Transformation in Post-1989 Prague: A Literary Geography of Jáchym Topol’s Anděl

Öz

Literary geography, situated at the intersection of geography and literature, is a field that goes beyond identifying concrete spatial elements in literary texts, and it brings together theories and approaches concerning both space and literature. Another area of intersection emerges in urban narratives within the framework of geography and narratology. In this sense, the city can be understood as a palimpsest in which physical elements and the meanings attributed to the city are continuously reconstructed. Within this theoretical framework, this study examines the representation of Prague in post-1989 Czech literature and the socio-spatial transformation of Prague after 1989 through Jáchym Topol’s novelAnděl. This transformation is analyzed from two perspectives. First, from a geopolitical standpoint, the study addresses the center–periphery relations in Prague during and after the communist regime, with particular focus on the Smíchov district, where the novel is set, and its position within these relations. Second, it explores the political, economic, and cultural changes that have been conceptualized as post-socialism or post-communism in the period after 1989. These transformations are analyzed through three key spaces depicted in the novel: an apartment, the market at the entrance of the apartment building, and a pub located in the same district. Ultimately, the experiences of the protagonist Jatek reveal the continuity of social and spatial marginalization despite the change in political regime. At the same time, the transformation of Prague is presented not merely as a historical rupture, but as a process continuously reconstructed across spatial, social, and narrative dimensions.

Anahtar Kelimeler

• Literary geography
• urban narrative
• post-1989
• Jáchym Topol
• Anděl

1989 Sonrası Prag’da Dönüşüm: Jáchym Topol’un Melek Kavşağı Romanının Edebiyat Coğrafyası

Öz

Coğrafya ve edebiyatın buluşma noktasındaki edebiyat coğrafyası, edebi metinlerde mekâna dair somut unsurları ortaya çıkarmanın ötesinde hem mekâna hem de edebiyata dair teorileri ve yaklaşımları bir arada düşünen bir alandır. Bir diğer buluşma alanı ise coğrafya ve anlatıbilim bağlamında kent anlatılarıdır. Buna göre şehir, içinde fiziksel unsurların ve şehre dair anlamların sürekli yeniden kurulduğu bir parşömen gibidir. Bu çalışma, bu kuramsal çerçeve içinde Jáchym Topol’un Melek Kavşağı romanı vasıtasıyla 1989 sonrası Çek edebiyatında Prag anlatını ve 1989 sonrası Prag’daki sosyo-mekânsal dönüşümünü irdelemektedir ve bu dönüşüm iki açıdan ele alınmıştır. Birincisi, jeopolitik açıdan komünist rejim döneminde ve sonrasında Prag’da merkez ve çevre ilişkisi ve romanın odaklandığı Smichov semtinin Prag içindeki merkez ve çevre ilişkisi meseledir. Buna bağlı olarak diğer ele alınan mesele de post sosyalizm ya da post komünizm diye anılan 1989 sonrasında yaşanan politik, ekonomik ve kültürel değişimlerdir. Bu değişim Smichov’daki apartman, apartmanın girişindeki market ve aynı semtteki birahane olmak üzere romandaki üç temel mekân üzerinden analiz edilmiştir. Sonuç olarak romandaki ana karakter Jatek’in deneyimleri, politik rejim değişse de sosyal ve mekânsal dışlanmışlığın sürekliliğini gözler önüne sererken Prag’da yaşanan dönüşüm hem tarihsel bir kırılma hem de mekânsal, toplumsal ve anlatısal düzlemde şehri yeniden kuran bir süreç olarak görülmektedir

Anahtar Kelimeler

• Edebiyat coğrafyası
• kent anlatısı
• 1989 sonrası
• Jáchym Topol
• Melek Kavşağı

Kaynakça

1. Ayik, U., & İlik, İ. (2020). Orhan Kemal’in Bereketli Topraklar Üzerinde ve Gurbet Kuşları romanlarının edebiyat coğrafyası açısından incelenmesi. Journal of Geography, 40, 259–274. https://doi.org/10.26650/JGEOG2020-0008
2. Brosseau, M. (1994). Geography’s literature. Progress in Human Geography, 18(3), 333–353. https://doi.org/10.1177/0309132594018003
3. Bulut, F., & Bulut, E. (2022). Coğrafya merkezli okuma ekseninde Abbas Sayar romanları. Erciyes Akademi, 36(Özel Sayı-Türk Dili ve Edebiyatı Sempozyumu), 1562–1587. https://doi.org/10.48070/erciyesakademi.1192023
4. Ellul, J. (1999). Sözün düşüşü. Paradigma Yayınları.
5. Fialová, A. (Ed.). (2014). V souřadnicích mnohosti: Česká literatura první dekády jednadvacátého století v souvislostech a interpretacích. Academia.
6. Grime, K., & Duke, V. (1993). A Czech on privatisation. Regional Studies, 27, 751–757. https://doi.org/10.1080/00343409312331347935
7. Hirt, S. (2013). Whatever happened to the (post)socialist city? Cities, 32(Suppl. 1), S29–S38. https://doi.org/10.1016/j.cities.2013.04.010
8. Hones, S. (2022). Literary geography. Routledge. (Türkçesi: Edebi coğrafya, Çev. Aytek Sever, 2025, VakıfBank Kültür Yayınları).

9. Jameson, F. (1991). Postmodernism, or, the cultural logic of late capitalism. Duke University Press.
10. Kaçmaz, M., & Kaçmaz, P. (2019). Edebiyat coğrafyası: Elif Şafak romanlarının coğrafi terim ve mekân analizleri. Türk Coğrafya Dergisi, 73, 53–60. https://doi.org/10.17211/tcd.585678
11. Kaçmaz, P. (2017). Edebi metinlerde coğrafi perspektif: Elif Şafak romanlarının analizi [Yüksek lisans tezi, Sakarya Üniversitesi].
12. Musil, J. (1993). Changing urban systems in post-communist societies in Central Europe: Analysis and prediction. Urban Studies, 30(6), 899 -905. https://doi.org/10.1080/00420989320080841
13. Öz, M. C. (2024). Yaşar Kemal'in hikâye ve romanlarında edebiyat coğrafyası olarak Çukurova [Doktora tezi, Marmara Üniversitesi].
14. Pocock, D. C. (1988). Geography and literature. Progress in Human Geography, 12(1), 87–102. https://doi.org/10.1177/030913258801200106
15. Ryan, M. L., Foote, K., & Azaryahu, M. (2016). Narrating space/spatializing narrative: Where narrative theory and geography meet. The Ohio State University Press. https://doi.org/10.2307/j.ctv2t46rcp
16. Stanilov, K. (Ed.). (2007). The post-socialist city: Urban form and space transformations in Central and Eastern Europe aftersocialism. Springer.
17. Sýkora, L. (1994). Local urban restructuring as a mirror of globalisation processes: Prague in the 1990s. Urban Studies, 31(7), 1149–1166. https://doi.org/10.1080/004209894200810
18. Sýkora, L. (1999). Processes of socio-spatial differentiation in post-communist Prague. Housing Studies, 14(5), 679–701. https://doi.org/10.1080/02673039982678
19. Temelová, J. (2007). Flagship developments and the physical upgrading of the post-socialist inner city: The Golden Angel project in Prague. Geografiska Annaler: Series B, Human Geography, 89(2), 169–181. https://doi.org/10.1111/j.1468-0467.2007.00246.x
20. Topol, J. (1994). Sestra. Atlantis. Topol, J. (1995). Anděl. Hynek.
21. Topol, J. (2001). Noční práce. Hynek.
22. Topol, J. (2005). Kloktat dehet. Torst.
23. Topol, J. (2009). Chladnou zemí. Torst.
24. Topol, J. (2017). Citlivý člověk. Torst.
25. Tuan, Y. F. (1976). Literature, experience, and environmental knowing. In G. Moore & R. Golledge (Eds.), Environmental knowing: Theories, research and methods (260–272). Dowden, Hutchinson & Ross.
26. Tuan, Y. F. (1978). Literature and geography: Implications for geographical research. In D. Ley & M. S. Samuels (Eds.), Humanistic geography: Prospects and problems (194- 207). Maaroufa Press.
27. Tuğ, İ. (2024). Üç eser üç dünya: Sabahattin Ali romanlarında temsil ve mekân [Yüksek lisans tezi, Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi].
28. Wright, J. K. (1947). Terrae incognitae: The place of the imagination in geography. Annals of the Association of American Geographers, 37(1), 1–15.
29. Tomic, N., & Bozic, S. (2014). A modified Geosite Assessment Model (M-GAM) and its application on the Lazar Canyon area (Serbia). International Journal of Environmental Research, 8(4), 1041-10