Modernism in the Province: Amnesia, Ideology and Genre Memory in Ferit Edgü’s “O”

Yıl 2026, Cilt: 11 Sayı: 1, 103 - 126, 24.03.2026

Abdulhamit Akın

https://doi.org/10.30622/tarr.1820413

https://izlik.org/JA56RC36RK

Öz

This study examines Ferit Edgü’s novel O (1977), later titled A Season in Hakkâri, within the framework of modernist narrative and genre theory. The theoretical core of the analysis is built upon Mikhail Bakhtin's views, which treat literary genres as sites of historical memory. Concepts such as “dialogism,” “heteroglossia,” and “genre hybridization” proposed by Bakhtin are of critical importance in articulating this framework. Furthermore, considering Tynyanov’s theory of “genre dislocation,” it is posited that genres are not merely formal categories but also fields of historical dialogue established with the past. The primary argument of the article is shaped around these two approaches. Accordingly, in the novel O, the loss of memory is not limited to the narrator's individual experience; rather, this effort to forget the past manifests as a “genre amnesia” that encompasses the historical and collective memory of genres. The narrator’s recurring “I do not remember” statements throughout the text bring about a detachment from the traditional functions of the primary genres incorporated into the work, as much as they signify the erasure of personal memory. Thus, rather than reproducing the norms carried from the past, the novel constructs a narrative structure that suspends these norms. The first part of the study outlines the general framework of modernist literature and discusses Ferit Edgü’s position within the 1950 Generation. The second part argues that amnesia in O is not restricted to a metaphorical form of forgetting but manifests as a “generic loss of memory” that unsettles the historical and social memory of genres. In the third part, while the periphery (Hakkâri) is constructed as a “shock zone” where the intellectual is stripped of the mission to educate the public and undergoes an existential crisis, the vertical disconnection between the village (metaphysical/internal) and the city (rational/power) fragments the narrator’s language, steering it toward stream of consciousness and a poetic style. This spatial dialectic constructs a polyphonic and dialogic structure by “novelizing” various genres, ranging from petitions to student notes and folktales to dream interpretations. Finally, the text O is discussed through three different narrative layers: the novel itself, the logbook kept by the narrator, and the blank notebook given by the Syriac bookseller. This multilayered structure constitutes a modernist collage shaped by intertextuality, citations, footnotes, and generic fragmentations. The narrator's rejection of his own past by saying “I do not remember” causes genres such as petitions, elegies, and letters to break away from their traditional functions and be established outside their generic memories. Consequently, the work transforms into a dialogic structure that is polyphonic, unfinished, and in a constant state of flux, where genres collide with one another.

Anahtar Kelimeler

Modern Turkish literature , Ferit Edgü , Modernist novel , Genre theory , Intertextuality , Modernism.

Taşrada Modernizm: Ferit Edgü’nün “O” Metninde Belleksizlik, İdeoloji ve Türsel Hafıza

https://izlik.org/JA56RC36RK

Öz

Bu çalışma, Ferit Edgü’nün O (1977) veya daha sonra Hakkâri’de Bir Mevsim başlığı alan romanını modernist anlatı ve tür kuramı bağlamında incelemektedir. Mikhail Bakhtin’in edebi türleri tarihsel bir hafıza alanı olarak ele alan görüşleri incelemenin kuramsal gövdesini oluşturmaktadır. Bakhtin’in öne sürdüğü “diyaloji”, “heteroglossia” ve “türsel melezleşme” gibi kavramlar bu çerçeveyi açıklamada kritik öneme sahiptir. Tynyanov’un “tür dislokasyonu” teorisi de düşünüldüğünde, türlerin yalnızca biçimsel kategoriler değil, aynı zamanda geçmişle kurulan tarihsel bir diyalog alanı olduğu kabul edilmektedir. Makalenin temel iddiası bu iki yaklaşımdan hareketle şekillenmiştir. Buna göre O romanında belleksizlik yalnızca anlatıcının bireysel deneyimiyle sınırlı kalmaz; aksine bu geçmişi unutma çabası türlerin tarihsel ve kolektif hafızasını da kapsayan türsel bir belleksizlik olarak etkiler. Anlatıcının metin boyunca tekrar eden “ansımıyorum” ifadeleri, kişisel belleğin silinmesi kadar, metne dâhil edilen birincil türlerin geleneksel işlevlerinden kopmasını da beraberinde getirir. Böylece roman, türlerin geçmişten taşıdığı normları yeniden üretmek yerine, bu normları askıya alan bir anlatı yapısı kurar. Çalışmanın ilk bölümünde, modernist edebiyatının genel çerçevesi çizilerek Ferit Edgü’nün 1950 kuşağı içindeki konumu tartışılmaktadır. İkinci bölümde O romanında belleksizlik, metaforik bir unutma biçimiyle kısıtlı kalmaz; aksine türlerin tarihsel ve toplumsal hafızasını da sarsan "türsel bir bellek yitimi" olarak tezahür eder. Üçüncü bölümde taşra (Hakkâri), aydının halkı eğitme misyonundan sıyrılıp kendi varoluşsal krizini yaşadığı bir “şok alanı” olarak kurgulanırken; köy (metafizik/içsel) ve kent (rasyonel/iktidar) arasındaki dikey kopukluk anlatıcının dilini parçalayarak onu bilinç akışı ve şiirsel bir üsluba yöneltir. Bu mekânsal diyalektik; dilekçelerden öğrenci notlarına, masallardan rüya tabirlerine kadar pek çok farklı türü romanlaştırarak çok sesli ve diyalojik bir yapı inşa eder. Son olarak O metni, anlatıcının tuttuğu seyir defteri ve Süryani kitapçının verdiği boş defter olmak üzere üç farklı anlatı katmanı tartışılmıştır. Bu katmanlı yapı, “metinlerarasılık” kavramıyla açıklanan; alıntılar, dipnotlar ve türsel parçalanmalarla şekillenen modernist bir kolaj niteliği taşır. Anlatıcının “ansımıyorum” diyerek kendi geçmişini reddetmesi, metne dahil olan dilekçe, ağıt ve mektup gibi türlerin de geleneksel işlevlerinden kopmasına ve türsel hafızalarının dışında kurulmalarına neden olur. Sonuç olarak eser, türlerin birbiriyle çarpıştığı, çok sesli, bitmemiş ve sürekli devinim halindeki diyalojik bir yapıya dönüşür.

Anahtar Kelimeler

Modern Türk edebiyatı , Ferit Edgü , Modernist roman , Tür teorisi , Metinlerarasılık , Modernizm

Kaynakça

• Aktulum, K. (2000). Metinlerarası ilişkiler. Öteki Yayınevi
• Artun, A. (2013). Sunuş: Baudelaire’de sanatın özerkleşmesi ve modernizm. A. Artun (der), Modern hayatın ressamı içinde (s. 7–86). İletişim
• Bachelard, G. (1994). The poetics of space. Beacon Press
• Bakhtin, M. (2001). Karnavaldan romana: Edebiyat teorisinden dil felsefesine seçme yazılar. (Der. S. Irzık; Çev. C. Soydemir). Ayrıntı Yayınları
• Bakhtin, M. (2004). The dialogic imagination. (Ed. Michael Holquist). University of Texas Press
• Bakhtin, M. (2014). Epic and novel: Toward a methodology for the study of the novel. In D. Duff (Ed.), Modern genre theory (pp. 3–40). Routledge Press
• Benjamin, W. (2012). Son bakışta aşk. Metis Yayınları
• Çolak, Z. (2024). Varolmanın Ağırlığı: Ferit Edgü’nün Romanlarında Zaman-Mekân, Sürgün-Kurban ve Ölüm. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 66, 96-112.
• Deveci, M. (2025). Ferit Edgü romanında bireyleşme serüveni. Türk Dili, 883, s. 77-83.
• Deveci, M. (2018). Ferit Edgü’nün romancılığı ve romanlarında izleksel yönelimler. Notos, 69, s. 41-46.
• Dicle, E., ve Armağan, Y. (2025, 28 Nisan). Çeperden merkeze: 1965’ten 1980’e modernist edebiyat – III [Video]. YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=ux7oGbWZ0CM
• Dirlikyapan, J. Ö. (2007). Yazınsal kavrayışta köklü bir değişim (Yayınlanmamış doktora tezi). Bilkent Üniversitesi Dündar, L.B. (2018). Paris’ten Pirkanis’e: Bir direniş biçimi olarak yazmak eylemi. Notos, 69, s. 32-37.
• Edgü, F. (1977). O. Ada Yayınları
• Edgü, F. (2000). Tüm ders notları. YKY
• Edgü, F. (2014). Leş: Toplu öyküler. Sel Yayıncılık
• Edgü, F. (2016). Sözlü/Yazılı. YKY
• Edgü, F. (2018, 14 Ekim). Yazmak yalnızlığa karşı tepkidir… [Video]. Youtube. https://www.youtube.com/watch?v=Zy4WUE7JQR4
• Ecevit, Y. (2001). Türk romanında postmodern açılımlar. İletişim
• Ecevit, Y. (2013). Kurmaca bir dünyadan. İletişim
• Frisby, D. (1985). George Simmel: First sociologist of modernity. Theory, Culture & Society, 2(3), 49–67.
• Genç, H. N. (2020). Ötekinin ötekisini anlatan roman: O/Hakkâri’de bir mevsim. Folklor ve Edebiyat, (103), 451-462.
• Gümüş, S. (2010). Modernizm ve postmodernizm: Edebiyatın dünü ve yarını. Can Yayınları
• Kaçmazoğlu, H. B. (2009). Bazı bilim insanlarının Türkiye’deki siyasal düşün tarihine katkıları üzerine bir deneme. In T. Bora & M. Gültekingil (Eds.), Modern Türkiye’de siyasal düşünce: Dönemler ve zihniyetler (pp. 233–249). İletişim Yayınları
• Kristeva, J. (2024). A semiotic approach to literature and art. Columbia University Press
• Laçiner, Ö. (2005). Merkez(ler) ve taşra(lar) dönüşürken. T. Bora (Der.), Taşraya Bakmak içinde, (ss. 13-36). İletişim Yayınları
• Morson, G. S., & Emerson, C. (1990). Mikhail Bakhtin: Creation of a prosaics. Stanford University Press Naci, F. (1999). Yüz Yılın 100 Romanı. Adam Yayınları
• Oğuzertem, S. (1991). İktidarı öven Galip: Modernist romanımızın çerçevesi ve Ödipal anlatının sınırları. Defter, (16), 126–151.
• Parla, J. (2021). Don Kişot’tan bugüne roman. İletişim Yayınları
• Soyşekerci, H. (2018). Kaçkınlar’ın yaralı anlatıcıları. Notos, 2, 47-52.
• Timur, T. (2009). Yakın tarihimizde siyaset, ideoloji ve bilim. In T. Bora & M. Gültekingil (Eds.), Modern Türkiye’de siyasal düşünce: Dönemler ve zihniyetler (pp. 193–209). İletişim Yayınları
• Todorov, T. (2014). The origins of genres. In D. Duff (Ed.), Modern genre theory (pp. 193–209). Routledge
• Tynyanov, Y. (2014). The literary fact. In D. Duff (Ed.), Modern genre theory (pp. 29–49). Routledge