Anlaşmalı Boşanma Davası Açılabilmesi İçin Evliliğin Bir Yıl Sürmesi Kuralının Anayasa Mahkemesi’nin 30.05.2024 Tarihli (2023/109 E., 2024/113 K.) Kararı Çerçevesinde Değerlendirilmesi

Öz

Türk Medeni Kanunu m. 166/f. 3’te düzenlenen anlaşmalı boşanma kurumu, tarafların iradelerine dayalı hızlı ve çatışmasız bir boşanma yolu olarak düzenlenmiştir. Ancak bu düzenlemenin uygulanabilmesi için evliliğin en az bir yıl sürmüş olması gerekir. Söz konusu süre şartı, doktrinde evlilik birliği fiilen sona ermiş olmasına rağmen, bireylerin yargı yoluyla boşanma haklarını kullanmalarını geciktirmesi sebebiyle tartışılmaktadır. Bu çalışmada, 30.05.2024 tarihli ve 2023/109 E., 2024/113 K. sayılı Anayasa Mahkemesi kararı çerçevesinde bir yıllık evlilik değerlendirilmektedir. Ayrıca, mukayeseli hukuk incelemeleriyle bu şartın çağdaş hukuk sistemlerindeki yeri ve anlamı irdelenerek, mevcut düzenlemenin günümüz aile yapısı ve aile hukuku anlayışı ile ne ölçüde örtüştüğü tartışılmaktadır. Çalışma sonucunda, yasa koyucuya yönelik çeşitli reform önerileri sunulmakta ve bireylerin aile hayatına ilişkin kararlarında sahip oldukları özerklik alanı yeniden değerlendirilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Anlaşmalı boşanma
• bir yıllık evlilik şartı
• orantılılık ilkesi
• temel hak ve özgürlükler
• mukayeseli hukuk

Eine Analyse der Ein-Jahres-Ehebestandsdauer als Voraussetzung der einvernehmlichen Scheidung nach Art. 166 Abs. 3 ZGB im Lichte der Entscheidung des Türkischen Verfassungsgerichts vom 30.05.2024 (2023/109 E., 2024/113 K.)

Öz

The One-Year Marriage Requirement for Filing a Consensual Divorce Case in Turkish Law: An Analysis in View of the Constitutional Court’s Decision Dated 30 May 2024 (No. 2023/109 E., 2024/113 K.)

Öz

The institution of consensual divorce, as regulated in Article 166(3) of the Turkish Civil Code, offers a swift and non-contentious means of dissolution of marriage based on the mutual intent of the parties. However, the applicability of this provision is contingent upon the condition that the marriage must have lasted for at least one year. This temporal requirement has been subject to scholarly debate, on the grounds that it may delay individuals’ access to judicial divorce even when the marital union has effectively ceased. This study examines the one-year marriage requirement within the framework of the Constitutional Court judgment of 30 May 2024 (No. 2023/109 E., 2024/113 K.). Furthermore, the analysis incorporates a comparative legal perspective to explore how similar requirements are addressed in contemporary legal systems and to what extent the current Turkish regulation aligns with modern family realities. The study concludes by offering legislative reform proposals and critically reassessing the scope of individual autonomy in matters pertaining to family life.

Anahtar Kelimeler

• Consensual divorce
• one-year marriage requirement
• principle of proportionality
• fundamental rights and freedoms
• comparative law

Kaynakça

1. AYAR Ahmet, “Evliliğin Sona Ermesi”, Aile Hukuku, Editörler: Şebnem Akipek Öcal, Hayrunnisa Özdemir, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2024.
2. BAYGIN Cem / NAR Ahmet, Medeni Hukuk Dersleri- II Aile Hukuku, Yetkin Yayınları, Ankara, 2025.
3. BINKERT Monika, “Die Stellung der Frau in der Scheidungsrechtsrevision”, Aktuelle Juristische Praxis, 1993, 1357-1363.
4. BOELE-WOELKI K. / FERRAND F. / GONZÁLEZ-BEILFUSS C. / JÄNTERÄ-JAREBORG M. / LOWE N. / MARTİNY D. / PINTENS W., Principles of European Family law regarding Divorce and Maintenance between Former Spouses, Intersentia, 2004.
5. BRÄM Verena, “Die Scheidung auf gemeinsames Begehren, die Wechsel der Verfahren (Art. 111-113, 116 ZGB) und die Anfechtung der Scheidung auf gemeinsames Begehren (149 ZGB)”, Aktuelle Juristische Praxis, 1999, 1511-1521.
6. BRÄM Verena, “Tendenzen der Scheidungsrechtsrevision”, Schweizerische Juristen-Zeitung, 86/1990, 257-264.
7. CASPARY Celia, “Voraussetzungen des Getrenntlebens innerhalb der Ehewohnung”, NJW-Spezial, 2024, ss. 324-325.
8. DETHLOFF, Nina, “Familienrecht in Europa – Quo vadis?”, NJW, 2018, 23-28.

9. DURAL Mustafa / ÖĞÜZ Tufan / GÜMÜŞ Mustafa Alper, Türk Özel Hukuku Cilt III Aile Hukuku, Gözden Geçirilmiş Yirminci Bası, Filiz Kitabevi, İstanbul, 2025.
10. ERDEM Mehmet / MAKARACI BAŞAK Aslı, Aile Hukuku, Seçkin Yayınları, Ankara, 2022.
11. FABIA Julia, Die verschiedenen Scheidungsmöglichkeiten in Österreich unter besonderer Berücksichtigung der einvernehmlichen Scheidung nach § 55a EheG im Vergleich zum kalifornischen Recht, Universitätsbibliothek Salzburg, 2022.
12. FULCHIRON Hugues, "The New French Divorce Law," International Survey of Family Law, 2005 (2005), ss. 241-252.
13. GONZÁLEZ BEILFUSS Cristina, “Agreements in European Family Law– The Findings, Theoretical Assessments and Proposals of the Commission on European Family Law (CEFL)”, Eur. Rev. Contract Law, 2022; 18(2): 159–174.
14. GÖZLER Kemal, Anayasa Hukukuna Giriş, Ekin, 2022.
15. HARGES Bobby, "Alternative Dispute Resolution in Divorce and Family Cases in France and the United States: What the Two Countries Can Learn from Each Other," Loyola Law Review, 70, no. 1 (Fall 2023), ss. 115-164.
16. HAUSHEER Heinz/ STECK Daniel, “Eheverträge und Scheidungsvereinbarungen – mehr Privatautonomie bei verstärkter Inhaltskontrolle ein dringendes Reformanliegen?”, Zeitschrift des Bernischen Juristenvereins, 144/2008, 922-973.
17. HOCHRAINER Celine, Die Scheidungsfolgenvereinbarung nach § 55a Abs 2 EheG mit Schwerpunkt auf der Regelung der Obsorge, des Kontaktrechts und des Unterhaltes in Bezug auf gemeinsame Kinder, Masterarbeit, Eingereicht an der Universität Innsbruck, rechtswissenschaftliche Fakultät zur Erlangung des akademischen Grades, 2012.
18. KIRBAŞ Özlem, Türk Hukukunda Eşlerin Anlaşmasına Dayanan Boşanma, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul, 1994.
19. LIATOWITSCH Peter, “Wieviel prozessuale Autonomie benötigen die Parteien im neuen Scheidungsrecht? Einige verfahrenstaktische und prozessuale Überlegungen zur Scheidung auf gemeinsames Begehren”, Aktuelle Juristische Praxis, 1999, 1600-1605.
20. MİLASLI Gad Franko, “Boşanmanın Genişlemesi”, Hukuki Bilgiler Mecmuası, No: 4.920, 4.951, 5.018, 5.113, 5.368, 5.348, İstanbul, 1936.
21. Münchener Kommentar zum Bürgerlichen Gesetzbuch, Herausgegeben von Franz Jürgen Säcker, Roland Rixecker, Hartmut Oetker, Bettina Limperg, Claudia Schubert, Verlag C.H. BECK München, 9. Auflage, 2022.
22. NICOLA Fernanda G., “Family Law Exceptionalism in Comparative Law, The American Journal of Comparative Law, FALL 2010, Vol. 58, No. 4, 777-810.
23. ÖZBUDUN Ergun, Türk Anayasa Hukuku, Yetkin, 2023.
24. ÖZDEMİR Nevzat, Türk-İsviçre Hukukunda Anlaşmalı Boşanma, Beta, 2003.
25. ÖZTAN Bilge, “3444 Sayılı Kanunla Getirilen Değişikliklerden Sonra Medeni Kanun’un 134. Maddesi”, Prof. Dr. Haluk Tandoğan’ın Hatırasına Armağan, Ankara, 1990, ss.111-137.
26. PINTES Walter, “Family law in Europe: developments and perspectives”, The Comparative and International Law Journal of Southern Africa, 2008, Vol. 41, No. 1, 155-174.
27. RYZNAR Margaret/ DEVAUX Angelique, "Voila: Taking the Judge out of Divorce," Seattle University Law Review, 42, no. 1 (Fall 2018), ss. 161-184.
28. SCHWENZER Ingeborg, “Familienrecht und gesellschaftliche Veränderungen”, Die Praxis des Familienrechts, 2014, 966-1008.
29. SCHWENZER Ingeborg, Modern Family Code, Intersentia, 2006.
30. SCHWENZER Ingeborg, “Editorial: The Evolution of Family Law – From Status to Contract and Relation”, European Journal of Law Reform, Vol.3, 2001, ss. 199-202.
31. SEÇER Öz, “Anlaşmalı Boşanmada Eşlerin Yaptıkları Anlaşma”, İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 2016, C. 7, S. 2, ss.259--286.
32. SHÚILLEABHÁIN Máire Ní, “Ten Years of European Family Law: Retrospective Reflections from a Common Law Perspectıve”, The International and Comparative Law Quarterly, 2010, Vol. 59, No. 4, 1021-1053. STECK Daniel, “Die Praxisentwicklung zu den Scheidungsgründen”, Die Praxis des Familienrechts, 2004, 206-228.
33. STECK Daniel/GLOOR Urs, “Rückblick auf 10 Jahre neues Scheidungsrecht”, Die Praxis des Familienrechts, 2010, 1-17.
34. STEFANOVSKA Ilina, "Divorce by Mutual Consent in Comparative Law." Iustinianus Primus Law Review, vol. 5, no. 2, 2014, 1-23.
35. TANÖR Bülent / YÜZBAŞIOĞLU Necmi, 1982 Anayasasına Göre Türk Anayasa Hukuku, Beta, 2019.
36. TEKİN Hilal Neval, Anlaşmalı Boşanma, Seçkin Yayınları, Ankara, 2019.
37. TÜZÜNER Özlem, §4. Boşanma ve Boşanmanın Sebepleri”, Medeni Hukuk II Aile Hukuku, Editörler: Metin İkizler/ Özlem Tüzüner, Adalet, 2. Baskı, Ankara, 2024.
38. WOLF Stephan, “Die Scheidung auf gemeinsames Begehren in Italien und in der Schweiz Gemeinsamkeiten und Unterschiede”, Privatrecht im Spannungsfeld zwischen gesellschaftlichem Wandel und ethischer Verantwortung Beiträge zum Familienrecht, Erbrecht, Persönlichkeitsrecht, Haftpflichtrecht, Medizinalrecht und allgemeinen Privatrecht Festschrift für Heinz Hausheer zum 65. Geburtstag, Herausgegeben von: Thomas Geiser, Thomas Koller, Ruth Reusser, Hans Peter Walter, Wolfgang Wiegand, Stämpfli Verlah AG Bern, 2002.
39. YILMAZ Süleyman, Medeni Hukuk Cilt III Aile Hukuku, Yetkin Yayınları, Ankara, 2023.
40. ZEVKLİLER Aydın/ CUMALIOĞLU Emre / ACABEY Mehmet Beşir, Medeni Hukuk III Aile Hukuku, Adalet Yayınevi, Ankara, 2024.