EN
TR
Kayma tipi heyelanların farklı duyarlılık modellerinde kombinasyonu: Sakarya Havzası Yukarı Çığırı örneği
Öz
Heyelan duyarlılık haritaları heyelanın mekânsal tahmini için önem arz etmektedir. Bu nedenle
heyelan duyarlılık modellerinin doğruluğu tehlike ve risk çalışmaları için temel oluşturmaktadır.
Bir bölgede heyelanın tüm tipleri için tek bir model oluşturulması duyarlılığın başarısını etkilemektedir.
Heyelanların her bir tipi, farklı mekanizma ve materyalde gerçekleştiği için heyelanı
denetleyen hazırlayıcı koşullar da değişmektedir. Bu yüzden duyarlılık modellerinin tek bir heyelan
tipine göre oluşturulması daha iyi sonuçlar vermektedir. Bu nedenle çalışmanın amacı, tek
bir heyelan ana mekanizmasına bağlı moloz ve toprak kayması tipine göre duyarlılık haritalarının
nitel ve yarı nicel yaklaşımlarda nasıl sonuçlar verdiğini ortaya koymaktır. Bu amaç doğrultusunda
Sakarya havzasının yukarı çığırında bulunan çalışma alanı için, Varnes (1978) sınıflamasına
göre moloz ve toprak kayması tipindeki heyelanlar için Frekans Oran, Analitik Hiyerarşi Süreci,
Ağırlıklandırılmış Çakıştırma, Modifiye AHP ve CBS Matris Model yaklaşımları ile duyarlılık modelleri
oluşturulmuştur. Model sonuçlarına bağlı duyarlılık oluşturulurken heyelanın yamacın
tamamını etkileyeceğinden çalışma alanı yamaç ünitelerine bölünerek çalışılmıştır. Beş model
sonucuna göre ROC eğrisinin altında kalan sonuçlar 0,79 ile 0,92 arasında değişmektedir. Bu
durum modellerin çok iyi sonuçlar verdiğini ve çalışma sahasının heyelan duyarlılığı açısından
iyi temsil edildiğini göstermektedir. Sonuçlara göre heyelanın en yüksek ve en düşük olabileceği
alanlar tüm modelde ortak alanlara karşılık gelmektedir. Çalışmada sonuç olarak ana heyelan
tipine göre oluşturulan modellerin yüksek sonuçlar verdiği ortaya çıkmıştır. Bu sonuçlar, tüm
modelin tek bir modelde birleştirilmesinde kolaylık sağlamıştır. Böylece tüm modelden tek bir
model çıktısı elde eden çalışma, heyelan tehlike ve risk çalışmalarının iyileştirilmesine katkı sağlamaktadır.
heyelan duyarlılık modellerinin doğruluğu tehlike ve risk çalışmaları için temel oluşturmaktadır.
Bir bölgede heyelanın tüm tipleri için tek bir model oluşturulması duyarlılığın başarısını etkilemektedir.
Heyelanların her bir tipi, farklı mekanizma ve materyalde gerçekleştiği için heyelanı
denetleyen hazırlayıcı koşullar da değişmektedir. Bu yüzden duyarlılık modellerinin tek bir heyelan
tipine göre oluşturulması daha iyi sonuçlar vermektedir. Bu nedenle çalışmanın amacı, tek
bir heyelan ana mekanizmasına bağlı moloz ve toprak kayması tipine göre duyarlılık haritalarının
nitel ve yarı nicel yaklaşımlarda nasıl sonuçlar verdiğini ortaya koymaktır. Bu amaç doğrultusunda
Sakarya havzasının yukarı çığırında bulunan çalışma alanı için, Varnes (1978) sınıflamasına
göre moloz ve toprak kayması tipindeki heyelanlar için Frekans Oran, Analitik Hiyerarşi Süreci,
Ağırlıklandırılmış Çakıştırma, Modifiye AHP ve CBS Matris Model yaklaşımları ile duyarlılık modelleri
oluşturulmuştur. Model sonuçlarına bağlı duyarlılık oluşturulurken heyelanın yamacın
tamamını etkileyeceğinden çalışma alanı yamaç ünitelerine bölünerek çalışılmıştır. Beş model
sonucuna göre ROC eğrisinin altında kalan sonuçlar 0,79 ile 0,92 arasında değişmektedir. Bu
durum modellerin çok iyi sonuçlar verdiğini ve çalışma sahasının heyelan duyarlılığı açısından
iyi temsil edildiğini göstermektedir. Sonuçlara göre heyelanın en yüksek ve en düşük olabileceği
alanlar tüm modelde ortak alanlara karşılık gelmektedir. Çalışmada sonuç olarak ana heyelan
tipine göre oluşturulan modellerin yüksek sonuçlar verdiği ortaya çıkmıştır. Bu sonuçlar, tüm
modelin tek bir modelde birleştirilmesinde kolaylık sağlamıştır. Böylece tüm modelden tek bir
model çıktısı elde eden çalışma, heyelan tehlike ve risk çalışmalarının iyileştirilmesine katkı sağlamaktadır.
Anahtar Kelimeler
Teşekkür
Yazar, öğretileri ve yardımları için Tolga Görüm ve Hakan Ahmet Nefeslioğlu'na teşekkür eder.
Kaynakça
- Basharat, M., Shah, H. R., & Hameed, N. (2016). Landslide susceptibility mapping using GIS and weighted overlay method: a case study from NW Himalayas, Pakistan. Arabian Journal of Geosciences, 9(4), 1-19.
- Brabb, E. E., & Pampeyan, E. H. (1972). Preliminary map of landslide deposits in San Mateo County, California (No. 344). US Geological Survey.
- Carrara, A., Carratelli E.P., Merenda L. (1977) Computer-based data bank and statistical analysis of slope instability phenomena. Zeitschrift für Geomorphologie, 21 (1977), pp. 187-222.
- Carrara, A., Cardinali, M., Detti, R., Guzzetti, F., Pasqui, V., & Reichenbach, P. (1991). GIS techniques and statistical models in evaluating landslide hazard. Earth Surface Processes and Landforms, 16(5), 427-445. https://doi.org/10.1002/esp.3290160505
- Carrara A., Cardinali M., Guzzetti F., Reichenbach P. (1995) GIS technology in mapping landslide hazard. A. Carrara, F. Guzzetti (Eds.), Geographical Information Systems in Assessing Natural Hazards, Kluwer Academic Publisher, Dordrecht, The Netherlands , pp. 135-175.
- Casagli, N., Catani, F., Puglisi, C., Delmonaco, G., Ermini, L., & Margottini, C. (2004). An inventory-based approach to landslide susceptibility assessment and its application to the Virginio River Basin, Italy. Environmental and Engineering Geoscience, 10(3), 203-216. https://doi.org/10.2113/10.3.203
- Cihangir, M. E., & Görüm, T. (2016). Kelkit vadisinin aşağı çığırında gelişmiş heyelanların dağılım deseni ve oluşumlarını kontrol eden faktörler. Türk Coğrafya Dergisi, (66), 19-28. https://doi. org/10.17211/tcd.84731
- Cihangir, M. E., Görüm, T., & Nefeslioğlu, H. A. (2018). Heyelan tetikleyici faktörlerine bağlı mekânsal hassasiyet değerlendirmesi. Türk Cografya Dergisi (70), 133-142. https://doi.org/10.17211/ tcd.410998
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Beşeri Coğrafya
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Yayımlanma Tarihi
30 Haziran 2022
Gönderilme Tarihi
31 Ocak 2022
Kabul Tarihi
23 Mart 2022
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2022 Sayı: 80
APA
Cihangir, M. E. (2022). Kayma tipi heyelanların farklı duyarlılık modellerinde kombinasyonu: Sakarya Havzası Yukarı Çığırı örneği. Türk Coğrafya Dergisi, 80, 21-38. https://doi.org/10.17211/tcd.1065523
AMA
1.Cihangir ME. Kayma tipi heyelanların farklı duyarlılık modellerinde kombinasyonu: Sakarya Havzası Yukarı Çığırı örneği. Türk Coğ. Derg. 2022;(80):21-38. doi:10.17211/tcd.1065523
Chicago
Cihangir, Mehmet Emin. 2022. “Kayma tipi heyelanların farklı duyarlılık modellerinde kombinasyonu: Sakarya Havzası Yukarı Çığırı örneği”. Türk Coğrafya Dergisi, sy 80: 21-38. https://doi.org/10.17211/tcd.1065523.
EndNote
Cihangir ME (01 Haziran 2022) Kayma tipi heyelanların farklı duyarlılık modellerinde kombinasyonu: Sakarya Havzası Yukarı Çığırı örneği. Türk Coğrafya Dergisi 80 21–38.
IEEE
[1]M. E. Cihangir, “Kayma tipi heyelanların farklı duyarlılık modellerinde kombinasyonu: Sakarya Havzası Yukarı Çığırı örneği”, Türk Coğ. Derg., sy 80, ss. 21–38, Haz. 2022, doi: 10.17211/tcd.1065523.
ISNAD
Cihangir, Mehmet Emin. “Kayma tipi heyelanların farklı duyarlılık modellerinde kombinasyonu: Sakarya Havzası Yukarı Çığırı örneği”. Türk Coğrafya Dergisi. 80 (01 Haziran 2022): 21-38. https://doi.org/10.17211/tcd.1065523.
JAMA
1.Cihangir ME. Kayma tipi heyelanların farklı duyarlılık modellerinde kombinasyonu: Sakarya Havzası Yukarı Çığırı örneği. Türk Coğ. Derg. 2022;:21–38.
MLA
Cihangir, Mehmet Emin. “Kayma tipi heyelanların farklı duyarlılık modellerinde kombinasyonu: Sakarya Havzası Yukarı Çığırı örneği”. Türk Coğrafya Dergisi, sy 80, Haziran 2022, ss. 21-38, doi:10.17211/tcd.1065523.
Vancouver
1.Mehmet Emin Cihangir. Kayma tipi heyelanların farklı duyarlılık modellerinde kombinasyonu: Sakarya Havzası Yukarı Çığırı örneği. Türk Coğ. Derg. 01 Haziran 2022;(80):21-38. doi:10.17211/tcd.1065523
Cited By
Characterization of an active landslide structure with integrated electrical resistivity tomography and multi‐channel analysis of surface waves methods in Değirmendere district, Sakarya (Türkiye)
Earth Surface Processes and Landforms
https://doi.org/10.1002/esp.5689Türkiye’de Ana Akarsu Havzaları Ölçeğinde Morfometrik İndislerle Sel/Taşkın Arasındaki İlişkinin Değerlendirilmesi
Doğu Coğrafya Dergisi
https://doi.org/10.17295/ataunidcd.1461010Aras Nehri havzasında lojistik regresyon yöntemiyle kayma ve akma tip heyelan duyarlılığı değerlendirmesi
Türk Coğrafya Dergisi
https://doi.org/10.17211/tcd.1475065Jeofizik Yöntemler İle Kütle Hareketi Modellemesi: Karapürçek, Sakarya Örneği
Uludağ University Journal of The Faculty of Engineering
https://doi.org/10.17482/uumfd.1490775