KUZEY KAFKASYA HUNLARINDAKİ ZİLGİBİS’İN, DAĞISTAN HAZARLARINDAKİ SELİFÂN’IN, JUAN JUAN, GÖKTÜRK, ESKİ UYGURLARDAKİ HSİE-Lİ-FA SANLARININ ÇÖZÜMLERİ, KÖKEN VE ANLAMLARI

Yusuf Gedikli

doi:10.55773/tda.1146829

KUZEY KAFKASYA HUNLARINDAKİ ZİLGİBİS’İN, DAĞISTAN HAZARLARINDAKİ SELİFÂN’IN, JUAN JUAN, GÖKTÜRK, ESKİ UYGURLARDAKİ HSİE-Lİ-FA SANLARININ ÇÖZÜMLERİ, KÖKEN VE ANLAMLARI

Öz

Makalede üç sözcük (unvan) üzerinde durulacaktır. Birincisi Kuzey Kafkasya Hunlarında 521’de saptanan Zilgibis, ikincisi Dağıstan Hazarlarında 916, 943’te saptanan Selifân, üçüncüsü Çin kayıtlarındaki Juan Juan, Göktürk, Uygur unvanı olan hsie-li-fa’dır. Bu üç unvandan birincisinin Türkçe *δilgib, ikincisinin Türkçe *Silbän, üçüncüsü olan hsie-li-fa’nın ise Türkçe *silbäg olduğu kanıtlarıyla ortaya konulmuştur. Üçüncü unvan olan *silbägin çözümü önemlidir. Çünkü bu unvan genellikle yine Türkçe ilteber ~ elteber unvanıyla bir ve aynı sayılıyordu. Metinde görüleceği üzere hsie-li-fa, yani *Silbäg, ilteber ~ elteberle aynı olamaz. Çünkü hsie- unsuru bir tür s-’dir. Geri kalan -li-fa unsurlarıysa -l- ve -b-’dir. Dolayısıyla hsie-li-fa ses çevrimi Türkçe *silbägden gayrı bir şey olamaz. Böylece üç unvanı çözmüş ve yeniden oluşturmuş oluyoruz. Ayrıca ilteber ~ elteber unvanının yapısı büyük oranda aydınlatılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Artamonov, M. İ. ; Hazar Tarihi, Selenge y., İstanbul 2004.
Chavannes, E. ; Çin Kaynaklarına Göre Batı Türkleri, çev. Mustafa Koç, Selenge y., İstanbul 2007.
Golden, Peter B. ; Khazar Studies, Akademiai Kiado, Budapeşte 1980.
------------------ ; Türk Halkları Tarihine Giriş, çev. Osman Karatay, Karam y., Ankara 2002.
------------------ ; Hazar Çalışmaları, çev. E. Ç. Mızrak, Selenge y., İstanbul 2006.
Tekin, Talat Orhon Türkçesi Grameri, Türk Dilleri Araştırmaları Dizisi, Ankara 2000.
Tekin, Talat Orhon Yazıtları, 3. b., Yıldız y., İstanbul 2003. Togan, A. Zeki Velidi ; “Azerbaycan”, İA, c. 2, s. 91-118.
Tekin, Talat ; Tuna Bulgarları ve Dilleri, TDK, Ankara 1987.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Dilbilim

Bölüm

İnceleme Makalesi

Yazarlar

Yusuf Gedikli ^*
0000-0002-6681-5750
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

14 Aralık 2022

Gönderilme Tarihi

21 Temmuz 2022

Kabul Tarihi

8 Eylül 2022

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2022 Cilt: 132 Sayı: 261

DOI

https://doi.org/10.55773/tda.1146829

IZ

https://izlik.org/JA27XR82RM

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Gedikli, Y. (2022). KUZEY KAFKASYA HUNLARINDAKİ ZİLGİBİS’İN, DAĞISTAN HAZARLARINDAKİ SELİFÂN’IN, JUAN JUAN, GÖKTÜRK, ESKİ UYGURLARDAKİ HSİE-Lİ-FA SANLARININ ÇÖZÜMLERİ, KÖKEN VE ANLAMLARI. Türk Dünyası Araştırmaları, 132(261), 437-450. https://doi.org/10.55773/tda.1146829

AMA

1.Gedikli Y. KUZEY KAFKASYA HUNLARINDAKİ ZİLGİBİS’İN, DAĞISTAN HAZARLARINDAKİ SELİFÂN’IN, JUAN JUAN, GÖKTÜRK, ESKİ UYGURLARDAKİ HSİE-Lİ-FA SANLARININ ÇÖZÜMLERİ, KÖKEN VE ANLAMLARI. TDA. 2022;132(261):437-450. doi:10.55773/tda.1146829

Chicago

Gedikli, Yusuf. 2022. “KUZEY KAFKASYA HUNLARINDAKİ ZİLGİBİS’İN, DAĞISTAN HAZARLARINDAKİ SELİFÂN’IN, JUAN JUAN, GÖKTÜRK, ESKİ UYGURLARDAKİ HSİE-Lİ-FA SANLARININ ÇÖZÜMLERİ, KÖKEN VE ANLAMLARI”. Türk Dünyası Araştırmaları 132 (261): 437-50. https://doi.org/10.55773/tda.1146829.

EndNote

Gedikli Y (01 Aralık 2022) KUZEY KAFKASYA HUNLARINDAKİ ZİLGİBİS’İN, DAĞISTAN HAZARLARINDAKİ SELİFÂN’IN, JUAN JUAN, GÖKTÜRK, ESKİ UYGURLARDAKİ HSİE-Lİ-FA SANLARININ ÇÖZÜMLERİ, KÖKEN VE ANLAMLARI. Türk Dünyası Araştırmaları 132 261 437–450.

IEEE

[1]Y. Gedikli, “KUZEY KAFKASYA HUNLARINDAKİ ZİLGİBİS’İN, DAĞISTAN HAZARLARINDAKİ SELİFÂN’IN, JUAN JUAN, GÖKTÜRK, ESKİ UYGURLARDAKİ HSİE-Lİ-FA SANLARININ ÇÖZÜMLERİ, KÖKEN VE ANLAMLARI”, TDA, c. 132, sy 261, ss. 437–450, Ara. 2022, doi: 10.55773/tda.1146829.

ISNAD

Gedikli, Yusuf. “KUZEY KAFKASYA HUNLARINDAKİ ZİLGİBİS’İN, DAĞISTAN HAZARLARINDAKİ SELİFÂN’IN, JUAN JUAN, GÖKTÜRK, ESKİ UYGURLARDAKİ HSİE-Lİ-FA SANLARININ ÇÖZÜMLERİ, KÖKEN VE ANLAMLARI”. Türk Dünyası Araştırmaları 132/261 (01 Aralık 2022): 437-450. https://doi.org/10.55773/tda.1146829.

JAMA

1.Gedikli Y. KUZEY KAFKASYA HUNLARINDAKİ ZİLGİBİS’İN, DAĞISTAN HAZARLARINDAKİ SELİFÂN’IN, JUAN JUAN, GÖKTÜRK, ESKİ UYGURLARDAKİ HSİE-Lİ-FA SANLARININ ÇÖZÜMLERİ, KÖKEN VE ANLAMLARI. TDA. 2022;132:437–450.

MLA

Gedikli, Yusuf. “KUZEY KAFKASYA HUNLARINDAKİ ZİLGİBİS’İN, DAĞISTAN HAZARLARINDAKİ SELİFÂN’IN, JUAN JUAN, GÖKTÜRK, ESKİ UYGURLARDAKİ HSİE-Lİ-FA SANLARININ ÇÖZÜMLERİ, KÖKEN VE ANLAMLARI”. Türk Dünyası Araştırmaları, c. 132, sy 261, Aralık 2022, ss. 437-50, doi:10.55773/tda.1146829.

Vancouver

1.Yusuf Gedikli. KUZEY KAFKASYA HUNLARINDAKİ ZİLGİBİS’İN, DAĞISTAN HAZARLARINDAKİ SELİFÂN’IN, JUAN JUAN, GÖKTÜRK, ESKİ UYGURLARDAKİ HSİE-Lİ-FA SANLARININ ÇÖZÜMLERİ, KÖKEN VE ANLAMLARI. TDA. 01 Aralık 2022;132(261):437-50. doi:10.55773/tda.1146829