Die Lehre von der Vergeltungssucht der Staatsanwaltschaft und ihre Auswirkungen auf das türkische Recht

Yıl 2025, Cilt: 7 Sayı: 2, 889 - 927, 30.12.2025

Burak Taş

https://doi.org/10.59933/tauhfd.1851960

https://izlik.org/JA98JC37KY

Öz

Savcılık İntikamcılığı (Prosecutorial Vindictiveness) Doktrini ve Türk Hukukuna Yansımaları

https://izlik.org/JA98JC37KY

Öz

Savcılık intikamcılığı doktrini, ceza adalet sisteminde sanıkların anayasal ve yasal haklarını kullanmaları nedeniyle savcılar tarafından intikam veya kin duygusu ile misilleme yapılmasını engelleyen önemli bir hukuki koruma mekanizmasıdır. Bu doktrin, Amerika Birleşik Devletleri Yüksek Mahkemesi tarafından geliştirilmiş ve adil yargılanma hakkının temel bir parçası olarak kabul edilmiştir. Doktrinin temelinde, savcının suçlama veya ceza talebinde bulunurken ve yargılama sürecindeki rolü noktasında kişisel kin, siyasi motivasyon ya da sanığın yasal haklarını kullanmasına tepki gibi uygunsuz saiklerle hareket etmemesi gerektiği anlayışı bulunmaktadır.
Türk hukukunda savcıların tarafsızlığı ve bağımsızlığı gibi konular akademik çalışmalara sıklıkla konu edilmişken Amerikan hukukunda oldukça önemli görülen savcılık intikamcılığı doktrini hakkında herhangi bir çalışmaya rastlanmamıştır. Bu konu ilgili içtihatlar, yargı pratikleri, konuyu doğrudan esas alan eserler kaynak alınarak bu çalışmada sistemli bir incelemeye tabi tutulmuştur. Bu yönüyle söz konusu çalışma, özgün bir değer taşımaktadır.
Türk hukukunda savcılık intikamcılığı doktrininin doğrudan bir karşılığı yoktur. Savcılar, maddi gerçeği araştırmak ve şüphelinin hem lehine hem de aleyhine olan delilleri toplamakla yükümlü olsa da takdir yetkilerinin bağımsız ve etkili şekilde denetlenmesi konusunda önemli eksiklikler bulunmaktadır. Ceza Muhakemesi Kanunu’nda bazı dolaylı koruma hükümleri yer alsa da bunlar sistematik ve yeterli bir güvence sağlamamaktadır. Ayrıca, seçici muhakeme ve aşırı suçlama gibi savcılık yetkisinin kötüye kullanılmasına dair uygulamalar, Türk hukukunda açıkça tanımlanmış değildir; bu da keyfi davranış riskini artırmaktadır. Türk hukukunda savcıların takdir yetkisini sınırlayan ve keyfi uygulamaları önleyen daha şeffaf ve etkili denetim mekanizmalarına ihtiyaç vardır. Savcılık intikamcılığı doktrini, adil yargılanma ve eşitlik ilkeleri açısından şüpheli ve sanığa önemli bir koruma sağlar; Türk hukukunda bu alanda yapılacak reformlar, hem temel hakların korunmasına hem de ceza adaletine duyulan güvenin güçlenmesine katkı sağlayacaktır.

Anahtar Kelimeler

Savcılık görevinin kötüye kullanımı , intikamcılık , aşırı suçlama , seçici muhakeme , savcı tarafsızlığı

The Doctrine of Prosecutorial Vindictiveness and its Reflections on Turkish Law

https://izlik.org/JA98JC37KY

Öz

The doctrine of prosecutorial vindictiveness is an important legal safeguard that prevents prosecutors from retaliating against defendants out of revenge or animosity for exercising their constitutional and legal rights within the criminal justice system. This doctrine was developed by the United States Supreme Court and is recognized as a fundamental component of the right to a fair trial. At its core, the doctrine is based on the principle that prosecutors must not act with personal animosity, political motivation, or in response to a defendant’s exercise of legal rights when making charging decisions or fulfilling their role in the judicial process.
While issues such as the impartiality and independence of prosecutors have been frequently addressed in Turkish legal scholarship, there is a notable absence of academic work on the doctrine of prosecutorial vindictiveness, which is considered highly significant in American law. This study undertakes a systematic examination of the topic by drawing on relevant case law, judicial practices, and works that directly address the subject, thereby offering original value to the literature.
There is no direct equivalent of the doctrine of prosecutorial vindictiveness in Turkish law. Although prosecutors are obliged to investigate the material truth and to collect evidence both in favor of and against the suspect, there are significant shortcomings in the independent and effective oversight of their discretionary powers. While the Turkish Code of Criminal Procedure provides some indirect safeguards, these are neither systematic nor sufficient. Moreover, practices such as selective prosecution and overcharging-forms of prosecutorial abuse-are not clearly defined in Turkish law, which increases the risk of arbitrary conduct. There is a need for more transparent and effective oversight mechanisms in Turkish law to limit prosecutorial discretion and prevent arbitrary practices. The doctrine of prosecutorial vindictiveness provides significant protection to suspects and defendants in terms of fair trial and equality principles; reforms in this area within Turkish law would contribute both to the protection of fundamental rights and to strengthening public confidence in the criminal justice system.

Anahtar Kelimeler

Prosecutorial misconduct , vindictiveness , overcharging , selective prosecution , impartiality of the prosecutor

Kaynakça

• Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi, ‘Recommendation No. R (2000) 19 of the Committee of Ministers to member states on the role of public prosecution in the criminal justice system: Explanatory Memorandum’ (Türkiye Barolar Birliği 2000) accessed 2 June 2025
• BALES Melodie, “Opening the Umbrella: The Expansion of the Prosecutorial Vindictiveness Doctrine in United States v. Jenkins”, Catholic University Law Review, C.59, S.3, 2010, s. 855-882.
• BAŞ Eylem, “Hâkimlerin ve Savcıların Disiplin Yönünden Soruşturulmaları ve İşledikleri Suçlar Nedeniyle Yargılanmaları” Ankara Barosu Dergisi, C.74, S.3, 2016, s. 267-359.
• BİLGE Necip, “Son Anayasa Değişikliğine Göre Tabiî Hâkim ve Savcı Teminatı”, Prof. Dr. H. C. Oğuzoğlu’na Armağandan Ayrı Bası, Sevinç Matbaası, Ankara, 1972, s. 571-585.
• CASSIDY R. Michael/VALDEZ Suzanne, Prosecutorial Ethics, West Academic Publishing, USA, 2019.
• CENTEL Nur/ZAFER Hamide, Ceza Muhakemesi Hukuku, Beta Yayıncılık, İstanbul, 2022.
• CROSS John J. III, “Prosecutorial Vindictiveness: An Examination of Divergent Lower Court Standards and a Proposed Framework For Analysis”, Vanderbilt Law Review, C.34, S.2, 1981, s. 431-460.
• DÜLGER Murat Volkan/TAŞKIN Şaban Cankat, Ceza Muhakemesi Hukuku, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2023.
• EREM Faruk, Ceza Usulü Hukuku, Sevinç Matbaası, Ankara, 1973.
• GERSHMAN Bennett L., “Prosecutorial Decisionmaking and Discretion in the Charging Function”, Hastings Law Journal, C.62, S.5, 2011, s. 1259-1283.
• GILLIÉRON Gwladys, Public Prosecutor in the United States and Europe - A Comparative Analysis with Special Focus on Switzerland, Springer, İsviçre, 2014.
• HENNING Peter J., “Prosecutorıal Misconduct And Constitutional Remedies” Washington University Law Quarterly, C.77, S.3, 1999, s. 713-833.
• KADISH Sanford H./SCHULHOFER Stephen J./BARKOW Rachel E, Criminal Law and its Processes-Cases and Materials, Aspen Publishing, USA, 2022.
• KARAKEHYA Hakan/ARABACI Murat, “Cumhuriyet Savcısının Hukuki Statüsü, Muhakemedeki Taraf Pozisyonu ve İspat Yükünün Bulunması Üzerine”, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C.65, S.4, 2016, s. 2059-2081.
• KRIMMEL John Patrick, “Prosecutorial Vindictiveness” (Chancellor’s Honors Program Project, University of Tennessee – Knoxville, 1994.
• KRUSE Kristin E., “Proving Discriminatory Intent in Selective Prosecution Challenges-An Alternative Approach to United States v. Armstrong” SMU Law Review, C.58, S.4, 2005, s. 1523-1550.
• LAFAVE Wayne R., “The Prosecutor’s Discretion in The United States” The American Journal of Comparative Law, C.18, S.3, 1970, s. 532-548.
• LIEB Doug, “Vindicating Vindictiveness: Prosecutorial Discretion and Plea Bargaining, Past and Future”, Yale Law Journal C.123, S.4, 2014, s. 1014-1069.
• LITTLE Rory K., “The ABA’s Project to Revise the Criminal Justice Standards for the Prosecution and Defense Functions”, Hastings Law Journal, C.62, S.5, 2011, s. 1111-1160.
• LUNA Erik/WADE Marianne L., The Prosecutor in Transnational Perspective, Oxford University Press, New York, 2012.
• MATTEUZZI Nancy E., “Prosecutorial Vindictiveness in a Pretrial Setting: Determining the Proper Standard”, Missouri Law Review, C.48, S.1, 1983, s. 266-273.
• NOTE, “Prosecutorial Vindictiveness in the Criminal Appellate Process: Due Process Protection After United States v. Goodwin”, Michigan Law Review, C.81, S.1, 1982, s. 194-220.
• ÖZBEK Veli Özer/DOĞAN Koray/BACAKSIZ Pınar, Ceza Muhakemesi Hukuku (Seçkin Yayıncılık 2024)
• SILVERGLATE Harvey A./POWELL Sidney, Conviction Machine: Standing up to Federal Prosecutorial Abuse, Encounter Books, USA, 2020.
• The Eighth United Nations Congress on the Prevention of Crime and the Treatment of Offenders Share, ‘Guidelines on the Role of Prosecutors’ (7 September 1990) accessed 2 June 2025
• ÜNVER Yener/HAKERİ Hakan, Ceza Muhakemesi Hukuku Cilt III, Adalet Yayınevi, Ankara, 2023.
• YOUNGWOOD Jonathan D, “The Presumption of Judicial Vindictiveness in Multi-Count Resentencing”, University of Chicago Law Review C.60, S.2, 1993, s.725-756.