Mehaz Hukukla Karşılaştırmalı Olarak Türk Hukukunda Yoksulluk Nafakasının Miktarı ve Süresi

Öz

Bu çalışma, Türk Medenî Kanunu’nda düzenlenen yoksulluk nafakasını, mehaz İsviçre hukukundaki tarihsel gelişim ve güncel sistem ışığında yeniden konumlandırmayı amaçlamaktadır. Çalışmada öncelikle nafaka kavramının TMK m. 175 bağlamındaki anlamı ile sosyal dayanışma ilkesi çerçevesindeki işlevi kısaca ortaya konulacaktır. Ardından İsviçre Medenî Kanunu’nda 2000 boşanma hukuku revizyonu öncesi yürürlükte olan mülga ZGB Art. 151 ve Art. 152 hükümleri ile bu hükümlere ilişkin İsviçre Federal Mahkemesi içtihatları incelenecek; yoksulluk, asgari geçim standardı ve yoksulluk nafakasının tali niteliği gibi temel kavramların nasıl şekillendiği açıklanacaktır. Devamında, revizyon sonrası getirilen ZGB Art. 125 hükmü çerçevesinde evlilik sonrası dayanışma ile kişinin kendi geçimini sağlama ilkesi esaslı hatlarıyla ele alınacak; clean break yaklaşımının hedefleri ve evliliğin hayatı şekillendirici etkisine göre kurulan yeni denge ortaya konulacaktır. Bu yapılırken, kusur temelli sistemden uzaklaşmanın gerekçeleri, değişen demografik yapı ve evliliğin “geçim kurumu” niteliğinin terk edilmesi yönündeki politik tercihler aktarılacaktır. Makalenin Türk hukukuna ilişkin bölümünde ise TMK m. 175’in mehazla ilişkisi, yoksulluk kavramının Yargıtay içtihatları ve öğretide nasıl yorumlandığı, nafaka miktarı ile süresinin belirlenmesinde kullanılan kriterler ve bu çerçevedeki sorunlu noktalar tartışılacaktır. Son olarak, maddi tazminat, mal rejiminin tasfiyesi ve yoksulluk nafakası arasındaki sistematik bağ özetlenecek; İsviçre modelinden hareketle yoksulluk nafakasının tali, yoksulluğu giderici ve süre bakımından sınırlı bir güvenlik mekanizmasına dönüştürülmesine yönelik de lege ferenda nitelikli öneriler sunulacaktır.

Anahtar Kelimeler

• Yoksulluk nafakası
• sosyal dayanışma ilkesi
• temiz ayrılık ilkesi
• boşanmanın mali sonuçları
• maddi tazminat

The Amount and Duration of Poverty Alimony with Comparison to Reference Swiss Law

Öz

This study aims to reposition the poverty alimony regulated in the Turkish Civil Code, in light of the historical development and current system in the source Swiss law. The study will first briefly present the meaning of the concept of maintenance within the context of Article 175 of the TCC and its function within the framework of the principle of social solidarity. Subsequently, the provisions of Art. 151 and Art. 152 of the former Swiss Civil Code (ZGB), which were in force prior to the 2000 divorce law revision, and the jurisprudence of the Swiss Federal Tribunal pertaining to these provisions will be examined; it will be explained how fundamental concepts such as poverty, minimum subsistence level, and the subsidiary nature of poverty alimony were shaped. Further, within the framework of the provision of Art. 125 of the ZGB introduced post-revision, post-marital solidarity and the principle of self-sufficiency will be addressed in their essential aspects; the objectives of the clean break approach and the new balance established according to the life-shaping effect of marriage will be presented. In so doing, the rationales for moving away from the fault-based system, the changing demographic structure, and the policy preferences towards the abandonment of the nature of marriage as a "subsistence institution" will be conveyed. In the section of the article concerning Turkish law, the relationship of Article 175 of the TCC with the source law, how the concept of poverty is interpreted in the jurisprudence of the Court of Cassation and in doctrine, the criteria used in determining the amount and duration of maintenance, and the problematic issues within this framework will be discussed. Finally, the systematic connection between pecuniary compensation, the liquidation of the matrimonial property regime, and poverty alimony will be summarized; proceeding from the Swiss model, de lege ferenda proposals will be presented towards the transformation of poverty alimony into a subsidiary, poverty-relieving, and time-limited security mechanism.

Anahtar Kelimeler

• Alimony against poverty
• social solidarity principle
• clean break principle
• financial consequences of divorce
• compensation of material damages

Kaynakça

1. AKIN Levent, “Maaş ve Ücret Haczi”, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C:44, S:1, Ankara, 1995, 335-363.
2. AKINTÜRK Turgut / ATEŞ Derya, Türk Medeni Hukuku, Aile Hukuku, 2. Cilt, 25. Baskı, Beta Yayınevi, Ankara, 2024.
3. BAŞ Seda / ÖZCAN Nisa, “Yoksulluk Nafakasında Süre Sorununun Anayasal ve Medeni Hukuk Boyutuyla Tartışılması ve Bir Öneri Olarak Boşanma Tazminatı”, Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Y:2022, C:4, S:1, 328-383.
4. BAŞAR Dilek, “Türkiye’de Kadınların İşgücüne Katılımı: Güncel Durumun Değerlendirmesi”, Toplum Çalışmaları Enstitüsü, 09.12.2024 (https://www.toplum.org.tr/turkiyede-kadinlarin-isgucune-katilimi-guncel-durumun-degerlendirmesi/#:~:text=T%C3%BCrkiye%20%C4%B0statistik%20Kurumu%20verilerine%20g%C3%B6re,itibaren%20%2Dpandemi%20etkisi%20olan%202020)
5. Botschaft über die Änderung des Schweizerischen Zivilgesetzbuches (Personenstand, Eheschliessung, Scheidung, Kindesrecht, Verwandtenunterstützungspflicht, Heimstätten, Vormundschaft und Ehevermittlung), 15 Kasım 1995, BBI 1996 I 1.
6. BUCHLER Andrea / CLAUSEN Clausen, “Die Eigenversorgungskapazität im Recht des nachehelichen Unterhalts: Theorie und Rechtsprechung”, Die Praxis des Familienrechts (FamPra), 1/2015, 1-40.
7. ÇETİNER Bilgehan, “Boşanmada Nafaka ve Tazminat İlişkisi”, Aile Hukukundaki Hak İhlallerinin Tespiti ve Çözüm Önerileri Çalıştayı, Ed. Akın Ünal / Arif Kalkan, Adalet Yayınevi, Ankara, 2019, 99-103.
8. DEMİR Remzi, “Yoksulluk Nafakasının Sona Erme Sebepleri ve Yoksulluk Nafakasının Süresizliğine İlişkin Tartışmalar”, Türkiye Barolar Birliği Dergisi, Y:2020, S:147, 221-249.

9. DURAL Mustafa / ÖĞÜZ Tufan / GÜMÜŞ Mustafa Alper, Türk Özel Hukuku Cilt:3, Aile Hukuku, 20. Baskı, Filiz Kitabevi, İstanbul, 2025.
10. EGGER A., İsviçre Medeni Kanunu Şerhi, 2. Cilt, Aile Hukuku, 2. Baskı, Schulthess Verlag, Zürih, 1943.
11. FIRTINA Esra, Boşanmanın Mali Sonuçları ve Yoksulluk Nafakası, Adalet Yayınevi, Ankara, 2019.
12. FRANKHAUSER Roland / AESCHLIMANN Sabine / BUCHLER Andrea / CLAUSEN Sandro / GRUTTER Myriam / JUNGO Alexander, FamKomm Kommentar zum Familienrecht, Scheidung, Band I: ZGB, 4. Baskı, Stämpfli Verlag, Bern, 2022.
13. GEISER Thomas / FOUNTOULAKIS Christiana, Basler Kommentar Zivilgesetzbuch I, 7. Baskı, Helbing Lichtenhahn Verlag, Basel, 2022.
14. GEISER Thomas, “Aufbau einer angemessenen Altersvorsorge und Dauer des nachehelichen Unterhalts”, Die Praxis des Familienrechts (FamPra.ch), 2/2012, 353-368.
15. GELMEZ Ezgi, “Yoksulluk Nafakasının Süresine İlişkin Güncel Gelişmeler”, Terazi Hukuk Dergisi, C:14, S:159, Kasım 2019, 2143-2155.
16. KALENDER Ahmet, Türk Aile Hukukunda Boşanma Nafakası (Yoksulluk Nafakası), Adalet Yayınevi, Ankara, 2021.
17. KAYA KIZILIRMAK Cansu, Boşanmada Maddi ve Manevi Tazminat, On İki Levha Yayınları, İstanbul, 2021.
18. KILIÇOĞLU Ahmet, Aile Hukuku, 8. Baskı, Turhan Kitabevi, Ankara, 2025.
19. MILLER Ruth A., (KAPLAN Elif tercümesi), “Türkiye’deki İsviçre Medeni Kanununun Osmanlı ve İslami Altyapısı”, Türk Hukuk Tarihi Araştırmaları, S:27, Y:2019, 5-33.
20. KOCABAŞ Gediz, “Evlilik Sonrası Dayanışma İlkesi ve Bu İlkenin Sınırları Olarak Clean Break İlkesi Doğrultusunda Yoksulluk Nafakasını Belirleyici Ölçütler”, Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi, Hukuk Araştırmaları Dergisi, C:19, S:1, Y:2013, 357-392.
21. LIENERT Xaver, Die Schuld bei der Ehescheidung nach schweizerischem Recht, Bruchdruckerei R. Müller, Gersau, 1950.
22. ÖZLÜK Betül, “Modern Nafaka Düzenlemeleri ve Türk Hukukunda Revizyon Gereği”, Terazi Hukuk Dergisi, C:13, S:147, Kasım 2018, 40-47.
23. ÖZTAN Bilge, Aile Hukuku, 6. Baskı, Turhan Kitabevi, Ankara, 2015.
24. SAYMEN Ferit H. / ELBİR Halid K., Türk Medeni Hukuku Cilt III, Aile Hukuku, Hak Kitabevi, İstanbul, 1957.
25. SCHWENZER Ingeborg, “Familienrecht und gesellschaftliche Veränderungen”, Die Praxis des Familienrechts (FamPra), 2014, 966-1008.
26. SCHWENZER Ingeborg, “Unterhaltsrechtliche Probleme nach Trennung und Scheidung”, Eherecht in der praktischen Auswirkung : Fortbildungsseminar der juristischen Fakultät der Universität Basel und des Basler Juristenvereins vom 19. Oktober 1990, Zürih, 1991, 23-35.
27. STECK Daniel, Das schweizerische Ehescheidungsrecht, 4. Baskı, Schulthess Verlag, Zürih, 1995., s.275.;
28. STOLL Diego, “Nachehelicher Unterhalt bei nicht lebensprägenden Ehen – oder: Wie lässt sich das negative Interesse bestimmen?”, Die Praxis des Familienrechts (FamPra.ch), 2023, 26-43.
29. ŞAHİN Mustafa, “Türk-İsviçre Medeni Kanunlarına Göre Evlilik Sonrası Katkının (Yoksulluk Nafakasının) Şartları”, Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C:21, S:3, Y:2017, 75-107.
30. TUTAR Elce, Mukayeseli Hukuktaki Gelişmeler Işığında Yoksulluk Nafakası, Seçkin Kitabevi, Ankara, 2025.
31. UZUN KAZMACI Özge, “Nafaka”, Aile Hukuku, Ed. Şebnem Akipek Öcal, Hayrünnisa Özdemir, Seçkin Kitabevi, Ankara, 2024.
32. YAĞCI Kürşad, “Yoksulluk Nafakasında Süresizlik Sorunu”, İstanbul Hukuk Mecmuası, C:76, S:1, 2018, 323-358.
33. VETTERLI Rolf, “Zur Bemessung des nachehelichen Unterhalts - ein Klärungsversuch”, Aktuelle Juristische Praxis, 2009, 575-584.