EN
TR
Sulak alanlarda potansiyel toksik element (PTE) kaynaklı bölgesel ekolojik risk araştırmalarında kullanılan analitik metotlar
Öz
Sulak alan ekosistemleri çok sayıda fauna ve flora türüne yaşam ortamı sunan, aynı zamanda insanların faydalandığı önemli doğal kaynak değerleridir. Son yıllarda artan antropojenik etkiler sulak alanlarda PTE kaynaklı ekolojik bozulmaya ve buralardan çeşitli yollarla faydalanan insanlar üzerinde sağlık risklerine neden olmaktadır. Bu nedenle, sulak alanlarda ekolojik bozulma ve sağlık riski analizleri yapmak için analitik metotlar geliştirilmiştir. Zenginleşme faktörü (Enrichment factor-EF), Kontaminasyon faktörü (Contamination factor-CF), Modifiye kontaminasyon derecesi (Modified contamination degree-mCd), Jeoakümülasyon indeksi (Geoaccumulation index-Igeo) ile elementlerin doğal ve antropojenik kaynakları tespit edilmektedir. Modifiye ekolojik risk indeksi (Modified ecological risk-mER) Modifiye potansiyel ekolojik risk indeksi (Modified potential ecological risk-mPER), Kirlilik yük indeksi (Pollution load index-PLI), Toksik risk indeksi (Toxic risk index-TRI), Modifiye edilmiş risk oranı (Modified hazard quotient-mHQ), Ekolojik kontaminasyon indeksi (Ecological contamination index-ECI) ve Kontaminasyon ağırlık indeksiyle (Contamination severity index-CSI) ekolojik risk değerlendirmesi yapılmaktadır. Kanserojen olmayan sağlık risklerinin tespiti için Tehlike indeksi (Hazard index- HI) ve Tehlike oranı (Hazard quotient-HQ), kanser riski tespiti için Yaşam boyu toplam kanser riski indeksi (Lifetime cancer risk index-LCR) hesaplanmaktadır. PTE’lerin ortak kaynaklarını tanımlamak ve taşınma süreçlerini tespit etmek için çok değişkenli istatistiksel analizler ve Coğrafi Bilgi Sistemleri’ne dayalı mekânsal analizler kullanılmaktadır. Bu çalışmada, yukarıda belirtilen metotların kapsamlı bir değerlendirmesi yapılmıştır.
Anahtar Kelimeler
Destekleyen Kurum
Destek alınmamıştır.
Teşekkür
Potansiyel toksik element kaynaklı bölgesel ekolojik risk araştırmalarımızdaki katkıları için Prof. Dr. A. Evren Erginal ve Prof. Dr. İsa Cürebal’a, makalenin son şeklini alması için görüş ve önerilerini sunarak katkı sağlayan değerli hakemlere teşekkür ederiz.
Kaynakça
- Abrahim, G., & Parker, R. (2008). Assessment of heavy metal enrichment factors and the degree of contamination in marine sediments from Tamaki Estuary, Auckland, New Zealand. Environmental Monitoring and Assessment, 136, 227-238. https://doi.org/10.1007/s10661-007-9678-2
- Benson, U. N., Adedapo, E. A., Fred Ahmadu, H. O., Williams, B. A., Udosen, D. E., Ayejuvo, O., & Olejire, A. A. (2018). A new method for assessment of sediment associated contamination risks using multivariate statistical approach. Methodx, 30, 268-276. https://doi.org/10.1016/j.mex.2018.03.005
- Balık, İ. & Tunca, E. (2015). Sedimentteki metal kirliliğini değerlendiren yöntemler üzerine bir derleme. Türk Denizcilik ve Deniz Bilimleri Dergisi, 1, 37-47. https://dergipark.org.tr/en/download/issue-full-file/40133
- Brady, J.P., Ayoko, G.A., Martens, W.N., & Goonetilleke, A. (2015). Development of a hybrid pollution index for heavy metals in marine and estuarine sediments. Environmental Monitoring and Assessment, 187, https://doi.org/10.1007/s10661-015-4563-x
- Cürebal İ., Efe R., Soykan A., & Sönmez S. (2015). Impacts of anthropogenic factors on land degradation during the anthropocene in Turkey. Journal of Environmental Biology, 36, 51-58. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26591882/
- Çavuşoğlu K., Gündoğan Y., Arıca Ç.Ş., & Kırındı T. (2007). Mytilus sp (midye), gammarus sp (nehir tırnağı) ve cladophora sp (yeşil alg) örnekleri kullanılarak Kızılırmak nehrindeki ağır metal kirliliğin araştırılması. Balıkesir Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 9, 52-60. http://fbe.balikesir.edu.tr/dergi/20071/BAUFBE2007-1.pdf
- Eker, Ç. S. (2020). Distinct contamination indices for evaluating potentially toxic element levels in stream sediments: a case study of the Harşit Stream (NE Turkey). Arabian Journal of Geosciences, 13, (22), https://doi.org/1-18. 10.1007/s12517-020-06178-w
- Eid, E., Shaltout, K., El-Sheikh, M., & Asaeda, T. (2012). Seasonal courses of nutrients and heavy metals in water, sediment and above- and below-ground Typha domingensis biomass in Lake Burullus. Perspectives for phytoremediation. Flora: Morphology, Distribution, Functional Ecology of Plants, 207, 783–94. https://doi.org/10.1016/j.flora.2012.09.003
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Beşeri Coğrafya
Bölüm
Derleme
Yayımlanma Tarihi
30 Haziran 2021
Gönderilme Tarihi
30 Nisan 2021
Kabul Tarihi
9 Haziran 2021
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2021 Sayı: 77
APA
Fural, Ş., & Kükrer, S. (2021). Sulak alanlarda potansiyel toksik element (PTE) kaynaklı bölgesel ekolojik risk araştırmalarında kullanılan analitik metotlar. Türk Coğrafya Dergisi, 77, 211-222. https://doi.org/10.17211/tcd.930273
Cited By
Toksik Risk İndeksi (TRI) Kullanılarak Nevşehir İli Kızılırmak Nehri Sedimentlerinde Cr, Zn, Pb, Cu, As Ağır Metal Düzeylerinin Araştırılması
European Journal of Science and Technology
https://doi.org/10.31590/ejosat.1039940Analysis of Toxic Metal-Induced Ecological Risk in Kepez Stream, Çanakkale, Türkiye
International Journal of Environment and Geoinformatics
https://doi.org/10.30897/ijegeo.1240397