfer. (1967). Târîhu't-Taberî: Târîhu'l-ümem ve'l-mülûk (M. E. İbrâhim, Thk.) (11 Cilt). Mısır: Dâru'l-Maârif.
32. Tirmizî, M. b. Î. (1975). Sünenü't-Tirmizî (A. M. Şâkir, Thk.). Mısır: Mustafâ el-Bâb el-Halebî.
33. Usta, A. (2023). Ana hatlarıyla İslam tarihi. Yeditepe Yayınevi.
34. Vâkıdî, E. A. M. (1984). Kitâbü'l-Megâzî (M. Jones, Thk.) (3 Cilt). Beyrut: y.y.
35. Yaman, A. (2009). Sulh. TDV İslâm Ansiklopedisi (C. 37, ss. 485-489). İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı. https://islamansiklopedisi.org.tr/sulh--baris
36. Yalçın, M. F. (2021). Memlûkler döneminde muhtasar siyer yazıcılığı: İbn Kesîr’in el-Fusûl fî Sîreti’r-Resûl örneği. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 8(1), 113–144. https://doi.org/10.51702/esoguifd.857306
37. Yıldız, G. (2020). Memlükler Dönemi Siyer Yazıcılığına Genel Bir Bakış. İslam Tetkikleri Dergisi, 10(1), 333-363. https://doi.org/10.26650/iuitd.2020.671401
38. Yıldız, G. (2023). el-İşâre ilâ sîreti’l-Mustafâ’nın yeni neşri bağlamında siyer yazmalarındaki hâşiyeler ve semâ kayıtları. Hadis ve Siyer Araştırmaları, 9 (2), 261–277.