Türkiye’de tarım ve ekonomik büyümenin ekolojik denge üzerindeki etkileri: Fourier-Shin eşbütünleşme analizi
Öz
Amaç: Bu çalışma, Türkiye’nin 1961-2024 dönemini kapsayan tarımsal faaliyetlerin ve ekonomik büyümenin çevre kalitesi üzerindeki etkisini analiz etmeyi amaçlamaktadır. Araştırma modelinde çevre kalitesinin ana göstergesi olarak ekolojik açık ve bunun bileşenleri olan ekolojik ayak izi ve biyolojik kapasite değişkenleri kullanılmıştır.
Tasarım/Metodoloji/Yaklaşım: Araştırmada kullanılan değişkenlerin durağanlık düzeyleri KPSS ve Fourier KPSS testleri aracılığıyla analiz edilmiştir. Değişkenler arasında uzun dönemli ilişki olup olmadığı ise Shin ve Fourier Shin eşbütünleşme testleri ile araştırılmıştır. Son olarak uzun dönem katsayıların tahmini için değişen varyans ve otokorelasyona karşı dirençli olan DOLS ile FMOLS yöntemleri kullanılmıştır.
Bulgular: Çalışmanın ampirik bulguları, tarımsal katma değer ve ekonomik büyüme ile ekolojik açık, ekolojik ayak izi ve biyolojik kapasite arasında eşbütünleşme ilişkisinin varlığını ortaya koymaktadır. İlgilenilen dönemde analiz sonuçları, Türkiye’de tarımsal katma değerin ekolojik açığın kapanmasına katkıda bulunduğu, kişi başına gelirin ise ekolojik açığı daha da derinleştirdiğini göstermektedir.
Özgünlük/Değer: Bu çalışmanın, tarım ile çevre kalitesi arasındaki karmaşık etkileşimi inceleyerek literatüre üç temel katkı sunması beklenmektedir. Bu katkılardan birincisi, çevre kalitesi göstergesi olarak literatürde nadiren kullanılan ekolojik denge değişkeni ve bileşenlerinin analize dahil edilmesidir. İkincisi, yapısal kırılmaları göz ardı eden geleneksel ekonometrik yöntemler yerine, yumuşak yapısal kırılmaları dikkate alan Fourier tabanlı yöntemlerin tercih edilmesidir. Üçüncüsü ise, Türkiye özelinde tarım ve çevre ilişkisini Fourier yöntemleri çerçevesinde ele alan öncü çalışmalardan biri olmasıdır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Apergis, N. and Ozturk I (2015), “Testing environmental Kuznets curve hypothesis in Asian countries”, Ecological Indicators, 52,16-22.
- Arai, Y. and Kurozumi, E. (2007), “Testing for the Null Hypothesis of cointegration with a structural break”, Econometric Reviews, 26(6), 705-739.
- Atıcı, C. ve Kurt, F. (2007), “Türkiye'nin diş ticareti ve çevre kirliliği: Çevresel Kuznets Eğrisi yaklaşimi”, Tarım Ekonomisi Dergisi, 13(1 ve 2), 61-69.
- Baykut, E. (2025), “Türkiye’de çevre kalitesi: Finans-tarım-enerji üçgeninden içgörüler”, Nişantaşı Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 13(2), 735-752.
- Baz, K., Xu, D., Ali, H., Ali, I., Khan, I., Khan, M.M. and Cheng, J. (2020), “Asymmetric impact of energy consumption and economic growth on ecological footprint: Using asymmetric and nonlinear approach”, Science of the Total Environment, 718,137364.
- Becker, R., Enders, W. and Lee, J. (2006), “A stationarity test in the presence of an unknown number of smooth breaks”, Journal of Time Series Analysis, 27(3), 381-409.
- Borucke, M., Moore, D., Cranston, G., Gracey, K., Iha, K., Larson, J., ... and Galli, A. (2013), “Accounting for demand and supply of the biosphere's regenerative capacity: The national footprint accounts’ underlying methodology and framework”, Ecological Indicators, 24, 518-533.
- Bölük, G. ve Karaman, S. (2024), “The impact of agriculture, energy consumption and economic growth on ecological footprint: Testing the agriculture-induced EKC for Türkiye”, Environment, Development and Sustainability, 26(12), 31817-31837.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Sürdürülebilir Tarımsal Kalkınma, Tarım Ekonomisi (Diğer)
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Hüseyin Ünal
*
0000-0001-6323-1322
Türkiye
Erken Görünüm Tarihi
23 Haziran 2026
Yayımlanma Tarihi
26 Haziran 2026
Gönderilme Tarihi
20 Ekim 2025
Kabul Tarihi
13 Mart 2026
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2026 Cilt: 32 Sayı: 1