Orta Öğretim ve Lisans Fıkıh Müfredatlarının Karşılaştırılması (Türkiye-Suudi Arabistan Örneği)

موضوعات الفقه أخذت حيِّزًا في كل مراحل التعليم الرسمي التركي والسعودي، والذي يُطمح إليه هو اعتمادُ الموادِ الفقهية الـمُكَثَّفة في المدارس الدينية التركية (مَدارس الأئمة والخطباء) وكليات العلوم الإسلامية التركية مناهجَ رسمية في المدارس الدينية وكليات الشريعة في المملكة العربية السعودية. يتركز محور الموضوع عن المذهب المتبع في التعليم وهو الفقه الحنبلي في المملكة العربية السعودية بينما معظم الفقه التعليم التركي هو الفقه الحنفي. في هذا البحث سيتم أولًا: مقارنة محتوى المواد الفقهية في مراحل التعليم الثانوي لكلا البلدين. وسيؤخذ بالاعتبار الفروق والاختلافات بين كلا المنهجين في التعليم الجامعي، وستتم المقارنة بين كلية الشريعة في جامعة الإمام محمد بن سعود وكلية العلوم الإسلامية في جامعة قوجه آيلي (كوجايلي). يُتوقع من النتائج التي ستصدر عن هذا البحث إصدار دراسات جديدة لمحتويات الدرس الفقهي وأن يساهم في تبادل الخبرات العلمية في هذا الموضوع. إضافة إلى ذلك فهذا البحث سيكون نموذجًا لأبحاث التخصصات الشرعية الأخرى كعلم التفسير والحديثة والعقيدة، والهدف الأخير المتوقع من هذه الدراسة والذي ينبغي تحقيقه هو أن الوثائق الدراسية القادمة من المؤسسات التعليمية في كلا البلدين سيتم قبولها ومعادلتها أيضًا، وكما سيتم لاحقًا توفير برامج البعثات الطلابية بين جامعات البلدين. ولهذا السبب تمَّ البدء أولًّا بعملية مسح للمناهج المحتوية على المقررات الفقهية في كل مراحل التعليم لكلا البلدين، ولتكون المقارنة سليمة وصحيحة تم فحص فهارس الكتب الدراسية الفقهية، فضلًا عن ذلك فقد تم إجراء مقابلات مع خريجي كلا الكليتين المذكورتين. وأخيرًا فإن نظام التوثيق المتبع في هذه الدراسة هو نظام التوثيق المعروف باسم " İSNAD".

In Turkey and Saudi Arabia, fiqh is taught at almost every level of formal education. In Turkey, fiqh is taught more intensively in Imam Hatip schools and faculties of theology, while in Saudi Arabia it is aimed to be taught at all levels of education and in Sharia faculties. In Saudi Arabia, these trainings are centered on Hanbalī jurisprudence, while in Turkey they are centered on Hanafi jurisprudence. In this study, first of all, the curricula in which fiqh subjects are taught at the secondary education level in Saudi Arabia and Turkey will be compared in terms of content. Considering that there may be differences in the curricula of universities, at the higher education level, for example, the curricula of Imam Muhammad bin Saud University Faculty of Shar'i Sciences and Kocaeli University Faculty of Theology will be compared in terms of the content of fiqh courses. Thus, it is expected that the findings obtained will contribute to the new curriculum studies on fiqh, the course contents to be created and the sharing of experience in fiqh teaching. In addition to enabling an exchange of experience between the two countries in Fiqh, this study will also set an example for similar studies in other fields such as Tafsir, Hadith and Kalam. In addition, the fact that each of these countries will provide data for the acceptance of the equivalence of the diplomas obtained from the educational institutions of each of these countries by the other country and for student exchange programs between universities is another of the goals to be achieved with this study. Therefore, in this study, first of all, the curricula of the relevant countries that include fiqh subjects at the education levels subject to the study were scanned and the fiqh courses at each level were identified. In order to make a healthy comparison, the contents of the textbooks written in accordance with the relevant curricula were examined. In addition, personal interviews were conducted with graduates of the relevant faculties. ISNAD citation system was used in the study.

Türkiye’de ve Suudi Arabistan’da örgün eğitimin hemen her kademesinde fıkhın konularına yer verilmektedir. Türkiye’de İmam hatiplerde ve İlahiyat fakültelerinde daha yoğun bir şekilde yer alan fıkıh konuları, Suudi Arabistan’da eğitimin her kademesinde ve Şeriat fakültelerinde öğretilmesi hedeflenmektedir. Söz konusu eğitimler, Suudi Arabistan’da Hanbelî fıkhı, Türkiye’de daha çok Hanefî fıkhı merkeze alınarak yürütülmektedir. Bu çalışmada öncelikle Suudi Arabistan ile Türkiye’de ortaöğretim düzeyinde fıkıh konularının okutulduğu müfredatlar içerik bakımından karşılaştırılacaktır. Üniversitelerin müfredatlarında farklılıklar olabileceği dikkate alınarak yükseköğretim seviyesinde örnek olarak İmam Muhammed bin Suud Üniversitesi Şer’î İlimler Fakültesi ile Kocaeli Üniversitesi İlahiyat Fakültesi öğretim programları fıkıh derslerinin içerikleri bakımından mukayese edilecektir. Böylece elde edilen bulguların, fıkıh dersiyle ilgili yapılacak yeni müfredat çalışmalarına, oluşturulacak ders içeriklerine ve fıkıh öğretimi konusunda tecrübe paylaşımına katkıda bulunması beklenmektedir. Bu çalışmanı Fıkıh konusunda iki ülke arasında bir tecrübe paylaşımına olanak tanımasının yanı sıra Tefsir, Hadis, Kelam gibi diğer alanlarda benzer çalışmalara da örneklik teşkil edecektir. Ayrıca bu ülkelerin her birinin eğitim kurumlarından alına diplomaların diğer ülke tarafından denkliğinin kabul edilmesine ve Üniversiteler arası öğrenci değişim programlarına veri sunacak olması, bu çalışmayla ulaşılmak istenen hedeflerden bir diğeridir. Dolayısıyla bu çalışmada öncelikle ilgili ülkelerin incelemeye konu olan eğitim düzeylerindeki fıkıh konularını içeren öğretim programları taranarak her bir düzeyde yer alan fıkıh dersleri tespit edilmiştir. Sağlıklı bir karşılaştırma yapabilmek için ilgili öğretim programlarına uygun olarak yazılmış olan ders kitaplarının içerikleri incelenmiştir. Bununla beraber ilgili fakültelerin mezunlarıyla kişisel görüşme yapılmıştır. Çalışmada İSNAD atıf sistemi kullanılmıştır.