Araştırma Makalesi

Dijital Çağda Varoluşsal Gözetimin İnşası

Cilt: 11 Sayı: 3 30 Eylül 2026
PDF İndir
TR EN

Dijital Çağda Varoluşsal Gözetimin İnşası

Öz

21. yy. dijital ekosistemi, gözetimi klasik “izleme” ve “mahremiyet ihlali” çerçevesinin ötesinde, bireyin yaşamını sürdürebilmesinin altyapısal bir koşulu hâline getirmektedir. Bu çalışma, söz konusu dönüşümü “varoluşsal gözetim” kavramı üzerinden kavramsallaştırmakta ve bu rejimin bilinci ve ölümü de kapsayan uzantısını nekrogözetim kavramıyla tartışmaktadır. Çalışmanın amacı, dijital gözetimin çağdaş biçimini varoluşsal ve nekro boyutlarıyla analiz etmek ve bu dönüşümün bilinç, rıza ve ölüm üzerindeki etkilerini bir medya anlatısı üzerinden incelemektir. Bu bağlamda Black Mirror dizisinin “Common People” bölümü bir medya anlatısı olarak ve eleştirel söylem analizi yaklaşımıyla incelenmiştir. Analize diyaloglar, arayüz mesajları, teknik bildirimler, sözleşme ekranları, geri sayım sayaçları ve sessizlikler dâhil edilerek çok katmanlı biçimde çözümlenmiştir. Bulgular, gözetimin dışsal bir disiplin mekanizması olmaktan çıkarak yaşamın sürdürülebilirliğini belirleyen bir altyapı rejimine dönüştüğünü göstermektedir. Bu çalışma kapsamında önerilen varoluşsal gözetim modeli, altyapısal bağımlılık, tasarlanmış rıza, algoritmik yönetişim, varoluşsal ipotek, nekrogözetim ve ontolojik aşınmadan oluşan döngüsel bir süreç olarak kavramsallaştırılmaktadır. Anlatıda rıza, hukukî bildirimlere dayalı bilinçli bir onaydan ziyade zaman baskısı, arayüz tasarımı ve teknik eşikler yoluyla üretilen tasarlanmış bir mekanizma olarak işlemektedir. Bilinç ve hissiyat, abonelik paketleri üzerinden kademelendirilmekte, beden ve bilişsel kapasite artık değer üretiminin doğrudan kaynağına dönüşmektedir. Son aşamada ise ölüm, sistemden çıkışı temsil eden bir sınır olmaktan çok, bilincin reklam ve veri üretimi amacıyla işlevselleştirildiği nekrokapitalist bir evre olarak kodlanmaktadır. Çalışma, biyopolitika, gözetim kapitalizmi ve nekropolitika literatürlerini dijital altyapılar bağlamında bir araya getirerek varoluşsal gözetim kavramını bütüncül bir analitik çerçeveyle önermekte ve mahremiyet merkezli özgürlük tartışmalarını yaşamın sürdürülebilirliği, bilişsel egemenlik ve bütünlük ekseninde yeniden düşünmeye açmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Agamben, G. (2005). State of exception (K. Attell, Çev.). University of Chicago Press.
  2. Alper, M., Rauchberg, J. S., Simpson, E., Guberman, J., & Feinberg, S. (2025). TikTok as algorithmically mediated biographical illumination: Autism, self-discovery, and platformed diagnosis on# autisktok. New Media & Society, 27(3), 1378-1396. https://doi.org/10.1177/14614448231193091
  3. Altawaiji, M., Algobaei, F., & Telha, M. (2025). Necropolitics and neo-orientalism: Theory and practice. Arab Studies Quarterly, 47(3), 153-172. https://doi.org/10.13169/arabstudquar.47.3.0003
  4. Bentham, J. (2008). Panoptikon: Gözün İktidarı (B. Çoban & Z. Özaslan, Çev.). Su Yayınları.
  5. Brooker, C. (Writer), Ali, B. K. (Story), & Pankiw, A. (Director). (2025, April 10). Common People (Season 7, Episode 1) [TV series episode]. Black Mirror. Netflix.
  6. Christensen, A.-B., Gyrd-Jones, R., & Beverland, M. B. (2024). Dialectical Emotional Labour in Digital Person-branding: The case of digital influencers. Organization Studies, 45(4), 571-591. https://doi.org/10.1177/01708406231208370
  7. Curran, D. (2023). Surveillance Capitalism and Systemic Digital Risk: The Imperative to Collect and Connect and the Risks of Interconnectedness. Big Data & Society, 10(1). https://doi.org/10.1177/20539517231177621
  8. D’Cruz, L. (2026). What Demarcates Necropolitics from Biopolitics? A Foucauldian Critique of Mbembe. Theory, Culture & Society, 43(2), 3-20. https://doi.org/10.1177/02632764251379790

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

İletişim Çalışmaları

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

30 Eylül 2026

Gönderilme Tarihi

2 Şubat 2026

Kabul Tarihi

24 Eylül 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 11 Sayı: 3

Kaynak Göster

APA
Asıl, S. (2026). Dijital Çağda Varoluşsal Gözetimin İnşası. Turkish Academic Research Review, 11(3), 544-568. https://doi.org/10.30622/tarr.1880029
AMA
1.Asıl S. Dijital Çağda Varoluşsal Gözetimin İnşası. tarr. 2026;11(3):544-568. doi:10.30622/tarr.1880029
Chicago
Asıl, Sermin. 2026. “Dijital Çağda Varoluşsal Gözetimin İnşası”. Turkish Academic Research Review 11 (3): 544-68. https://doi.org/10.30622/tarr.1880029.
EndNote
Asıl S (01 Eylül 2026) Dijital Çağda Varoluşsal Gözetimin İnşası. Turkish Academic Research Review 11 3 544–568.
IEEE
[1]S. Asıl, “Dijital Çağda Varoluşsal Gözetimin İnşası”, tarr, c. 11, sy 3, ss. 544–568, Eyl. 2026, doi: 10.30622/tarr.1880029.
ISNAD
Asıl, Sermin. “Dijital Çağda Varoluşsal Gözetimin İnşası”. Turkish Academic Research Review 11/3 (01 Eylül 2026): 544-568. https://doi.org/10.30622/tarr.1880029.
JAMA
1.Asıl S. Dijital Çağda Varoluşsal Gözetimin İnşası. tarr. 2026;11:544–568.
MLA
Asıl, Sermin. “Dijital Çağda Varoluşsal Gözetimin İnşası”. Turkish Academic Research Review, c. 11, sy 3, Eylül 2026, ss. 544-68, doi:10.30622/tarr.1880029.
Vancouver
1.Sermin Asıl. Dijital Çağda Varoluşsal Gözetimin İnşası. tarr. 01 Eylül 2026;11(3):544-68. doi:10.30622/tarr.1880029

Turkish Academic Research Review 
Creative Commons Lisansı Creative Commons Atıf-GayriTicari 4.0 Uluslararası Lisansı (CC BY-NC 4.0) ile lisanslanmıştır.