Araştırma Makalesi

Türkiye akarsu havzalarının Strahler metodu temelli morfometrik analizi

Sayı: 89 30 Haziran 2026
PDF İndir
TR EN

Türkiye akarsu havzalarının Strahler metodu temelli morfometrik analizi

Öz

Akarsu havzalarını şekilsel ve topoğrafik olarak inceleyen havza morfometrisi yöntemleri pek çok bilim alanında sıklıkla kullanılmaktadır. Bu yöntemler ve tekniklerin yakın döneme kadar manuel bir şekilde uygulanması, ilgili çalışmaları mekânsal ölçek bağlamında sınırlı olmaya zorlamıştır. Gelişen teknolojilerle birlikte havza morfometrisi analizlerinin otomatize şekilde gerçekleştirilebilmesi ise geniş alanlarda yüz binlerce havzanın analiz edilebilmesini mümkün kılmıştır. Bu çalışmada güncel yöntem ve teknikler kullanılarak Türkiye’nin akarsu havzaları Strahler metodu temelli olmak üzere tüm alt havzaları ile birlikte ele alınmıştır. Bu doğrultuda elde edilen 145.183 adet havza, 12 farklı morfometrik parametre ile analiz edilerek ulusal ölçekte kapsamlı ve erişilebilir bir morfometrik veri seti oluşturulması amaçlanmıştır. Analizler neticesinde oldukça kapsamlı bir veri seti elde edilmiştir. Havza morfometrisi parametrelerinin mekânsal değişimleri hem genel taban seviye havzaları hem de Devlet Su İşleri havzaları sınıflandırmaları özelinde incelenmiştir. Elde edilen verilere göre Strahler dizini arttıkça havzaların temel drenaj dokusu sabit kalırken, topoğrafik aşınım sürecinde nispeten daha ileri bir evreye ulaştıkları, şekilce uzayarak karmaşıklaştıkları ve hidrolojik kapasitelerinin üstsel şekilde büyüdüğü görülmektedir. Nihayetinde bu çalışma ile havza yönetimi, sel ve taşkın duyarlılık, erozyon, hidrolojik modelleme ve tektonizma gibi araştırma alanları için temel bir veri kaynağı oluşturulmuştur.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Abdeta, G. C., Tesemma, A. B., Tura, A. L., & Atlabachew, G. H. (2020). Morphometric analysis for prioritising sub- watersheds and management planning and practices in Gidabo Basin, Southern Rift Valley of Ethiopia. Applied Water Science, 10(7), 1-15. https://doi.org/10.1007/s13201-020-01239-7
  2. Agarwal, C. S. (1998). Study of drainage pattern through aerial data in Navgarh area of Varanasi district, U.P. Journal of the Indian Society of Remote Sensing, 26(3), 169–175. https://doi.org/10.1007/BF02990795
  3. Ameri, A. A., Pourghasemi, H. R., & Cerda, A. (2018). Erodibility prioritisation of sub-watersheds using morphometric parameters analysis and its mapping: A comparison among TOPSIS, VIKOR, SAW, and CF multi-criteria decision making models. Science of the Total Environment, 613, 1385-1400. https://doi.org/10.1016/j.scitotenv.2017.09.210
  4. Arabameri, A., Tiefenbacher, J. P., Blaschke, T., Pradhan, B., & Tien Bui, D. (2020). Morphometric analysis for soil erosion susceptibility mapping using novel gis-based ensemble model. Remote Sensing, 12(5), 874. https://doi.org/10.3390/rs12050874
  5. Babaiban, E. (2020). Morfometrik Parametreler Yardımıyla Olası Havza Taşkın Potansiyelinin Değerlendirilmesi: Doğu Akdeniz Havzası Örneği (Tez No. 656391) [Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi
  6. Bai, B., Mu, L., & Tan, Y. (2025). A Global Lakes/Reservoirs Surface Extent Dataset (GLRSED): An Integration of Multi‐ Source Data. Geoscience Data Journal, 12(1), e285. https://doi.org/10.1002/gdj3.285
  7. Bashir, B., & Alsalman, A. (2023). Geospatial analysis for tectonic assessment and soil erosion prioritisation: a case study of Wadi Al-Lith, Red Sea Coast, Saudi Arabia. Applied Sciences, 13(22), 12523. https://doi.org/10.3390/app132212523
  8. Beg, A. A. F. (2015). Morphometric toolbox: a new technique in basin morphometric analysis using ArcGIS. Global Journal of Earth Science and Engineering, 2(2), 21-30.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Türkiye Fiziki Coğrafyası, Coğrafi Bilgi Sistemleri, Hidrografi, Fiziki Coğrafya

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

30 Haziran 2026

Gönderilme Tarihi

23 Şubat 2026

Kabul Tarihi

23 Nisan 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Sayı: 89

Kaynak Göster

APA
Topsakal, M., Doğan, E., Yasak, S. S., & Özdemir, H. (2026). Türkiye akarsu havzalarının Strahler metodu temelli morfometrik analizi. Türk Coğrafya Dergisi, 89, 127-142. https://doi.org/10.17211/tcd.1896223
AMA
1.Topsakal M, Doğan E, Yasak SS, Özdemir H. Türkiye akarsu havzalarının Strahler metodu temelli morfometrik analizi. Türk Coğ. Derg. 2026;(89):127-142. doi:10.17211/tcd.1896223
Chicago
Topsakal, Mustafa, Enes Doğan, Süleyman Sinan Yasak, ve Hasan Özdemir. 2026. “Türkiye akarsu havzalarının Strahler metodu temelli morfometrik analizi”. Türk Coğrafya Dergisi, sy 89: 127-42. https://doi.org/10.17211/tcd.1896223.
EndNote
Topsakal M, Doğan E, Yasak SS, Özdemir H (01 Haziran 2026) Türkiye akarsu havzalarının Strahler metodu temelli morfometrik analizi. Türk Coğrafya Dergisi 89 127–142.
IEEE
[1]M. Topsakal, E. Doğan, S. S. Yasak, ve H. Özdemir, “Türkiye akarsu havzalarının Strahler metodu temelli morfometrik analizi”, Türk Coğ. Derg., sy 89, ss. 127–142, Haz. 2026, doi: 10.17211/tcd.1896223.
ISNAD
Topsakal, Mustafa - Doğan, Enes - Yasak, Süleyman Sinan - Özdemir, Hasan. “Türkiye akarsu havzalarının Strahler metodu temelli morfometrik analizi”. Türk Coğrafya Dergisi. 89 (01 Haziran 2026): 127-142. https://doi.org/10.17211/tcd.1896223.
JAMA
1.Topsakal M, Doğan E, Yasak SS, Özdemir H. Türkiye akarsu havzalarının Strahler metodu temelli morfometrik analizi. Türk Coğ. Derg. 2026;:127–142.
MLA
Topsakal, Mustafa, vd. “Türkiye akarsu havzalarının Strahler metodu temelli morfometrik analizi”. Türk Coğrafya Dergisi, sy 89, Haziran 2026, ss. 127-42, doi:10.17211/tcd.1896223.
Vancouver
1.Mustafa Topsakal, Enes Doğan, Süleyman Sinan Yasak, Hasan Özdemir. Türkiye akarsu havzalarının Strahler metodu temelli morfometrik analizi. Türk Coğ. Derg. 01 Haziran 2026;(89):127-42. doi:10.17211/tcd.1896223

Yayıncı: Türk Coğrafya Kurumu