Anadolu Ağızları Üzerinden Argoyu Yeniden Okumak: Kentsel ve Kırsal Argo

Öz

Bu çalışma, genellikle kentsel ve modern bir dil olgusu olarak kabul edilen argo kavramının, Anadolu ağızlarındaki köklü ve işlevsel varlığını incelemektedir. Standart dilin dışında kalan ve genellikle “kaba” olarak nitelendirilebilen bu söz dağarcığının, yöresel hayatta sadece bir küfür veya hakaret aracı olmadığı; aksine, toplumsal hiyerarşiyi belirleyen, grup içi kimliği pekiştiren, mizah üreten ve toplumsal normları düzenleyen karmaşık bir dilsel sistem olduğu görülmektedir. Çalışmada, öncelikle argo ve ağız kavramları incelenerek argonun kentsel ve kırsal argo şeklinde nitelendirilebilecek iki türünün varlığı ve özellikleri belirlenmeye çalışılmıştır. Ardından “Niteleme Bildiren Kırsal Argo Sözler” ile “Kılış, Oluş ve Durum Bildiren Kırsal Argo Sözler” başlıkları altında sınıflandırılan ve TDK Derleme Sözlüğü’nde (DS) tespit edilen sözlerin doğrudan argo ya da argo ile ilişkilendirilebilen (argo anlam kazanmasında metafor kaynağı olan) anlamları tanıklandığı il/illerin adıyla birlikte verilmiştir. Bu sözlerin argo anlamları, başta TDK Güncel Türkçe Sözlük (GTS) olmak üzere çeşitli argo sözlüklerinden yararlanılarak aktarılmıştır. Daha sonra sözlerin argo anlam kazanmalarında etkili olan/olduğu düşünülen metaforların kaynakları açıklanmaya çalışılmıştır. Çalışmada, kırsal argonun söz varlığını ve argoya katkısını gösterebilmek için -çoğunluğu- hem Derleme Sözlüğü’nde hem de argo sözlüklerde tanıklanan 30 örnek incelenmiştir. Bu sözlerin metaforik kökenlerinin genellikle doğa, tarım, hayvancılık ve gündelik köy hayatı gibi somut deneyimlere dayandığı ve bu durumun kırsal argoyu kentsel argodan ayıran temel bir özellik olduğu saptanmıştır. Sonuç olarak Anadolu argosunun, dilin “bozulmuş” bir biçimi değil, aksine o coğrafyanın ve kültürün hem “samimi” hem de “ham” sesini yansıtan ve yaşayan bir dilsel miras olduğu kanısına varılmıştır. Bu bağlamda kırsal argo, bir topluluğun neye değer verdiğini (denge, çalışkanlık, dürüstlük), neyi aşağıladığını (tembellik, görgüsüzlük, gevezelik) ve dünyayı nasıl algıladığını (doğa ve hayvanlar üzerinden) gösteren canlı bir kültürel arşiv şeklinde nitelendirilebilir.

Anahtar Kelimeler

• Türk Dili
• Ağız
• Argo
• Kentsel Argo
• Kırsal Argo

Rereading Slang through Anatolian Dialects: Urban and Rural Slang

Öz

This study examines the deep-rooted and functional presence of slang, often considered a phenomenon of urban and modern language, in Anatolian dialects. This vocabulary, which falls outside the standard language and is often described as “vulgar,” is seen as more than just a tool for swearing or insults in regional life; on the contrary, it is a complex linguistic system that defines social hierarchy, reinforces intra-group identity, generates humor, and regulates social norms. This study primarily examines the concepts of slang and dialect and attempts to determine the existence and characteristics of two types of slang that can be categorized as urban and rural slang. Subsequently, the words classified under the headings “Rural Slang Words Expressing Qualification” and “Rural Slang Words Describing Actions, Occurrences, and States,” and identified in the TDK Derleme Sözlüğü (DS), are given along with the name(s) of the province(s) where they are directly slang or can be associated with slang (those that serve as a source of metaphor in acquiring slang meaning). The slang meanings of these words have been compiled using various slang dictionaries, primarily the TDK Güncel Türkçe Sözlük (GTS). The study then attempts to explain the sources of metaphors that are thought to have influenced the slang meanings of words. In order to demonstrate the vocabulary of rural slang and its contribution to slang, 30 examples were examined, the majority of which are attested in both the Derleme Sözlüğü and slang dictionaries. It has been found that the metaphorical origins of these words are often based on concrete experiences such as nature, agriculture, animal husbandry, and daily village life, and that this is a fundamental characteristic that distinguishes rural slang from urban slang. In conclusion, it has been determined that Anatolian slang is not a “corrupted” form of the language, but rather a living linguistic heritage reflecting both the “authentic” and “raw” voice of that geography and culture. In this context, rural slang can be described as a living cultural archive that reveals what a community values (balance, diligence, honesty), what it despises (laziness, rudeness, garrulousness), and how it perceives the world (through nature and animals).

Anahtar Kelimeler

• Turkish Language
• Dialect
• Slang
• Urban Slang
• Rural Slang

Kaynakça

1. Aladağ, K. (2023). Derleme sözlüğünde argo unsurlar (1.2.3. ciltler) [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Karabük Üniversitesi.
2. Aktunç, H. (2020). Büyük argo sözlüğü. Yapı Kredi Yayınları.
3. Arslan, M. (2015). Argo. Türk Dili CIX (767-768), 196-221.
4. Bingölçe, F. (2011). Osmanlı argosu sözlüğü. Altüst Yayınları.
5. Civek, F. E. (2023). Derleme sözlüğünde argo unsurlar (4.5.6. ciltler) [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Karabük Üniversitesi.
6. Devellioğlu, F. (1980). Türk argosu inceleme ve sözlük. Aydın Kitabevi Yayınları.
7. Eren, H. (1999). Türkçenin etimolojik sözlüğü. Bizim Büro Basımevi.
8. Güme gitmek. (2025). 24 Aralık 2025 tarihinde https://www.mercekdergisi.ktugipak.com/gume-gitmek/ adresinden edinilmiştir.

9. Güntekin, R. N. (2024). Anadolu notları I-II. İnkılâp Kitabevi.
10. İmer, K., Kocaman, A. ve Özsoy, A. S. (2011). Dilbilim sözlüğü. Boğaziçi Üniversitesi Yayınevi.
11. Korkmaz, Z. (1992). Gramer terimleri sözlüğü. Türk Dil Kurumu Yayınları.
12. Pekak, S. (1998). Niğde - Andaval (Aktaş)’daki Kostantin - Helena Kilisesi. Sanat Tarihi Dergisi, 9(9), 103-117.
13. Püsküllüoğlu, A. (2004). Türkçenin argo sözlüğü. Arkadaş Yayınevi.
14. Sezgin, B. (2013). Yeni argo sözlüğü. Cinius Yayınları.
15. Sağol Yüksekkaya, G. (2016). Argo Sözlükleri. E. Gürsoy Naskali ve G. Sağol Yüksekkaya (Ed.), Argo içinde (s. 89-112). Ka Kitap.
16. Türk Dil Kurumu. (t.y.). Derleme Sözlüğü. 01.11.2025-25.12.2025 tarihleri arasında https://sozluk.gov.tr/ adresinden edinilmiştir.
17. Türk Dil Kurumu. (t.y.). Güncel Türkçe Sözlük. 01.11.2025-25.12.2025 tarihleri arasında https://sozluk.gov.tr/ adresinden edinilmiştir.
18. Topaloğlu, A. (1989). Dil bilgisi terimleri sözlüğü. Ötüken Neşriyat.
19. Türk Dil Kurumu. (2009). Türkçe Sözlük. Türk Dil Kurumu Yayınları.
20. Vardar, B. (2007). Açıklamalı dilbilim terimleri sözlüğü. Multilingual Yayınları.