DKAB Öğretmenleri Görüşleri Doğrultusunda Ortaokuldaki Seçmeli Din Derslerinin Değerlendirilmesi

Türkiye’de seçmeli derslerin eğitim politikalarının önemli bir bileşeni haline gelmesi 2012 yılında 4+4+4 eğitim sistemine geçilmesiyle gerçekleşmiştir. Bu dönemde din, ahlak ve değerler alanında Peygamberimizin Hayatı, Temel Dini Bilgiler ve Kur’an-ı Kerim olmak üzere üç seçmeli ders müfredata dahil edilmiş; söz konusu dersler uzun yıllar boyunca uygulanmış ve uygulama sürecinde karşılaşılan sorunlar çeşitli araştırmalara konu olmuştur. 2023-2024 eğitim öğretim yılında İlköğretim Kurumları Haftalık Ders Çizelgesinde yapılan düzenlemelerle birlikte din, ahlak ve değerler alanına Kültür ve Medeniyetimize Yön Verenler ve Ahlak ve Yurttaşlık Eğitimi adlı iki yeni seçmeli ders dahil edilmiştir. Ayrıca haftalık ders çizelgesinde yer alan üç farklı alandan her yıl en az birer dersin seçilmesinin zorunlu hâle getirilmesi, seçmeli derslerin içerik ve uygulama boyutlarının yeniden değerlendirilmesini gerekli kılmıştır. Bu çalışmanın amacı; din, ahlak ve değerler alanında yer alan mevcut ve yeni eklenen seçmeli derslerin verimliliğini öğretmen görüşleri doğrultusunda incelemektir. Bu kapsamda derslerin öğrenciler üzerindeki etkileri belirlenmiş, uygulama sürecinde karşılaşılan sorunlar bütüncül bir bakış açısıyla ele alınmış ve çözüm önerileri geliştirilmiştir. Nitel araştırma yöntemlerinden durum çalışması deseniyle yürütülen araştırmada veri toplama aracı olarak yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Çalışma grubunu İstanbul, Sakarya ve Zonguldak illerinde görev yapmakta olan 10 DKAB öğretmeni oluşturmaktadır. Öğretmenlerle yapılan yarı yapılandırılmış görüşmelerden elde edilen veriler betimsel analiz yöntemiyle çözümlenmiş ve bulgular tablolar halinde sunulmuştur. Araştırma bulguları, seçmeli din derslerinin müfredata ilk eklendiği dönemden günümüze kadar benzer sorunların büyük ölçüde devam ettiğini; yeni eklenen derslerde ise özellikle planlama, içerik, kaynak yeterliliği, branş uyumu ve uygulama süreçlerine ilişkin çeşitli problemlerin öne çıktığını göstermektedir. Araştırma sonuçları doğrultusunda, seçmeli derslerin içerik, materyal, öğretmen yeterliliği ve ders seçimi süreçlerinin öğrenci merkezli biçimde yeniden yapılandırılması ve öğretmenlere yönelik hizmet içi eğitimlerin arttırılması önerilmektedir. Çalışmada öğretmenler tarafından dile getirilen çözüm önerilerinin, seçmeli derslerin etkililiğinin artırılmasına yönelik politika ve uygulamalara katkı sunabileceği sonucuna ulaşılmıştır.

Elective courses became an important component of education policy in Turkey with the transition to the 4+4+4 education system in 2012. During this period, three elective courses in the field of religion, ethics, and values—The Life of the Prophet, Basic Religious Knowledge, and the Holy Quran—were included in the curriculum. These courses have been taught for many years, and the problems encountered during their implementation have been the subject of various studies. With the adjustments made to the Weekly Lesson Schedule for Primary Education Institutions in the 2023-2024 academic year, two new elective courses, Shapers of Our Culture and Civilization and Ethics and Citizenship Education, have been included in the field of religion, ethics, and values. Furthermore, the requirement to select at least one course from each of the three different areas included in the weekly course schedule each year necessitated a reassessment of the content and implementation of elective courses. The aim of this study is to examine the effectiveness of existing and newly added elective courses in the field of religion, ethics, and values based on teacher opinions. In this context, the effects of the courses on students were determined, the problems encountered during the implementation process were addressed from a holistic perspective, and solutions were proposed. The research, conducted using the case study design from qualitative research methods, employed a semi-structured interview form as a data collection tool. The study group consisted of 10 DKAB teachers working in Istanbul, Sakarya, and Zonguldak provinces. The data obtained from the semi-structured interviews with the teachers were analyzed using descriptive analysis methods, and the findings were presented in tables. The research findings show that similar problems have largely persisted from the period when elective religion courses were first added to the curriculum to the present day; in the newly added courses, various problems related to planning, content, resource adequacy, branch compatibility, and implementation processes have come to the fore. In line with the research results, it is recommended that the content, materials, teacher adequacy, and course selection processes of elective courses be restructured in a student-centered manner and that in-service training for teachers be increased. The study concluded that the solutions proposed by teachers could contribute to policies and practices aimed at increasing the effectiveness of elective courses.

أُدرجت المواد الاختيارية كعنصر مهم في سياسة التعليم في تركيا في عام 2012 مع الانتقال إلى نظام التعليم 4+4+4. خلال هذه الفترة، أُدرجت ثلاث مواد اختيارية في مجال الدين والأخلاق والقيم في المناهج الدراسية، وهي: حياة النبي، والمعارف الدينية الأساسية، والقرآن الكريم. وقد تم تنفيذ هذه المواد لسنوات عديدة، وأصبحت المشكلات التي واجهت تنفيذها موضوعًا لدراسات مختلفة. مع التعديلات التي أدخلت على جدول الدروس الأسبوعي لمؤسسات التعليم الابتدائي في العام الدراسي 2023-2024، تم إدراج مادتين اختياريتين جديدتين، هما ”صانعو ثقافتنا وحضارتنا“ و”الأخلاق والتربية المدنية“، في مجال الدين والأخلاق والقيم. علاوة على ذلك، استلزم شرط اختيار مادة واحدة على الأقل من كل مجال من المجالات الثلاثة المختلفة المدرجة في جدول المواد الأسبوعي كل عام إعادة تقييم محتوى المواد الاختيارية وتنفيذها. تهدف هذه الدراسة إلى فحص فعالية المواد الاختيارية الحالية والمضافة حديثًا في مجال الدين والأخلاق والقيم بناءً على آراء المعلمين. وفي هذا الإطار، تم تحديد آثار المقررات على الطلاب، ومعالجة المشكلات التي واجهت عملية التنفيذ من منظور شامل، واقتراح الحلول. أجريت الدراسة باستخدام تصميم دراسة الحالة من أساليب البحث النوعي، واستخدمت نموذج مقابلة شبه منظم كأداة لجمع البيانات. تألفت مجموعة الدراسة من 10 معلمين في مادة DKAB يعملون في مقاطعات اسطنبول وساكاريا وزونغولداك. تم تحليل البيانات التي تم الحصول عليها من المقابلات شبه المنظمة مع المعلمين باستخدام طرق التحليل الوصفي، وتم عرض النتائج في جداول. تظهر نتائج البحث أن مشاكل مماثلة استمرت إلى حد كبير منذ الفترة التي أضيفت فيها مقررات الدين الاختيارية إلى المناهج الدراسية وحتى يومنا هذا؛ وفي المقررات المضافة حديثًا، برزت مشاكل مختلفة تتعلق بالتخطيط والمحتوى وكفاية الموارد وتوافق الموضوعات وعمليات التنفيذ. وتماشيًا مع نتائج البحث، يوصى بإعادة هيكلة محتوى الدورات الاختيارية وموادها وكفاية المعلمين وعمليات اختيار الدورات بطريقة تركز على الطالب، وزيادة التدريب أثناء الخدمة للمعلمين. وخلصت الدراسة إلى أن الحلول التي اقترحها المعلمون يمكن أن تساهم في السياسات والممارسات التي تهدف إلى زيادة فعالية الدورات الاختيارية.