Evaluation of financial performance of agricultural sub-sectors with DuPont analysis technique

Öz

Purpose: The agricultural sector is a sector with different sub-sectors and a wide range of products and is of critical importance for every country. Considering the structures of agricultural sub-sectors, each of them has different characteristics. The aim of this study is to evaluate the financial status of the enterprises operating in the agricultural sub-sectors in Türkiye between 2009 and 2023 and to compare the profitability of the sub-sectors. Design/Methodology/Approach: Using the sector balance sheet data prepared by the Central Bank of the Republic of Türkiye (CBRT), the financial performances of agricultural sub-sectors between 2009 and 2023 were calculated by DuPont analysis technique and various evaluations were made. In addition, variance analysis and Post-Hoc tests were conducted to test whether there is a significant difference in the profitability ratios of the sub-sectors between 2009-2023. Findings: As a result of DuPont analyses, when the average profitability ratios for the period 2009-2023 are examined; A02-Forestry sub-sector showed the highest performance in all three profitability ratios (return on sales, return on assets and return on equity). The lowest profitability averages for the relevant period were observed in the A01-Crop and animal production sub-sector. In addition, it was determined that the return on sales, return on assets and return on equity ratios of the A02-Forestry sub-sector differed significantly from the other sub-sectors for the 2009-2023 period. Originality/Value: Analysing the financial situation of the agricultural sector in detail is very important for enterprises, investors, entrepreneurs, economic management and other related groups operating in this sector. In this study, the agricultural sector has been analysed in depth by considering sub-sectors with different characteristics and comparisons have been made between sub-sectors. The results of the study provide important indicators for all information users who will make decisions about agricultural sub-sectors.

Anahtar Kelimeler

• variance analysis
• DuPont analysis technique
• financial performance
• agricultural sub-sectors

Tarım alt sektörlerinin finansal performanslarının DuPont analiz tekniği ile değerlendirilmesi

Öz

Amaç: Tarım sektörü farklı alt sektörleri bulunan ve çok geniş ürün yelpazesine sahip olup her ülke için kritik önemi bulunan bir sektördür. Tarım alt sektörlerinin yapıları dikkate alındığında her birinin farklı özellikleri bulunmaktadır. Bu çalışmanın amacı, Türkiye’de tarım alt sektörlerinde faaliyet gösteren işletmelerin 2009-2023 yılları arasındaki finansal durumlarını değerlendirmek ve alt sektörlerin kârlılık durumlarını karşılaştırmaktır. Tasarım/Metodoloji /Yaklaşım: Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) tarafından hazırlanan sektör bilanço verileri kullanılarak tarım alt sektörlerinin 2009-2023 yılları arasındaki finansal performansları DuPont analiz tekniği ile hesaplanarak çeşitli değerlendirmeler yapılmıştır. Ayrıca alt sektörlerin 2009-2023 yılları arasındaki kârlılık oranlarında anlamlı bir fark olup olmadığını sınamak için varyans analizi ve Post-Hoc testleri yapılmıştır. Bulgular: DuPont analizleri sonucunda 2009-2023 dönemi ortalama kârlılık oranlarına bakıldığında; üç kârlılık oranında (satış kârlılığı, aktif kârlılığı ve öz sermeye kârlılığı) da en yüksek performansı A02-Ormancılık alt sektörü göstermiştir. İlgili dönem için en düşük kârlılık ortalamaları ise A01-Bitkisel ve hayvansal üretim alt sektöründe görülmüştür. Ayrıca 2009-2023 dönemi için A02-Ormancılık alt sektörünün satış kârlılığı, aktif kârlılığı ve öz sermeye kârlılığı oranlarının diğer alt sektörlerden anlamlı şekilde farklılaştığı belirlenmiştir. Özgünlük/Değer: Tarım sektörünün finansal durumunun detaylı bir şekilde analiz edilmesi bu sektörde faaliyette bulunan işletmeler, yatırımcılar, girişimciler, ekonomi yönetimi ve diğer ilgili gruplar için oldukça önemlidir. Bu çalışmada tarım sektörü, birbirinden farklı özelliklere sahip olan alt sektörler dikkate alınarak derinlemesine analiz edilmiş ve alt sektörler arasında karşılaştırmalar yapılmıştır. Çalışma sonuçları, tarım alt sektörleri ile ilgili karar alacak tüm bilgi kullanıcıları için önemli göstergeler sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• DuPont analiz tekniği
• finansal performans
• tarım alt sektörleri
• varyans analizi

Kaynakça

1. Acar, M. (2003). Tarımsal işletmelerde finansal performans analizi. Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, (20), 21-37.
2. Akyüz, K., Balaban, Y., & Yıldırım, İ. (2012). Bilanço oranları yardımıyla orman ürünleri sanayisinin finansal yapısının değerlendirilmesi. Uluslararası İktisadi ve İdari İncelemeler Dergisi, 5(9), 133-144.
3. Akyüz, İ., Aydemir, B., Bayram, B. Ç., & Akyüz, K. C. (2019). Orman ürünleri işletmelerinin finansal performanslarının ENTROPİ temelli TOPSIS yöntemi ile karşılaştırılması: Artvin örneği. Bartın Orman Fakültesi Dergisi, 21(1), 136-146.
4. Akyüz, F., Yeşil, T., & Kara, E. (2019), İşletmelerin Dupont kârlılık analiziyle performansının belirlenmesi: Borsa İstanbul imalat sektörü örneği. Muhasebe ve Finansman Dergisi, (83), 61-84.
5. Akyüz, K. C., Yıldırım, İ., & Akyüz, İ. (2020), Birleşik oran analizi (dupont) yöntemi ile kâğıt ve kağıt ürünleri sanayi sektöründe performans ölçümü. Bartın Orman Fakültesi Dergisi, 22(1), 164-169.
6. Akyüz, K. C. (2021). Orman ürünleri sanayi sektöründe gri ilişkisel analiz yöntemiyle performans değerlendirme. Artvin Çoruh Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi, 22(2), 300-305.
7. Arslan, E., & Bora, A. (2021), Türk Bankacılık Sektöründe Mevduat Bankalarının Finansal Performanslarının DuPont Sistemine Göre İncelenmesi: 2015-2019 Dönemi. OPUS International Journal of Society Researches, 18(43), 6356-6376.
8. Arslan, Ö., & Ülker, Y. (2021), İmalat Sektörünün Finansal Durumunun DuPont Analizi Yöntemiyle Değerlendirilmesi. Turkish Studies-Economics, Finance, Politics, 16(1).

9. Aulová, R., Pánková, L., & Rumánková, L. (2019), Analysis of selected profitability ratios in the agricultural sector. AGRIS on-line Papers in Economics and Informatics, 11(3), 3-12.
10. Avan, E. (2023), Hastane hizmetleri alt sektörün finansal performansının trend analizi ile incelenmesi. Uluslararası Sağlık Yönetimi ve Stratejileri Araştırma Dergisi, 9(1), 1-11.
11. Balezentis, T., & Novickyte, L. (2018), “Are Lithuanian Family Farms Profitable and Financially Sustainable? Evidence Using DuPont Model, Sustainable Growth Paradigm and Index Decomposition Analysis. Transformations in Business & Economics, 17(1), 237-254.
12. Başkaya, H., & Özdemir, A. (2024), Borsa İstanbul Sürdürebilirlik-25 Endeksinde Yer Alan İşletmelerin Finansal Oranlarının Dupont Analizi İle İncelenmesi. Adnan Menderes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 11(1), 79-105.
13. Bilici, N. S. (2019), Turizm sektöründe öz sermaye kârlılığının değerlendirilmesi. Muhasebe ve Finansman Dergisi, (82), 41-54. https://doi.org/10.25095/mufad.535962
14. Brozović, M. (2021), Potential for using financial leverage to increase profitability-case of agriculture companies in Croatia. Agrarian Perspectives XXX. Sources of competitiveness under pandemic and environmental shocks. Proceedings of the 30th International Scientific Conference, Prague, Czech Republic, 15-16 September 2021, 2021, 37-47.
15. Burja, V., & Mărginean, R. (2014), The study of factors that may influence the performance by the Dupont analysis in the furniture industry. Procedia Economics and Finance, 16, 213-223.
16. Büyükarıkan, U., & Eryılmaz, C. (2020), Tarım sektöründeki işletmelerin finansal performansının dupont modeliyle analizi. Erzincan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 13(2), 129-141.
17. Can Öziç, H., Gündoğmuş, M.E. & Gümüş, U.T (2017). GRİ İlişkisel analiz yöntemi kullanılarak BİST’te tarım ve hayvancılık sektöründe işlem gören işletmelerin finansal performanslarının değerlendirilmesi. International Journal of Academic Value Studies,3(15), 69-75.
18. Chang, K. J., Chichernea, D. C., & HassabElnaby, H. R. (2014), On the DuPont analysis in the health care industry. Journal of Accounting and Public Policy, 33(1), 83-103.
19. Coşkun Erdoğan, Y. (2023), Otomotiv Sektöründe Dupont Yöntemiyle Finansal Performans Değerlendirmesi: BIST Örneği. İstanbul Gelişim Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 10(2), 582-608.
20. Demir, E., Çelik, İ., & Urlu, S. (2024), Araştırmalarda Uygun İstatistiksel Tekniğin Belirlenmesinde Normallik ve Homojenlik İhlallerinin Etkisinin İlgili Literatür Bağlamında Değerlendirilmesi. Journal of Psychometric Research, 2(2), 52-62.
21. Dziamulych, M., Shulha, O., Havadzyn, N., Sysoiev, O., Grytsyna, O., Sholudko, O., & Rogach, S. (2024), Profitability Management Of Enterprises In The Agricultural Sector Of Ukraine: Analysis Of Development Trends And Modelling. Scientific Papers Series Management, Economic Engineering in Agriculture & Rural Development, 24(4), 287-293.
22. Ekiz, D., (2020), Bilimsel Araştırma Yöntemleri, 6. Baskı, Anı Yayıncılık. 9786051703183. Ankara.
23. Erilli, N. A., (2018), İstatistik – 2, Seçkin Yayıncılık. 9789750251665, Ankara.
24. Erken Çelik, A., & Digün Oç (2024), Dupont Analizi Yöntemiyle Türk Çimento Sektörü’nün Finansal Performansının Değerlendirilmesi. Social Mentality and Researcher Thinkers Journal, 4(11), 458-471.
25. Erduru, İ. (2021), Covid-19 Salgınının Yolcu Taşımacılığı Sektörlerinin Finansal Performansına Olan Etkisinin İncelenmesi. Uluslararası İşletme, Ekonomi ve Yönetim Perspektifleri Dergisi (IJBEMP), 5(2), 877-891. https://doi.org/.10.29228/ijbemp.54974
26. Gümüş, U., T., & Çıbık, E., (2018), Measurement of performance by the dupont method of real estate ınvestment partnerships, Hitit University Journal of Social Sciences Institute. 11(3), 21782194. https://doi.10.17218/hititsosbil.421602
27. Güngör, N. (2021), Covid 19’un BİST’te Yer Alan Sektörlerin Finansal Performanslarına Etkisinin Dupont Analizi Yöntemiyle Değerlendirilmesi, International Journal of Disciplines Economics & Administrative Scienves Studies, (e-ISSN:2587-2168), Vol:7, Issue:36. 1036-1040.
28. Kara, B., & Özbek, C. Y. (2020). Borsa İstanbul’da tarım ve hayvancılık sektöründe faaliyet gösteren işletmelerin finansal performanslarının TOPSIS yöntemiyle analizi. Muhasebe ve Denetime Bakış, 20(61), 125-146.
29. Karadeniz, E., & Koşan, L. (2017), Hastane hizmetleri sektörünün aktif ve öz sermaye kârlılık performansının analizi: hastane hizmetleri sektör bilançolarında bir araştırma. İşletme ve İktisat Çalışmaları Dergisi, 5(1), 37-47.
30. Katchova, A. L., & Enlow, S. J. (2013), Financial performance of publicly‐traded agribusinesses. Agricultural Finance Review, 73(1), 58-73. https://doi.10.1108/00021461311321311
31. Kefe, İ. (2023), Ulaştırma sektörünün finansal performansının DuPont analiz sistemi kullanılarak incelenmesi. Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, Yıl: 11, Sayı: 145, Ekim 2023, 247-262. http://dx.doi.org/10.29228/ASOS.72103
32. Kefe, İ. (2023), Covid-19 pandemisinde DuPont analizi ile sağlık sektörünün finansal performasının incelenmesi. Hacettepe Sağlık İdaresi Dergisi, 26(2), 461-478.
33. Koç, S., Zengin, N., & Yıldız, Z. (2016). BİST’te işlem gören tarım ve hayvancılık şirketlerinin performans analizleri: (2010-2015). Journal of Management and Economics Research, 14(3), 17-31.
34. Koşan, L., & Karadeniz, E. (2014), Konaklama ve yiyecek hizmetleri alt sektörünün finansal performansının dupont finansal analiz sistemi kullanılarak incelenmesi. Seyahat ve Otel İşletmeciliği Dergisi, 11(2), 75-89.
35. Koşan, L., & Karadeniz, E. (2013), Türk imalat sektöründe küçük, orta ve büyük ölçekli işletmelerin finansal performansının Dupont analiz tekniğiyle incelenmesi. Çağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 10(2), 45-62.
36. Ladvenicová, J., Bajusová, Z., Gurčík, Ľ., & Červený, D. (2019), Dupont analysis of farms in V4 countries. Visegrad Journal on Bioeconomy and Sustainable Development, 8(2), 82-86.
37. Merdan, K. (2024), Türkiye’nin tarım sektörü: Tarımının dünü, bugünü ve yarını. Bingöl Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 8(1), 47-70.
38. Mishra, A. K., Moss, C. B., & Erickson, K. W. (2009), Regional differences in agricultural profitability, government payments, and farmland values: Implications of DuPont expansion. Agricultural Finance Review, 69(1), 49-66.
39. Mishra, A. K., Harris, J. M., Erickson, K. W., Hallahan, C., & Detre, J. D. (2012), Drivers of agricultural profitability in the USA: An application of the Du Pont expansion method. Agricultural Finance Review, 72(3), 325-340.
40. Özçelik, M. (2024), Türkiye'de Yenilenebilir ve Geleneksel Enerji Şirketlerinin Finansal Performans Karşılaştırması: DuPont Analizi Yaklaşımı. Akademik Araştırmalar ve Çalışmalar Dergisi (AKAD), 16(31), 345-359. https://doi.org/10.20990/kilisiibfakademik.1508111
41. Parzonko, A., Parzonko, A. J., Bórawski, P., & Wicki, L. (2023), Return on Equity in Dairy Farms from Selected EU Countries: Assessment Based on the DuPont Model in Years 2004–2020. Agriculture, 13(7), 1403. https://doi.org/10.3390/agriculture13071403
42. Ram, M., & Chouhan, R. K. (2020), DuPont analysis—A tool of financial performance analysis. Indian J. Bus. Adm, 13, 7-12.
43. Reziti, I. (2020), Investigation of the economic sustainability of Greek agricultural holdings by different types of farming. Greek Economic Outlook, issue 43, 81-91.
44. Rooplata, P. (2016), DuPont analysis of nationalised banks in India. International Journal of Management, IT and Engineering, 6(12), 211-223.
45. Saner, G., Engindeniz, S., Adanacıoğlu, H., Güler, D., & Şengül, Z. (2022). Manda yetiştiriciliğinin ekonomik yönü üzerine bir analiz: Balıkesir ili örneği. Hayvansal Üretim, 63(1), 35-46.
46. Schaufele, B., & Sparling, D. (2011), Regulation and the financial performance of Canadian agribusinesses. Agricultural Finance Review, 71(2), 201-217. https://doi.org/10.1108/00021461111152573
47. Sheela, S. C., & Karthikeyan, K. (2012), Financial performance of pharmaceutical industry in India using dupont analysis. European Journal of Business and Management, 4(14), 84-91.
48. Tanrıöğen, A. (2014), Bilimsel Araştırma Yöntemleri, Anı Yayıncılık, 4. Baskı, 9786054434206, Ankara.
49. Tiryaki, M., & Göker, İ. E. K. (2021). Türkiye'de tarım sektörünün finansal yapısı ve tarımın finansmanı üzerine bir çalışma: alternatif bir finansman yöntemi olarak Selem sözleşmeleri. İktisadi İdari ve Siyasal Araştırmalar Dergisi, 6(14), 1-18. https://doi.org/10.25204/iktisad.834547
50. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB). (2025a), Tarım, ormancılık ve balıkçılık sektörü genel dosyalar. https://www3.tcmb.gov.tr/sektor/#/tr/A/tarim-ormancilik-ve-balikcilik. Erişim: 28 Ocak 2025
51. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB). (2025b), Bitkisel ve hayvansal üretim ile avcılık ve ilgili hizmet faaliyetleri sektör bilançoları. https://www3.tcmb.gov.tr/sektor/#/tr/A/01/bitkisel-ve-hayvansal-uretim-ile-avcilik-ve-ilgili-hizmet-faaliyetleri. Erişim: 28 Ocak 2025
52. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB). (2025c), Ormancılık ve tomrukçuluk sektör bilançoları. https://www3.tcmb.gov.tr/sektor/#/tr/A/02/ormancilik-ve-tomrukculuk. Erişim: 28 Ocak 2025
53. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB). (2025d), Balıkçılık ve su ürünleri yetiştiriciliği sektör bilançoları. https://www3.tcmb.gov.tr/sektor/#/tr/A/03/balikcilik-ve-su-urunleri-yetistiriciligi. Erişim: 28 Ocak 2025
54. Uzundumlu, A. S. (2012), Tarım sektörünün ülke ekonomisindeki yeri ve önemi. Alinteri Journal of Agriculture Science, 22(1), 34-44.