Hukuk Muhakemeleri Kanunu’na Göre Tahkimde Hakemlerin İhtiyati Tedbir Kararı Vermesi

Öz

HMK’nın 414. maddesi, hakem veya hakem kuruluna geçici hukuki koruma tedbirlerinden ihtiyati tedbir ve delil tespiti kararı verme yetkisi tanımaktadır. Bu yetkinin kullanılabilmesi için geçerli bir tahkim sözleşmesinin bulunması, uyuşmazlığın tahkime elverişli olması, taraflarca aksinin kararlaştırılmamış olması, hakem kurulunun oluşturulmuş bulunması ve taraflardan birinin talepte bulunması gerekir. İhtiyati tedbir talebinde bulunan taraf, talebinin dayanağını ve istediği tedbirin türünü belirtmeli; iddiasını yaklaşık ispat ölçüsünde ispat etmelidir. Hakemler, tam ispat aramaksızın talebin makul ve inandırıcı bir temele dayanıp dayanmadığını ise değerlendireceklerdir. Gerekli gördüklerinde tedbir kararını uygun bir teminat gösterilmesi şartına bağlayabilir veya re’sen teminat isteyebilirler. Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde, karşı taraf dinlenmeden de karar verilebilir; ancak aleyhine karar verilen taraf derhâl bilgilendirilip itiraz hakkı tanınmalıdır. Hakem kararları yalnızca tahkim anlaşmasının taraflarını bağlar; üçüncü kişiler üzerinde etkili değildir. Kararın uygulanmaması hâlinde lehine karar verilen taraf, mahkemeden icra edilebilirlik kararı isteyebilir. Mahkeme, tahkim sözleşmesinin geçerliliği ve hakemlerin atanma usulüyle sınırlı bir inceleme yapar; esas inceleme yapamaz. Mahkeme kararları itiraz veya kanun yolu denetimine tabi değildir. Tahkimde verilen ihtiyati tedbir kararlarına karşı doğrudan bir itiraz yolu öngörülmemişse de hukuki dinlenilme hakkı gereği itiraz mümkündür. Hakemler, koşulların değişmesi hâlinde tedbiri değiştirebilir veya kaldırabilir; haksız tedbir nedeniyle doğan zararların tazmini istenebilir.

Anahtar Kelimeler

• Geçici hukuki koruma
• ihtiyati tedbir
• tahkim yargılaması
• teminat
• icra edilebilirlik
• haksız ihtiyati tedbirden doğan tazminat

Einstweilige Verfügungen im Schiedsverfahren nach der türkischen Zivilprozessordnung

Öz

The Power of Arbitral Tribunals to Grant Interim Measures Under the Turkish Code of Civil Procedure

Öz

Article 414 of the Code of Civil Procedure authorizes the arbitrator or the arbitral tribunal to grant interim legal protection measures, namely injunctions and preservation of evidence. For this authority to be exercised, a valid arbitration agreement must exist, the dispute must be arbitrable, the parties must not have agreed otherwise, the arbitral tribunal must have been constituted, and one of the parties must have submitted a request. The party requesting an interim measure must specify the grounds and the type of measure sought and substantiate its claim to the extent of prima facie evidence. The arbitrators shall assess whether the request is based on a reasonable and convincing ground without requiring full proof. When necessary, they may condition the measure upon the provision of appropriate security or may request it ex officio. In cases of urgency, a decision may be rendered without hearing the other party; however, the party against whom the measure is granted must be immediately informed and granted the right to object. Arbitral decisions on interim measures bind only the parties to the arbitration agreement and have no effect on third parties. If the decision is not complied with, the party in whose favor it was rendered may request a court to declare it enforceable. The court examines only the validity of the arbitration agreement and the proper appointment of the arbitrators; it cannot review the merits. Such court decisions are not subject to appeal or review. Although no direct objection procedure is regulated against interim measures in arbitration, an objection is possible as a requirement of the right to be heard. Arbitrators may modify or lift the measure if circumstances change, and compensation may be claimed for damages arising from unjust interim measures.

Anahtar Kelimeler

• Provisional legal protection
• interim injunction
• arbitration proceedings
• security
• enforceability
• compensation for wrongful interim injunction

Kaynakça

1. AKYOL ASLAN Leyla, Medeni Usul Hukukunda Delil Tespiti (Hukuk Muhakemeleri Kanunu’na Göre), Yetkin Yayınları, Ankara, 2011. ALANGOYA Yavuz, Medeni Usul Hukukumuzda Tahkimin Niteliği ve Denetlenmesi, Fakülteler Matbaası, İstanbul, 1973.
2. ALBAYRAK Hakan, Medeni Usul ve İcra İflas Hukukunda Yaklaşık İspat, Yetkin Yayınları, Ankara, 2013.
3. ARSLAN Ramazan/YILMAZ Ejder/TAŞPINAR AYVAZ Sema/HANAĞASI Emel, Medeni Usul Hukuku, 10. Bası, Yetkin Yayınları, Ankara, 2024.
4. ARSLANDOĞAN Birce, Medeni Yargılama Hukukunda Delil Tespiti, 2. Bası, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul, 2021.
5. ATALI Murat/ERMENEK İbrahim/ERDOĞAN Ersin, Medeni Usul Hukuku, 7. Bası, Yetkin Yayınları, Ankara, 2024.
6. BAYTAZ Abdullah Batuhan/ACAR Ayşe Ece, “İhtiyati Tedbire Muhalefet”, Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 29, S. 2, 2023, 945-962.
7. BİLGİN Hikmet, “Hukuk Muhakemeleri Kanunu'na Göre Tahkimde Geçici Hukuki Koruma Önlemleri ve Milletlerarası Tahkim Kanunu ile Karşılaştırmalı Bir İnceleme”, Prof. Dr. Ramazan Arslan' a Armağan, C. 1, Yetkin Yayınları, Ankara, 2015, 401-438.
8. BOZTAŞ Nevzat, Tahkim Yargılamasında Mahkemenin Yardımı ve Denetimi, Aristo Yayınevi, İstanbul, 2021.

9. BOZTAŞ Nevzat, “Tahkimde Geçici Hukuki Korumalar ve Mahkemelerin Yardımı ve Denetimi”, Medeni Usul ve İcra İflas Hukuku Dergisi, C. 16, S. 45, 2020, 163-220.
10. BUDAK Ali Cem, “Yeni Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun Tahkim Hükümleri”, Uluslararası Ticaret ve Tahkim Hukuku Dergisi, C. 1, S. 1, 2012, 31-60.
11. BUDAK Ali Cem/ KARAASLAN Varol, Medenî Usul Hukuku, 8. Bası, Filiz Kitabevi, İstanbul, 2024.
12. DEREN YILDIRIM Nevhis, Haksız Rekabet Hukuku ile Fikri ve Sınai Mülkiyet Hukuku’nda İhtiyati Tedbirler, 2. Bası, Alkım Yayınevi, İstanbul, 2002.
13. EKŞİ Nuray, Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nda Tahkim (6100 Sayılı HMK md. 407-444), 2. Bası, Beta Yayıncılık, İstanbul, 2019.
14. ERDOĞAN Feyiz, Uluslararası Hukuk ve Tahkim, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2004.
15. ERİŞİR Evrim, Geçici Hukuki Korumanın Temelleri ve İhtiyati Tedbir Türleri, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul, 2013.
16. ERTEN Rıfat, Milletlerarası Ticari Tahkim Hukukunda Geçici Hukuki Koruma Önlemleri, Adalet Yayınevi, Ankara, 2010.
17. GÖRGÜN L. Şanal/BÖRÜ Levent/KODAKOĞLU Mehmet, Medeni Usul Hukuku, 13. Bası, Yetkin Yayınları, Ankara, 2024.
18. İRGE ERDOĞAN Burcu, “UNCITRAL Model Kanunu Işığında Hukuk Muhakemeleri Kanunu ve Milletlerarası Tahkim Kanunu'nda Yer Alan Düzenlemelerde İhtiyati Tedbirlerin Değerlendirilmesi”, Kocaeli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 7, S. 13, 2016, 91-133.
19. KAPLAN Mikail Bora, Sınai Mülkiyet Kanunu’nda İhtiyati Tedbirler, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul, 2018.
20. KAPLAN Mikail Bora/ÇELİK Aziz, “Türk Hukukunda Koruma Dilekçesinin Uygulanabilirliği Hakkında Bir Değerlendirme” Medeni Usûl Hukukunda Koruma Dilekçesi-SCHUTZSCHRIFT- Alman, İsviçre ve Türk Hukuku Perspektifinden, ed. Prof. Dr. Murat Atalı, Doç. Dr. Anıl Köroğlu, Yetkin Yayınları, Ankara, 2024, 79-110.
21. KONURALP Cengiz Serhat, İcra ve İflas Hukukunda İhtiyati Tedbirler, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul, 2013.
22. KORKUT Makbule Serra, “İhtiyatî Tedbir Taleplerinin Değerlendirilmesinde Hukukî Dinlenilme Hakkı”, Medeni Usûl Hukukunda Koruma Dilekçesi-SCHUTZSCHRIFT- Alman, İsviçre ve Türk Hukuku Perspektifinden, ed. Prof. Dr. Murat Atalı, Doç. Dr. Anıl Köroğlu, Yetkin Yayınları, Ankara, 2024, 13-34.
23. KURU Baki, Hukuk Muhakemeleri Usulü, C. IV, 6. Bası, Demir Yayıncılık, İstanbul, 2001.
24. LEW Julian D. M./MİSTELİS Loukas A./KRÖLL Stefan M., Comparative International Commercial Arbitration, Kluwer Law International, 2003.
25. OKUMUŞ Nagehan, Hukuk Muhakemeleri Kanunu Çerçevesinde Hakem Kararlarının İptali, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul, 2021.
26. ÖZBAY İbrahim/ KORUCU Yavuz, Hukuk Muhakemeleri Kanunu Çerçevesinde Tahkim (HMK m. 407-444), Adalet Yayınevi, Ankara, 2016.
27. ÖZBEK HADİMOĞLU Nimet, Milletlerarası Usul Hukukunda Geçici Hukuki Koruma, Yetkin Yayınları, Ankara, 2013.
28. ÖZBEK Mustafa Serdar, Tahkim Hukuku Cilt II, Yetkin Yayınları, Ankara, 2022.
29. ÖZEKES Muhammet, İcra ve İflas Hukukunda İhtiyati Haciz, Seçkin Yayınevi, Ankara, 1999.
30. ÖZEKES Muhammet, Pekcanıtez Usul Medeni Usul Hukuku Cilt III, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul, 2017.
31. PEKCANITEZ Hakan, “Milletlerarası Tahkimde Geçici Hukuki Koruma Önlemleri”, Makaleler C. I, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul, 2016, 781-822.
32. PEKCANITEZ Hakan, “Milletlerarası Tahkim Kanunu'na Göre Verilen Hakem Kararlarının İcrası”, Prof. Dr. Hamdi Yasaman'a Armağan, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul, 2017, 569-587.
33. PEKCANITEZ Hakan/YEŞİLIRMAK Ali, Pekcanıtez Usûl Medenî Usûl Hukuku, C. V, 16. Bası, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul, 2025.
34. PEKCANITEZ Hakan/ATALAY Oğuz/ÖZEKES Muhammet, Medeni Usul Hukuku, 14. Bası, Yetkin Yayınları, Ankara, 2013.
35. POSTACIOĞLU E. İlhan, Medeni Usul Hukuku Dersleri, 6. Bası, İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yayınları, İstanbul, 1975.
36. TANRIVER Süha, Medeni Usul Hukuku C. II, 3. Bası, Filiz Kitabevi, İstanbul, 2025.
37. TAŞPOLAT TUĞSAVUL Melis, “4686 Sayılı Milletlerarası Tahkim Kanunu Uyarınca Hakemlerin ve Mahkemelerin Geçici Hukuki Koruma Kararı Verme Yetkisi”, Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Prof. Dr. Hakan Pekcanıtez’e Armağan, C. 16, Özel Sayı 2014 (Basım Yılı: 2015), 2063-2113.
38. TUNÇ YÜCEL Müjgan, HMK Uyarınca Tahkimde İhtiyati Tedbir ve Delil Tespiti, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2013.
39. UMAR Bilge, Hukuk Muhakemeleri Kanunu Şerhi, 2. Bası, Yetkin Yayınları, Ankara, 2014.
40. ÜSTÜNDAĞ Saim, İhtiyati Tedbirler [Geçici Hukuki Himaye (koruma) Önlemleri], İstanbul Üniversitesi, İstanbul, 1981.
41. YEŞİLIRMAK Ali, Provisional Measures in International Commercial Arbitration, The Hague Kluwer Law International, 2005.
42. YEŞİLOVA Bilgehan, Milletlerarası Ticari Tahkimde Nihai Karardan Önce Mahkemelerin Yardımı ve Denetimi, Güncel Yayınları, İzmir, 2008.
43. YILMAZ Ejder, Geçici Hukuki Himaye Tedbirleri C. I, Yetkin Yayınları, Ankara, 2001.
44. YILMAZ Ejder, Hukuk Muhakemeleri Kanunu Şerhi, C. 4, 4. Bası, Yetkin Yayınları, Ankara, 2021.