Tarımsal faaliyetlerin gelişiminde coğrafi faktörlerin etkisi: Keles ilçesi (Bursa) kiraz yetiştiriciliği

Öz

Bursa ili Keles ilçesi kiraz yetiştiriciliği bakımından Türkiye’nin önemli tarım alanlarından biridir. Geçmişte kuru tarım sahalarının hâkim olduğu ilçede günümüzde meyvelik alanların genişlediği, kiraz yetiştiriciliğinin de benzer şekilde gelişim gösterdiği tespit edilmiştir. Özellikle ilçe topografyasının tarımsal faaliyetlere uygun olmamasına rağmen ilçede gerçekleştirilen üretim ülke genelinde ve uluslararası pazarda önemli bir konuma sahiptir. Çalışmada coğrafi faktörlerin ve tarım arazilerinin niteliğinin Keles ilçesinde sürdürülen kiraz tarımına etkileri ele alınmıştır. Böylece ilçede sürdürülebilir kiraz tarımının önündeki sorunlar belirlenmiş ve bu faaliyetin gelişimine yönelik önerilerde bulunulmuştur. Çalışmanın veri kaynağını resmi istatistikler ve mülakatlardan elde edilen veriler oluşturmuştur. Çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizi ve yarı yapılandırılmış görüşme tekniği kullanılmıştır. Çalışma sonunda pazar değeri yüksek olan Keles kirazının kalitesini artıran en önemli unsurun ilçenin toprak ve iklim özellikleri olduğu belirlenmiştir. İhracat değeri yüksek “Ziraat 0900” olarak adlandırılan Napolyon kirazının tane boyunun iri olmasında ve bozulmadan uzun süre durabilmesinde bu unsurlar etkilidir. Son dönemde kiraz yetiştiriciliğinde yaşanan sorunların başında tarımsal girdi maliyetlerinin yükselmesi ve olumsuz iklim şartlarının sonucu olarak çiftçilerin ekonomik kazancının düşmesi gelmektedir. İlçede kiraz yetiştiriciliğindeki önde gelen sorun ise gençlerin bu faaliyeti sürdürmeye istekli olmamaları ve ilçe dışına göç etme istekleridir. Bu nedenle coğrafi işaret tescili bulunan Keles kirazının korunmasına yönelik bakanlık ve yerel yönetim düzeyinde eylem planlarının, politikaların ve stratejilerin geliştirilmesi önem arz etmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Tarım Coğrafyası
• Keles
• Kiraz Yetiştiriciliği
• SWOT

The impact of geographical factors on the development of agricultural activities: Cherry cultivation in Keles district (Bursa)

Öz

Keles district in Bursa province is one of the important agricultural regions of Türkiye in terms of cherry cultivation. In the past, Keles was dominated by dry agricultural land, but it has been found that fruit-growing areas have expanded, and cherry production has developed in a similar way. Although the rugged topography of the region restricts intensive agriculture, the growing importance of cherry cultivation is noteworthy, even though the district’s topography is not suitable for agricultural activities. In this study, the effects of geographical factors and the quality of agricultural lands on cherry farming in Keles district were investigated. Thus, the problems obstacles to sustainable cherry farming in the district were identified and solution recommendations for the agricultural improvement of this activity were put forward. The data source of the study was official statistics and data obtained from interviews. The study employed qualitative research methods, including document analysis and semi-structured interviews. At the end of the study, it was revealed that the most important factor that increases the quality of Keles cherry, which has a high market value, is the soil and climate characteristics of the district. These factors are effective in the large fruit size of the Napoleon cherry called “Ziraat 0900”, which has a high export value, and its ability to keep its quality for a long time. One of the main problems experienced in cherry cultivation in recent years are the increasing agricultural input costs and the decreasing agricultural earnings of farmers as a result of unfavorable climatic conditions. The leading problem in cherry cultivation in the district is that young people are not willing to continue this activity and want to migrate from the district. Therefore, it is important to develop action plans, policies and strategies at the ministry and local government level for the protection of Keles cherry, which has a geographical indication registration.

Anahtar Kelimeler

• Agricultural Geography
• Keles
• Cherry Growing
• SWOT

Kaynakça

1. Acıköse, S., & Gürbüz, İ. B. (2018). Bursa kiraz ihracat araştırması. Türk Tarım ve Doğa Bilimleri Dergisi, 5(2), 191–202. https://doi.org/10.30910/turkjans.421367
2. Aydın, B., & Aktürk, D. (2021). Kiraz üretiminde karşılaştırmalı etkinlik analizi: Çanakkale ili örneği. Türk Tarım ve Doğa Bilimleri Dergisi, 8(4), 1073–1083. https://doi.org/10.30910/turkjans.954030
3. Baicu (Zoican), Ş., Grozavu, B.-F., & Iordănescu, O. A. (2023). Evolution of cherry production worldwide. Research Journal of Agricultural Science, 55(4), 332–339.
4. Başkaya, Z. (2013). Türkiye’de kiraz tarımının coğrafi esasları. Doğu Coğrafya Dergisi, 16(26), 45–72.
5. Bayar, R. (2018). Arazi kullanımı açısından Türkiye’de tarım alanlarının değişimi. Coğrafi Bilimler Dergisi, 16(2), 187–200. https://doi.org/10.1501/Cogbil_0000000197
6. Burak, M. (2001). Meyvecilik I. Yayçep.
7. Bujdosó, G., & Hrotkó, K. (2017). Cherry production. In J. Quero García, A. Iezzoni, J. Puławska, & G. Lang (Eds.), Cherries: Botany, Production and Uses (pp. 1–13). CABI.
8. Chmiliar, L. (2010). Multiple-case designs. In A. J. Mills, G. Durepos, & E. Wiebe (Eds.), Encyclopedia of case study research (pp. 582–583). SAGE Publications.

9. Çakır Namdar, S., Subaşı, O. S., Yılmaz, H., Sağlam, C., Uysal, O., & Kiracı, M. A. (2023). Doğu Akdeniz Bölgesi kiraz üretimi, pazarlaması ve dış ticaret yapısı. OKU Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 6(1), 354–368. https://doi.org/10.47495/okufbed.1055926
10. Çelik, H., & Urhan, G. (2020). Keles yöresi kiraz bahçelerinin beslenme durumlarının toprak, yaprak ve meyve analizleri ile değerlendirilmesi. Bursa Uludağ Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 34(1), 185–200.
11. Çelik, Y., & Sarıaltın, H. K. (2019). Türkiye’de kiraz üretiminin yapısal analizi. Türk Tarım ve Doğa Bilimleri Dergisi, 6(4), 596–607. https://doi.org/10.30910/turkjans.633515
12. Çelik, Z., Saçtı, H., & Adanacıoğlu, H. (2019). Kiraz dış ticaretindeki gelişmeler ve Türkiye’nin karşılaştırmalı üstünlüğü. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Tarım Bilimleri Dergisi, 29, 41–53. https://doi.org/10.29133/yyutbd.474794
13. Çetin, T. (2011). Uluborlu ilçesinde kiraz ziraatı. Doğu Coğrafya Dergisi, 15(23), 185–202.
14. Doğanay, H., & Coşkun, O. (2020). Tarım coğrafyası (5. basım). Pegem Akademi Yayıncılık.
15. Erinç, S. (1973). Türkiye: İnsan ve ortam. İstanbul Üniversitesi Coğrafya Enstitüsü Dergisi, 10(18–19), 1–33. Bay / Türk Coğrafya Dergisi 89 (2026) 27-38 37