Derleme

Sulak alanlarda potansiyel toksik element (PTE) kaynaklı bölgesel ekolojik risk araştırmalarında kullanılan analitik metotlar

Sayı: 77 30 Haziran 2021
PDF İndir
EN TR

Sulak alanlarda potansiyel toksik element (PTE) kaynaklı bölgesel ekolojik risk araştırmalarında kullanılan analitik metotlar

Öz

Sulak alan ekosistemleri çok sayıda fauna ve flora türüne yaşam ortamı sunan, aynı zamanda insanların faydalandığı önemli doğal kaynak değerleridir. Son yıllarda artan antropojenik etkiler sulak alanlarda PTE kaynaklı ekolojik bozulmaya ve buralardan çeşitli yollarla faydalanan insanlar üzerinde sağlık risklerine neden olmaktadır. Bu nedenle, sulak alanlarda ekolojik bozulma ve sağlık riski analizleri yapmak için analitik metotlar geliştirilmiştir. Zenginleşme faktörü (Enrichment factor-EF), Kontaminasyon faktörü (Contamination factor-CF), Modifiye kontaminasyon derecesi (Modified contamination degree-mCd), Jeoakümülasyon indeksi (Geoaccumulation index-Igeo) ile elementlerin doğal ve antropojenik kaynakları tespit edilmektedir. Modifiye ekolojik risk indeksi (Modified ecological risk-mER) Modifiye potansiyel ekolojik risk indeksi (Modified potential ecological risk-mPER), Kirlilik yük indeksi (Pollution load index-PLI), Toksik risk indeksi (Toxic risk index-TRI), Modifiye edilmiş risk oranı (Modified hazard quotient-mHQ), Ekolojik kontaminasyon indeksi (Ecological contamination index-ECI) ve Kontaminasyon ağırlık indeksiyle (Contamination severity index-CSI) ekolojik risk değerlendirmesi yapılmaktadır. Kanserojen olmayan sağlık risklerinin tespiti için Tehlike indeksi (Hazard index- HI) ve Tehlike oranı (Hazard quotient-HQ), kanser riski tespiti için Yaşam boyu toplam kanser riski indeksi (Lifetime cancer risk index-LCR) hesaplanmaktadır. PTE’lerin ortak kaynaklarını tanımlamak ve taşınma süreçlerini tespit etmek için çok değişkenli istatistiksel analizler ve Coğrafi Bilgi Sistemleri’ne dayalı mekânsal analizler kullanılmaktadır. Bu çalışmada, yukarıda belirtilen metotların kapsamlı bir değerlendirmesi yapılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Destekleyen Kurum

Destek alınmamıştır.

Teşekkür

Potansiyel toksik element kaynaklı bölgesel ekolojik risk araştırmalarımızdaki katkıları için Prof. Dr. A. Evren Erginal ve Prof. Dr. İsa Cürebal’a, makalenin son şeklini alması için görüş ve önerilerini sunarak katkı sağlayan değerli hakemlere teşekkür ederiz.

Kaynakça

  1. Abrahim, G., & Parker, R. (2008). Assessment of heavy metal enrichment factors and the degree of contamination in marine sediments from Tamaki Estuary, Auckland, New Zealand. Environmental Monitoring and Assessment, 136, 227-238. https://doi.org/10.1007/s10661-007-9678-2
  2. Benson, U. N., Adedapo, E. A., Fred Ahmadu, H. O., Williams, B. A., Udosen, D. E., Ayejuvo, O., & Olejire, A. A. (2018). A new method for assessment of sediment associated contamination risks using multivariate statistical approach. Methodx, 30, 268-276. https://doi.org/10.1016/j.mex.2018.03.005
  3. Balık, İ. & Tunca, E. (2015). Sedimentteki metal kirliliğini değerlendiren yöntemler üzerine bir derleme. Türk Denizcilik ve Deniz Bilimleri Dergisi, 1, 37-47. https://dergipark.org.tr/en/download/issue-full-file/40133
  4. Brady, J.P., Ayoko, G.A., Martens, W.N., & Goonetilleke, A. (2015). Development of a hybrid pollution index for heavy metals in marine and estuarine sediments. Environmental Monitoring and Assessment, 187, https://doi.org/10.1007/s10661-015-4563-x
  5. Cürebal İ., Efe R., Soykan A., & Sönmez S. (2015). Impacts of anthropogenic factors on land degradation during the anthropocene in Turkey. Journal of Environmental Biology, 36, 51-58. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26591882/
  6. Çavuşoğlu K., Gündoğan Y., Arıca Ç.Ş., & Kırındı T. (2007). Mytilus sp (midye), gammarus sp (nehir tırnağı) ve cladophora sp (yeşil alg) örnekleri kullanılarak Kızılırmak nehrindeki ağır metal kirliliğin araştırılması. Balıkesir Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 9, 52-60. http://fbe.balikesir.edu.tr/dergi/20071/BAUFBE2007-1.pdf
  7. Eker, Ç. S. (2020). Distinct contamination indices for evaluating potentially toxic element levels in stream sediments: a case study of the Harşit Stream (NE Turkey). Arabian Journal of Geosciences, 13, (22), https://doi.org/1-18. 10.1007/s12517-020-06178-w
  8. Eid, E., Shaltout, K., El-Sheikh, M., & Asaeda, T. (2012). Seasonal courses of nutrients and heavy metals in water, sediment and above- and below-ground Typha domingensis biomass in Lake Burullus. Perspectives for phytoremediation. Flora: Morphology, Distribution, Functional Ecology of Plants, 207, 783–94. https://doi.org/10.1016/j.flora.2012.09.003

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Beşeri Coğrafya

Bölüm

Derleme

Yayımlanma Tarihi

30 Haziran 2021

Gönderilme Tarihi

30 Nisan 2021

Kabul Tarihi

9 Haziran 2021

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2021 Sayı: 77

Kaynak Göster

APA
Fural, Ş., & Kükrer, S. (2021). Sulak alanlarda potansiyel toksik element (PTE) kaynaklı bölgesel ekolojik risk araştırmalarında kullanılan analitik metotlar. Türk Coğrafya Dergisi, 77, 211-222. https://doi.org/10.17211/tcd.930273

Cited By

Yayıncı: Türk Coğrafya Kurumu